«Bomba zapavolenaha dziejańnia». Čamu ŭ Kałumbii chočuć zabić «kakainavych biehiemotaŭ» Pabła Eskabara

Imia Pabła Eskabara Kałumbija sprabuje zabyć užo bolš za 30 hadoŭ. Adzin z samych viadomych złačyncaŭ usich časoŭ byŭ zasnavalnikam sumnaviadomaha miedeljinskaha narkakartela ŭ 1980‑ch hadach i ŭ svoj čas ličyŭsia adnym z samych bahatych ludziej u śviecie. Ale były «kakainavy karol» taksama adkazny za ekałahičnuju bombu zapavolenaha dziejańnia, piša Bi-bi-si.

Fota: AFP via Getty Images

Hrupa biehiemotaŭ, jakich Eskabar u 1980‑ch hadach zavioz u svoj pryvatny zaapark, razmnožyłasia i raspaŭsiudziłasia pa adnoj z hałoŭnych vodnych arteryj krainy — race Mahdalena. Pavodle acenak daśledavańnia 2022 hoda, ciapier moža być da 250 takich «kakainavych biehiemotaŭ», i paśla dziesiacihodździaŭ abmierkavańniaŭ urad Kałumbii abviaściŭ pra płany źniščyć kala 80 ź ich.

«Kali my hetaha nie zrobim, my nie zmožam kantralavać papulacyju, — zajaviła ministarka navakolnaha asiarodździa Irene Vieles. — My pavinny pryniać hetyja miery, kab zachavać našy ekasistemy».

Zrešty, zoaabarončyja arhanizacyi raskrytykavali hetaje rašeńnie. Sienatarka Andrea Padzilja nazvała jaho «sproščanym i žorstkim».

«Ja nikoli nie budu padtrymlivać zabojstva zdarovych istot, — napisała jana ŭ X, — tym bolš kali, jak u hetym vypadku, jany źjaŭlajucca achviarami biezadkaznaści, niadbajnaści, abyjakavaści i karupcyi dziaržavy».

Hacienda Napoles kaliści była raskošnym majontkam Pabła Eskabara, a ciapier źjaŭlajecca tematyčnym parkam. Fota: Getty Images

Invazijny vid

Kałumbijskija navukoŭcy daŭno śćviardžajuć, što źniščeńnie žyvioł u dzikaj pryrodzie źjaŭlajecca adzinym sposabam źmiakčyć ich upłyŭ na navakolnaje asiarodździe. Hałoŭnaja prablema palahaje ŭ tym, što biehiemoty nie źjaŭlajucca miascovym vidam u hetaj łacinaamierykanskaj krainie — dy i naohuł nidzie pa-za Afrykaj. Heta aznačaje, što jany nie majuć pryrodnych vorahaŭ, takich jak ilvy ci krakadziły, i mohuć praktyčna bieskantrolna razmnažacca.

Navukoŭcy ličać, što bieź źniščeńnia častki žyvioł papulacyja biehiemotaŭ moža pieravysić 1 400 asobin užo za dziesiacihodździe. Fota: AFP via Getty Images

«Vidavočna, što nam škada hetych žyvioł, ale jak navukoŭcy my pavinny być sumlennymi», — raskazvaje Bi-bi-si kałumbijskaja bijołah Natali Kastelbłanka, adna ź viadučych ekśpiertaŭ pa «kakainavych biehiemotach».

«Biehiemoty źjaŭlajucca invaziŭnym vidam u Kałumbii, i kali my zaraz nie źniščym častku ich papulacyi, situacyja moža vyjści z-pad kantrolu ŭžo praz 10 abo 20 hadoŭ. Urad pryniaŭ sumnaje, ale nieabchodnaje rašeńnie. Dziakuj za toje, što prysłuchalisia da navuki», — dadaje jana.

Kastelbłanka tłumačyć, što «kakainavyja biehiemoty» skarystalisia jašče adnoj evalucyjnaj mahčymaściu, akramia adsutnaści ilvoŭ i krakadziłaŭ, jakija b strymlivali ich kolkaść: klimatam.

U Afrycy jość intensiŭnyja suchija siezony, jakija taksama dapamahajuć kantralavać pamier papulacyi. U basiejnie raki Mahdalena situacyja zusim inšaja — tam stabilnyja apadki. Nasamreč umovy ŭ ich paŭdniovaamierykanskim domie nastolki idealnyja, što biehiemoty, padobna, navat raniej dasiahajuć pałavoj śpiełaści — praściej kažučy, pačynajuć naradžać patomstva ŭ bolš maładym uzroście.

Jak biehiemoty naohuł tam apynulisia

Źjaŭleńnie tak zvanych «kakainavych biehiemotaŭ» niepasredna źviazana z zabojstvam Pabła Eskabara kałumbijskimi siłami biaśpieki ŭ 1993 hodzie. Paśla jaho śmierci Hacienda Napoles — raskošny majontak prykładna za 250 km na paŭnočny zachad ad stalicy Bahaty — kanfiskavali ŭłady. Pryvatny zaapark Eskabara demantavali, choć nieŭzabavie jon staŭ častkaj papularnaha tematyčnaha parku.

Bolšaść kałumbijcaŭ vystupajuć suprać zabojstva «kakainavych biehiemotaŭ» — jak, naprykład, Vaniesy, źniataj na fota ŭ 2009 hodzie. Fota: AFP via Getty Images

Žyvioł z Hacienda Napoles spačatku raźmierkavali pamiž zaaparkami pa ŭsioj krainie. Ale nie biehiemotaŭ.

«Łahistyčna było składana ich pieravozić, tamu ŭłady prosta pakinuli ich tam, vierahodna, dumajučy, što žyvioły pamruć», — kaža Kastelbłanka.

Zamiest hetaha jany kvitnieli.

«Heta samy vialiki statak biehiemotaŭ pa-za miežami Afryki, ich pryrodnaha areała», — tłumačyć Bi-bi-si vieterynar i pryrodaachoŭnik Karłas Valderrama.

I, pa prahnozach, ich kolkaść budzie tolki raści. Kastelbłanka i jaho kalehi kažuć, što bieź źniščeńnia žyvioł papulacyja sysunoŭ moža pieravysić 1 400 asobin užo da 2034 hoda — usie jany źjaŭlajucca naščadkami pačatkovaj hrupy z adnaho samca i troch samak. U daśledavańni 2021 hoda jany apisali idealny scenar, pry jakim štohod treba źniščać abo kastryravać 30 žyvioł, kab hetaha nie zdaryłasia.

Čamu hetyja biehiemoty — takaja prablema

Daśledčyki, jakija vyvučajuć ekałahičnaje ŭździejańnie biehiemotaŭ, ličać, što ich prysutnaść moža škodzić miascovaj ekasistemie roznymi sposabami: ad vyciaśnieńnia miascovych vidaŭ, jakija ŭžo znachodziacca pad pahrozaj źniknieńnia, jak, naprykład, łamanciny, da źmieny chimičnaha składu vodnych šlachoŭ, što moža pastavić pad pahrozu rybałoŭstva.

Navukoŭcy i ŭłady zajaŭlajuć, što biehiemoty taksama ŭjaŭlajuć pahrozu dla miascovych supolnaściaŭ. Fota: AFP via Getty Images

«Biehiemoty raspaŭsiudžvajucca pa najbujniejšym račnym basiejnie Kałumbii, za košt jakoha žyvuć mnohija tysiačy ludziej», — kaža Kastelbłanka.

«Biehiemotaŭ bačyli na adlehłaści da 370 km ad Hacienda Napoles», — dadaje jana.

Jany taksama składajuć ryzyku dla ludziej: choć u Kałumbii dahetul nie było śmiarotnych napadaŭ, biehiemoty — terytaryjalnyja žyvioły i, pavodle acenak, u Afrycy jany štohod zabivajuć kala 500 čałaviek — bolš, čym ilvy, krakadziły ci słany.

«Heta jak być u filmie «Park Jurskaha pieryjadu»

Varta adznačyć, što jość ekśpierty, jakija vystupajuć suprać idei źniščeńnia žyvioł. Enrykie Ardońjes, bijołah z Nacyjanalnaha ŭniviersiteta Kałumbii, śćviardžaje, što «kakainavyja biehiemoty» dajuć nadzieju na zachavańnie suśvietnaj papulacyi biehiemotaŭ — mižnarodnyja arhanizacyi, u pryvatnaści Mižnarodny sajuz achovy pryrody (IUCN), ličać ich uraźlivym vidam.

Pavodle słoŭ ekśpiertaŭ, kastracyja biehiemotaŭ źjaŭlajecca niebiaśpiečnaj i łahistyčna składanaj apieracyjaj. Fota: Courtesy of Carlos Valderrama

Jon źjaŭlajecca adnym z ekśpiertaŭ, jakija abaraniajuć sterylizacyju jak najlepšy sposab kantrolu papulacyi. Ale takija pracedury daloka nie prostyja — i nie tannyja, — i Karłas Valderrama maje z hetym vopyt. U 2009 hodzie jon pravioŭ kastracyju samca «kakainavaha biehiemota» ŭ miežach ekśpierymientu pa vyvučeńni mahčymych sposabaŭ kantrolu rostu papulacyi.

«My havorym pra žyviolinu, jakaja moža važyć piać ton i być vielmi ahresiŭnaj», — kaža Valderrama.

«Navat niahledziačy na toje, što žyviolinie ŭviali zaspakajalnyja, jana ledź nie pierakinuła kran, jaki my vykarystoŭvali dla praviadzieńnia pracedury. Heta było jak znachodzicca pobač z dynazaŭram u filmie «Park Jurskaha pieryjadu», — dadaje jon.

Vieterynar kaža, što hałoŭnym urokam ekśpierymientu stała toje, što sama pa sabie kastracyja prosta nie źjaŭlajecca varyjantam — asabliva ŭličvajučy rachunak u $50 000.

«Mnohija z hetych biehiemotaŭ žyvuć u dzikaj pryrodzie. Prosta niemahčyma lohka dabracca da ŭsich», — tłumačyć jon.

«Tym časam jany buduć praciahvać razmnažacca. A biehiemoty — palihamnyja, heta značyć, adzin samiec moža apładnić šmat samak», — dadaje Valderrama.

Pahrozy śmierciu

Raniej kałumbijskija ŭłady addavali pieravahu inšamu padychodu — adłovu biehiemotaŭ i pieradačy ich u zaaparki va ŭsim śviecie, — ale sproby pierasialeńnia paciarpieli niaŭdaču, u pryvatnaści praz košt transpartavańnia. A adpraŭka ich u Afryku, na radzimu prodkaŭ, nikoli nie razhladałasia jak varyjant.

Isnuje vielizarnaja hramadskaja cikavaść da biehiemotaŭ, jakija sparadzili ŭ Kałumbii cełuju industryju. Fota: AFP via Getty Images

Narodžanyja i vyhadavanyja ŭ Kałumbii — usie naščadki adnaho samca i troch samak Eskabara — «kakainavyja biehiemoty» mahli b nie tolki zanieści chvaroby ŭ miascovyja papulacyi žyvioł, ale i stvarać hienietyčnyja ryzyki.

Dyk što ž zaminała ŭładam vykarystać bolš radykalnyja dziejańni? Karotki adkaz — hramadskaja dumka. Ludzi vielmi emacyjna staviacca da «kakainavych biehiemotaŭ», što paćviardžaje vopyt Natali Kastelbłanka.

Paśla taho jak kałumbijskija ŚMI paviedamili pra jaje daśledavańnie, bijołah pačała atrymlivać abrazy i pahrozy śmierciu ŭ sacyjalnych sietkach.

«Mianie nazyvali «zabojcaj» i inšymi słovami. U Kałumbii niekatoryja ludzi mohuć vielmi złavać, kali havorka zachodzić pra biehiemotaŭ», — kaža jana.

«Heta naturalnaja čałaviečaja reakcyja. Ludziam značna lahčej zrazumieć prablemu invaziŭnych vidaŭ, kali havorka idzie pra raśliny abo bolš drobnych istot, a nie pra vielizarnaha sysuna, jakoha mnohija ličać miłym», — dadaje Kastelbłanka.

Vakoł biehiemotaŭ taksama sfarmavałasia cełaja łakalnaja industryja ŭ supolnaściach basiejna raki Mahdalena. Pierabudavany zaapark u Hacienda Napoles utrymlivaje niekalkich paŭtorna adłoŭlenych biehiemotaŭ i štohod pryciahvaje tysiačy turystaŭ — što pakazalna, pry žyćci Eskabara jon dazvalaŭ publičnyja naviedvańni jak pijar-akcyju, i Natali Kastelbłanka zhadvaje, jak u dziacinstvie jeździła tudy ź siamjoj.

U 2009 hodzie, kali kałumbijskija sałdaty zastrelili biehiemota pa imieni Piepe, jakoha ličyli pahrozaj dla supolnaściaŭ pablizu majontka, masavaje hramadskaje abureńnie — padmacavanaje vykryćciom taho, što strałki zrabili sełfi ź ciełam, — pryviało da jurydyčnaj abarony biehiemotaŭ. Ale ciapier situacyja stała «dastatkova surjoznaj», kab abumović źmienu pazicyi, raskazvaje Bi-bi-si bijołah David Ečeviery z kałumbijskaha pryrodaachoŭnaha ahienctva Cornare.

«Źniščeńnie žyvioł — nie adzinaje rašeńnie prablemy rostu papulacyi, ale jano nieabchodnaje», — kaža jon.

Spadčyna Eskabara

Tupik — heta toje, čaho Kastelbłanka i jaje kalehi bajacca amal hetak ža, jak i raspaŭsiudžvańnia sysunoŭ. U svaim daśledavańni jany pryvodziać aficyjnuju ŭradavuju statystyku, zhodna ź jakoj z 2011 pa 2019 hod sterylizacyju prajšli tolki čatyry žyvioliny.

«Pakul što biehiemoty ŭ Kałumbii žyvuć u rai, — ličyć Kastelbłanka. — Ale jany — ekałahičnaja bomba zapavolenaha dziejańnia».

Bolš čym praz 30 hadoŭ paśla śmierci Pabła Eskabara «kakainavyja biehiemoty» taksama źjaŭlajucca śviedčańniem praciahłaj prysutnaści narkabarona ŭ Kałumbii.

Fota: Gamma-Rapho via Getty Images

Kamientary da artykuła