U Atłantyčnym akijanie jość unikalny «Stračany horad». Tut mahło zaradzicca žyćcio na Ziamli

Na dnie Atłantyčnaha akijana, na zachad ad Siaredzinna-Atłantyčnaha chrybta, znachodzicca adno z samych niezvyčajnych miescaŭ na Ziamli — hidratermalnaje pole, viadomaje jak «Stračany horad». Jano ŭjaŭlaje saboj sukupnaść vielizarnych vapniakovych viežaŭ i kałon, što ŭzdymajucca z marskoha dna na hłybini bolš za 700 mietraŭ. Samaja vysokaja ź ich dasiahaje kala 60 mietraŭ — prykładna jak dvaccacipaviarchovy dom, piša vydańnie Science Alert.

Telekiravany padvodny aparat aśviatlaje špili «Stračanaha horada». Fota: D. Kelley/UW/URI-IAO/NOAA

Navukoŭcy ličać, što padobnaje asiarodździe mahło stać adnoj z kałysak žyćcia na Ziamli.

«Stračany horad» byŭ adkryty ŭ 2000 hodzie z dapamohaj hłybakavodnych daśledčych aparataŭ i dahetul zastajecca ŭnikalnym: anałahaŭ takomu kompleksu ŭ Suśvietnym akijanie pakul nie znojdziena. Pavodle acenak daśledčykaŭ, hidratermalnaja aktyŭnaść u hetym rajonie praciahvajecca jak minimum 120 tysiač hadoŭ, a mahčyma, i značna daŭžej.

U adroźnieńnie ad viadomych padvodnych vułkaničnych krynic — tak zvanych «čornych kurcoŭ», — ekasistema «Stračanaha horada» isnuje dziakujučy chimičnym reakcyjam pamiž marskoj vadoj i parodami ziamnoj mantyi. Karbanatnyja struktury tut značna bujniejšyja, što śviedčyć pra ich doŭhaterminovuju aktyŭnaść.

Pasmy bakteryj, što žyvuć na kalcytavaj vientylacyjnaj addušynie ŭ «Stračanym horadzie». Fota: University of Washington/CC BY 3.0

U vyniku hetych chimičnych pracesaŭ u vadu vydzialajucca vadarod, mietan i inšyja hazy. Jany słužać krynicaj enierhii dla mikrobnych supolnaściaŭ, jakija žyvuć u porach i raskolinach viežaŭ, nie majučy patreby ni ŭ soniečnym śviatle, ni ŭ kisłarodzie. Tempieratura fluidaŭ adnosna nizkaja — kala 40 hradusaŭ, ale hetaha dastatkova dla isnavańnia składanaj ekasistemy. Pobač z krynicami možna sustreć bakteryi, maluskaŭ i rakapadobnych, a bolš bujnyja žyvioły, naprykład kraby ci vuhry, sustrakajucca značna radziej.

«Stračany horad» vyklikaje asablivuju cikavaść u navukoŭcaŭ, jakija vyvučajuć pachodžańnie žyćcia. Vuhlevadarody, što ŭtvarajucca tut, źjaŭlajucca vynikam hieachimičnych pracesaŭ na dnie akijana, a nie fotasintezu abo ŭzajemadziejańnia z atmaśfiernym vuhlakisłym hazam.

Pakolki mienavita vuhlevadarody źjaŭlajucca asnovaj žyvych arhanizmaŭ, heta ŭmacoŭvaje hipotezu, što žyćcio mahło ŭźniknuć u padobnych umovach jašče da źjaŭleńnia kisłarodnaj atmaśfiery na Ziamli.

U 2024 hodzie daśledčyki praviali ŭ hetym rajonie rekordnaje śvidravańnie i atrymali kiern mantyjnych parod daŭžynioj bolš za 1,2 kiłamietra. Analiz hetych uzoraŭ moža dapamahčy adnavić chimičnyja pracesy, jakija adbyvalisia miljardy hadoŭ tamu, i lepš zrazumieć, jak niežyvaja materyja mahła pieratvarycca ŭ žyvuju.

Dzieviacimietrovaja truba ŭ «Stračanym horadzie». Fota: University of Washington/Woods Hole Oceanographic Institution

Navukoŭcy taksama miarkujuć, što padobnyja ekasistemy mohuć isnavać i za miežami Ziamli — naprykład, na spadarožnikach Saturna i Jupitera abo na Marsie ŭ minułym. Kali žyćcio zdolnaje isnavać biez soniečnaha śviatła, to mienavita takija chimična aktyŭnyja asiarodździ mohuć być dla jaho najbolš spryjalnymi.

Adnak hetamu ŭnikalnamu miescu pahražaje i dziejnaść čałavieka. U 2018 hodzie stała viadoma, što Polšča atrymała dazvoł na raźviedku i zdabyču karysnych vykapniaŭ u hłybakavodnych rajonach pobač sa «Stračanym horadam». Choć samo pole nie źjaŭlajecca niepasrednym abjektam raspracovak, luboje ŭmiašańnie moža mieć niepradkazalnyja nastupstvy: asadki abo vykidy zdolnyja paškodzić hety dalikatny śviet.

Tamu ŭsio bolš śpiecyjalistaŭ zaklikajuć uklučyć «Stračany horad» u Śpis Suśvietnaj spadčyny JUNIESKA, kab zachavać hety ŭnikalny pryrodny cud, pakul jašče nie pozna.

Kamientary da artykuła