Навукоўцы б'юць трывогу: судны, якія захраслі ў Армузскім праліве, разнясуць па ўсім свеце грымучую біялагічную сумесь

Закрыццё Армузскага праліва ўжо ўдарыла па сусветным гандлі, але навукоўцы папярэджваюць пра яшчэ адну пагрозу. Больш за паўтары тысячы грузавых суднаў, якія тыднямі стаяць без руху, ператвараюцца ў своеасаблівыя «плывучыя інкубатары» для чужародных арганізмаў, што пасля могуць апынуцца ў партах па ўсім свеце.

Грузавыя судны стаяць на якарах у Армузскім праліве каля іранскага горада Бандар-Абас. Працяглы прастой можа прывесці да распаўсюджвання чужародных марскіх відаў пасля аднаўлення суднаходства. Фота: Amirhosein Khorgooi / ISNA via AP.

Канфлікт на Блізкім Усходзе, які абвастрыўся пасля ўдараў ЗША і Ізраіля па Іране ў канцы лютага, паралізаваў адну з галоўных марскіх артэрый свету — Армузскага праліва. Вынікам стаў гіганцкі затор: па абодва бакі праліва захраслі больш за 1500 танкераў і сухагрузаў. Але акрамя дэфіцыту паліва і росту цэн, працяглая блакіроўка, як піша Live Science, можа прывесці да глабальнага распаўсюджвання інвазійных відаў.

У звычайным рэжыме грузавыя судны стаяць у партах дзень-два. Аднак цяперашні вымушаны застой цягнецца месяцамі. Паводле даследавання, апублікаванага ў часопісе Biological Invasions, менавіта праз доўгае стаянне караблі ператвараюцца ў ідэальныя інкубатары.

Навукоўцы высветлілі: прыкладна праз 10 дзён прастою марскія арганізмы, што прыбываюць з розных куткоў свету на карпусах суднаў, актыўна змешваюцца паміж нерухомымі караблямі і пачынаюць па-сапраўднаму цвісці.

Спецыяльнае ахоўнае пакрыццё, якое павінна прадухіляць абрастанне, у нерухомай вадзе працуе значна горш. У выніку караблі з усяго свету, што стаяць бок у бок, абменьваюцца лакальнай флорай і фаўнай, ствараючы грымучую біялагічную сумесь.

Калі суднаходства адновіцца, караблі развязуць гэтыя арганізмы па новых маршрутах. Частка відаў можа прыжыцца ў новых месцах, выцясняючы мясцовыя арганізмы і парушаючы раўнавагу экасістэм.

Адзін з самых вядомых прыкладаў — рачная дрэйсена (Dreissena polymorpha), якая ў 1980‑х трапіла ў Вялікія азёры Паўночнай Амерыкі разам з баластнымі водамі еўрапейскіх суднаў. Малюскі літаральна запаланілі вадаёмы, выцясняючы мясцовыя віды і забіваючы водазаборныя сістэмы. Ліквідацыя наступстваў абышлася ў сотні мільёнаў даляраў.

Небяспека не абмяжоўваецца толькі экалогіяй. Разам з арганізмамі могуць распаўсюджвацца паразіты і ўзбуджальнікі хвароб, здольныя заражаць мясцовую марскую жывёлу, наносіць шкоду рыбалоўству і аквакультуры, а ў асобных выпадках — ствараць пагрозу і для чалавека.

Найбольш уразлівымі навукоўцы лічаць парты, куды судны пойдуць першымі пасля адкрыцця праліва. У зоне рызыкі — Індыя, Сінгапур, Грэцыя, Іспанія, Нідэрланды і шэраг краін Блізкага Усходу, дзе тэмпература і салёнасць вады падобныя да ўмоў Персідскага заліва.

Каб прадухіліць распаўсюджванне чужародных відаў, даследчыкі прапануюць ачышчаць корпусы суднаў яшчэ да выхаду з рэгіёна, ацэньваць рызыку для кожнага карабля і арганізаваць сістэмы ранняга выяўлення небяспечных арганізмаў у партах.

«Гуманітарныя і эканамічныя наступствы вайны заўсёды будуць галоўным прыярытэтам. Але экалагічныя наступствы таксама нельга ігнараваць», — адзначаюць аўтары даследавання.

Каментары да артыкула