Pad mierkavanym miescam pachavańnia Isusa raskryli 2000‑hadovuju tajamnicu, jakaja supadaje ź biblejskim apisańniem
Jevanhielle ad Jana apisvaje miesca pachavańnia Isusa jak novy sklep, vysiečany ŭ skale i raźmieščany ŭ sadzie niepadalok ad miesca ŭkryžavańnia.
Chram Hroba Haspodniaha ŭ Ijerusalimie, pad jakim archieołahi daśledavali staražytnyja płasty horada. Fota: Wikimedia Commons
Na praciahu amal siemnaccaci stahodździaŭ chram Hroba Haspodniaha ŭ Ijerusalimie šanujuć jak miesca raśpiaćcia, pachavańnia i ŭvaskrasieńnia Isusa. Pieršy chryścijanski chram tut byŭ uźviedzieny jašče ŭ IV stahodździ, pry impieratary Kanstancinie, nad mahiłaj, jakuju ŭžo tady ličyli miescam pachavańnia Chrysta.
Ale što znachodziłasia tut raniej, u časy Isusa? Adkazać na hetaje pytańnie dapamahli raskopki pad chramam, jakija pačalisia ŭ 2022 hodzie padčas maštabnaj restaŭracyi i zaviaršylisia ŭ 2025-m. Jak piša Daily Mail, archieołahi zmahli adnavić, jak vyhladała hetaja častka staražytnaha Ijerusalima, i vyjavili niekalki cikavych supadzieńniaŭ ź jevanhielskim apoviedam.
Sad siarod skał
Jevanhielle ad Jana apisvaje miesca pachavańnia Isusa jak novy sklep, vysiečany ŭ skale i raźmieščany ŭ sadzie niepadalok ad miesca ŭkryžavańnia.
Novyja dadzienyja paćviardžajuć: pad padłohaj sučasnaha chrama sapraŭdy chavajecca staražytnaja kamieniałomnia, jakaja z časam źmianiła svajo pryznačeńnie.
Daśledčyki vyśvietlili, što paśla taho, jak zdabyča kamieniu ŭ hetym karjery była spyniena, jaho hłybokija ŭčastki (miescami da šaści mietraŭ nižej za sučasny ŭzrovień) byli zasypany hlebaj. Tam źjavilisia nievialikija sielskahaspadarčyja nadzieły, padzielenyja nievysokimi kamiennymi ścienami.
Analiz staražytnaha pyłku i bataničnych reštkaŭ pakazaŭ, što na hetaj terytoryi vyroščvali vinahrad i alivy, a taksama vykarystoŭvali jaje dla vypasu žyvioły. Heta śviedčyć, što na miescy byłoha karjera sapraŭdy isnavali apracavanyja ŭčastki, što stasujecca ź jevanhielskaj zhadkaj pra sad.
Adnak znojdzienyja ślady raślinnaści pakul nie ŭdałosia dakładna datavać łabaratornymi mietadami. Tamu archieołahi nie mohuć dakładna dakazać, što sad apracoŭvaŭsia mienavita ŭ toj samy čas, kali adbyłosia ŭkryžavańnie Chrysta.
Mahiły za haradskimi ścienami
Akramia sadoŭ, archieołahi dakumientavali mnostva pachavalnych kamier, vysiečanych niepasredna ŭ skalistych schiłach byłoj kamieniałomni. Hety łandšaft stvaraŭ unikalnuju kambinacyju: adkrytaja prastora dla ziemlarobstva i pastyrstva, što susiedničała z mohiłkami. Heta dakładna supadaje z tekstam Novaha Zapavietu, dzie apisvajecca sad z hrabnicami kala miesca pakarańnia.
Supadajuć i niekatoryja inšyja hieahrafičnyja detali. U Pasłańni da Habrejaŭ havorycca, što Isus pakutavaŭ za haradskoj bramaj. Archieałahičnyja daśledavańni pakazali, što ŭ I stahodździ terytoryja sučasnaha chrama Hroba Haspodniaha sapraŭdy znachodziłasia za tahačasnymi ścienami Ijerusalima, ale blizka ad horada.
Jašče adna detal jość u Jevanhielli pavodle Jana: mahiła znachodziłasia pobač ź miescam raśpiaćcia, tamu Isusa možna było pachavać chutka, da pačatku judejskaj suboty. U chramie Hroba Haspodniaha kamiera, jakuju tradycyjna ličać mahiłaj Isusa, i skała Hałhofy taksama znachodziacca zusim pobač.
Nivodnaja z hetych prykmiet sama pa sabie nie była niezvyčajnaj dla staražytnaha Ijerusalima: zakinutyja karjery niaredka vykarystoŭvali i dla pachavańniaŭ, i dla haspadarčych patreb. Važnaje mienavita ich spałučeńnie ŭ adnym miescy.
Kamień Pamazańnia ŭ chramie Hroba Haspodniaha — pavodle chryścijanskaj tradycyi, na hetym miescy cieła Isusa padrychtavali da pachavańnia. Fota: Wikimedia Commons
Ad rymskich pabudoŭ da chryścijanskaj śviatyni
U II stahodździ pry impieratary Adryjanie rajon pierabudavali. Pavodle paźniejšaj chryścijanskaj tradycyi, nad śviatyniaj uźviali vialiki jazyčnicki chram. Adnak novyja daśledavańni dazvalajuć mierkavać, što rymski kultavy kompleks moh być značna mienšym. Adna ź jaho pabudoŭ stajała kala mahiły, jakuju paźniej stali šanavać jak mahiłu Isusa, i pierakryvała da jaje dostup.
U IV stahodździ pry Kanstancinie rymskija zbudavańni razabrali. Budaŭniki adkryli pachavalnuju kamieru, jakuju na toj momant užo ličyli mahiłaj Chrysta, vydalili častku skały vakoł jaje i zrabili jaje centram novaj chryścijanskaj śviatyni.
Značeńnie hetaha miesca było nastolki vialikim, što pry ŭźviadzieńni vializnaha carkoŭnaha kompleksu architektary zachavali stanovišča mahiły navat koštam asimietryi niekatorych častak budynka.
Kuvuklija ŭ chramie Hroba Haspodniaha ŭ Ijerusalimie — kaplica, uźviedzienaja nad miescam, jakoje tradycyjna ličycca mahiłaj Isusa Chrysta. Fota: Wikimedia Commons
Ci źjaŭlajecca heta dokazam?
Navukoŭcy zachoŭvajuć aściarožnaść u vysnovach. Choć łandšaft i supadaje z apisanym u Jevanhielli, archieałohija nie moža dać adnaznačnaha adkazu, ci lažała ŭ hetaj hrabnicy cieła Isusa. Na ścienach nie znojdziena identyfikujučych nadpisaŭ, a dakładna datavać čas apracoŭki sada z dakładnaściu da hoda pakul niemahčyma.
Adnak raskopki pakazali, što tradycyjnaje miesca pachavańnia Isusa maje asnoŭnyja hieahrafičnyja i fizičnyja rysy, apisanyja ŭ pieršakrynicach.