Łabkovič: «Adkryvajecca karmuška kamiery, kanvojny kliča mianie i kaža: «Tvajmu Bialackamu dali Nobieleŭskuju premiju»

Pravaabaronca «Viasny» Uładź Łabkovič bolš za čatyry hady pravioŭ u źniavoleńni. Jon prajšoŭ praz katavańni choładam i miesiacy ŭ adzinočcy, ale nie straciŭ vieru ŭ pravy čałavieka. U intervju Deutsche Welle jon raskazaŭ, jak śledčy hanaryŭsia Nobieleŭskaj premijaj Alesia Bialackaha, u jakim stanie vyzvalenych vyvozili va Ukrainu, i što daje siły praciahvać pravaabaronu.

Uładź Łabkovič 18 śniežnia 2025 hoda. Fota: LookByMedia

— Uładź, ci było ŭ źniavoleńni da vas asablivaje staŭleńnie, bo vy pravaabaronca?

— Kali mianie pryvieźli ŭ kałoniju ŭ Škłovie, supracoŭniki adrazu zajavili, maŭlaŭ, kali «Viasna» choča zrabić ź ciabie sakralnuju achviaru, my ŭsialak budziem hetamu spryjać, budzieš u nas na asablivym absłuhoŭvańni. Načalnik kazaŭ: budu adpracoŭvać Nobieleŭskuju premiju Bialackaha. I pieršy hod ja vielmi časta traplaŭ u štrafny izalatar, dzie byli ciažkija ŭmovy — miesiacy ŭtrymańnia ŭ adzinočcy, katavańni choładam. U svaim atradzie ja staŭ čempijonam pa časie, praviedzienym u ŠIZA. Ahułam za ŭvieś čas źniavoleńnia ja pravieŭ tam 150 dzion.

— Jak vy daviedalisia pra toje, što vašamu kalehu Alesiu Bialackamu dali Nobieleŭskuju premiju?

— U toj čas my ź viasnoŭcami znachodzilisia ŭ SIZA na Vaładarskaha. Adnojčy adkryvajecca karmuška kamiery, kanvojny kliča mianie pa proźviščy i kaža: «Ja bačyŭ u navinach, što tvajmu Bialackamu dali Nobieleŭskuju premiju». Ja padumaŭ, što heta niejkaja łuchta, admoviŭsia vieryć. Ale supracoŭnik nastojvaŭ: «Usie pra heta pišuć». Ja, kaniešnie, padziakavaŭ za infarmacyju.

Praz hadzinu mianie vyklikali na aznajamleńnie sa spravaj, i tam užo śledčy paćvierdziŭ toje samaje. Jon byŭ prosta ahałomšany hetaj navinoj, paŭtaraŭ, što budzie z honaram usim raskazvać, što dapytvaŭ samoha nobieleŭskaha łaŭreata, chacia da hetaha jon na śledstvie trymaŭsia maksimalna spakojna i nie prajaŭlaŭ emocyj. Dumaju, u jaho padniałasia samaacenka, mahčyma, heta była samaja jarkaja padzieja ŭ jahonym žyćci.

— Jakoje vyprabavańnie za čatyry hady źniavoleńnia było najbolš ciažkim dla vas?

— Ja b vydzieliŭ try najbolš balučyja momanty. Mianie zatrymali razam z žonkaj, i pieršyja dziesiać dzion jana taksama znachodziłasia na Akreścina. Heta było žachliva, ja vielmi bajaŭsia, što mohuć zabrać našych traich dziaciej, tym bolš mnie pra heta ŭvieś čas kazali, maŭlaŭ, im ža niama z kim ciapier zastacca.

Druhi momant — navina pra śmierć pravaabaroncy Aleha Hułaka, vielmi važnaha dla mianie čałavieka — nastaŭnika, siabra.

I treci — biaskoncaje znachodžańnie ŭ štrafnym izalatary. U Škłovie ja sutyknuŭsia z takim svavolstvam supracoŭnikaŭ, što, kali jany zachočuć, ty naohuł nie vyjdzieš z ŠIZA.

— U hetaj kałonii, jašče da vašaha zatrymańnia, pamior palitviazień Ašurak. Niaŭžo heta nijak nie paŭpłyvała na supracoŭnikaŭ, nie napałochała ich?

— Mianie šakavała, što śmierć Vitolda Ašurka anijak nie spyniła ich. Jany i dalej chodziać pa tonkim lodzie: stvarajuć dla palityčnych źniavolenych umovy, jakija naŭprost pahražajuć ich žyćciu. Usie prablemy sa zdaroŭjem u mianie adbylisia mienavita tam. I načalstva adkryta kaža, što im plavać na źniavolenych, na toje, buduć jany žyć ci nie, — ja i sam heta nieadnarazova čuŭ.

— Jak vy zrazumieli, što vas vyzvalajuć?

— Nadzieja źjaviłasia nočču napiaredadni vyzvaleńnia. Maich sukamiernikaŭ kudyści zabrali, ja loh spać, jak raptam zajšli supracoŭniki i zahadali vychodzić z rečami. U padvale, dzie zvyčajna pravodziać vobšuk, mnie prapanavali raśpisacca za hrošy, jakija znachodzilisia na maim rachunku, a ja viedaju, što ich vydajuć, tolki kali vychodziš na volu.

Da ranicy mianie pakinuli ŭ raźmierkavalnaj kamiery. Paśla nadzieli na hałavu bałakłavu, kab ja ničoha nie bačyŭ, naciahnuli na ruki kajdanki, pasadzili ŭ lehkavik i kudyści pavieźli. Na ŭsie maje pytańni, što adbyvajecca i kudy mianie viazuć, nichto nie adkazvaŭ.

— Jakaja atmaśfiera była ŭ aŭtobusie, jaki vioz vyzvalenych va Ukrainu ?

— Spačatku ŭsich pahruzili ŭ biełaruskija aŭtobusy, jakija vieźli nas da miažy. Tam siłaviki zamatali nam ruki i vočy skotčam, kab my ničoha nie bačyli i nie mahli ruchacca. Adzin ź ich supakojvaŭ, što chutka nam akažuć miedycynskuju dapamohu i pakormiać. Druhi ŭvieś čas biehaŭ i roŭ, što kali niechta budzie varušycca, budzie prymieniena fizičnaja siła. Tak my i jechali.

Potym u aŭtobus zajšli ludzi biez apaznavalnych znakaŭ, jakija pačali zdymać nas na mabilnyja telefony, i my nie viedali, chto heta. A paśla zajšli supracoŭniki z ukrainskimi ściahami na adzieńni, začytali proźviščy tych, chto byŭ u aŭtobusie. Tak ja daviedaŭsia, što sa mnoj jechali Babaryka i Sieviaryniec. Dalej nam užo dazvolili vyjści. I pieršy, kaho ja zmoh abniać, byŭ Pavieł Sieviaryniec, my daŭno znajomyja i, kaniešnie, byli ščaślivyja ŭbačyć adzin adnaho.

— My bačyli karotkaje videa z Ukrainy, dzie Maryja Kaleśnikava i Maksim Znak śpiavajuć «Try čarapachi». Heta była niejkaja viečaryna?

— Tak, u adzin ź viečaroŭ Maša i Maks vyrašyli troški paradavać byłych źniavolenych, bo ŭsie byli ŭ vielmi padaŭlenym stanie. U toj ustanovie, dzie my žyli, u stałoŭcy było pijanina. Spačatku dumali vykanać «Raźvitańnie z Radzimaj» Ahinskaha, ale vyrašyli, što heta budzie zanadta sumna, tamu ŭ vyniku śpiavali NRM. Heta ja zapisaŭ toje samaje videa. Vyjšła vielmi badziora i abnadziejliva, i heta pieśnia stała svojeasablivym himnam našaha padarožža na svabodu.

— Na pieršaj pres-kanfierencyi vy vielmi vyrazna vykazali svaju pazicyju pa Ukrainie. Jak vy daviedalisia pra pačatak vajny?

— U lutym 2022 hoda ja byŭ jašče ŭ SIZA na Vaładarcy i daviedaŭsia pra heta z navin pa dziaržTB. Za niekalki dzion da taho byli sihnały, što Pucin ździejśnić napad, tamu pamiataju svajo tryvožnaje adčuvańnie, što hety žach nabližajecca. Na Vaładarcy było praściej — była infarmacyja ad advakataŭ i śledčych, jakija raskazvali, što adbyvajecca na froncie. U kałonii naviny byli pa rasijskim TB, ale i tak možna było zrazumieć paradak dnia.

Užo ŭ 2025 hodzie, kali ŭ mianie pačaŭsia turemny režym, mianie adrezali ad infarmacyi. Ale pa Ukrainie dla mianie ad pačatku była zrazumiełaja situacyja — i z maralnaha, i z pravavoha punktu hledžańnia. Mnie navat niajomka heta prahavorvać i tłumačyć: Rasija ažyćciaviła ahresiju, praŭda na baku Ukrainy, jakaja baronić svaju ziamlu.

Mnie i da 2022 hoda było zrazumieła, čyj Krym. Ja nie palityk i mahu sabie dazvolić zajaŭlać heta prama. I ja žadaju, kab vajna jak maha chutčej skončyłasia. Niama ničoha važniejšaha za žyćcio i za dziaciej, i na fonie taho, što ja pieražyŭ za apošnija čatyry hady, heta asabliva vostra adčuvajecca.

— Mianie ŭraziła, što pieršym, kamu vy pazvanili z voli, była nie žonka, a Bialacki. I jon skazaŭ vam, maŭlaŭ, čatyry hady adpačyli, treba viartacca da pracy. Što daje vam siły praciahvać pravaabaronu paśla ŭsiaho pieražytaha?

— Ja liču, što naš maralny abaviazak — praciahvać pracu. Mnie nadzvyčaj soramna, što ja na voli, a šmat dobrych ludziej, siarod jakich maje kalehi Valancin Stefanovič, Marfa Rabkova, Nasta Łojka, praciahvajuć być za kratami. Treba zrabić usio mahčymaje, kab usie palitviaźni vyjšli, i kab nie było novych.

Pamiataju, na Vaładarcy Bialacki nas padbadziorvaŭ: «Chłopcy, trymajciesia! Navat tut, u turmie, my praciahvajem svaju pracu». Ja biaźmiežna pavažaju Alesia, mnie było važna pačuć jaho hołas i natchnicca.

Kamientary da artykuła