«Выйду з калоніі — развядуся. Я званю ёй, а яна слухаўку пакінула маці, а сама з’ехала манікюр рабіць!»

Літаратуразнаўца і палітычны аналітык, экс-палітвязень Аляксандр Фядута размясціў на сайце Беларускага ПЭНа чарговую калонку. Аўтарская назва «Той, якая чакае».

Фота: Белсат

«Самае страшнае адчуванне ў калоніі — абсалютная адзінота, у якой ты апынуўся. Людзей шмат, ты дачыняешся з імі — нават калі ім забараняюць дачыняцца з табой. Але ты ўсё роўна адзін. І выплакацца няма каму.

Я, магчыма, у сілу ўзросту, звык ужо за паўтара года ШІЗА, што плакацца трэба ў падушку. І пажадана рабіць гэта ноччу, калі цябе ніхто не бачыць. Асабліва моладзь. Не хочацца падацца слабаком.

І ў лістах надта не выплачашся. Ліст атрымае самы блізкі табе чалавек — жонка. А ёй жа там значна цяжэй, чым табе. Ад цябе нічога не залежыць. А ад яе залежыш ты. Цалкам. Як малое дзіця, якое вырвалі з яе рук — і звезлі ў нікуды. І нашыя жонкі няньчацца з намі, стараючыся зрабіць усё, каб мы адзіноты не адчувалі. І — галоўнае — каб мы не адчувалі іхнага цяжару, іхнага болю. Здагадваліся — так, але не бралі на сябе.

І ты мусіш сам старацца не абцяжарваць яе ношу.

Вось і шукаеш камізэльку, у якую можна паплакацца.

Я — у сілу ўзросту, ці што? — многім здаваўся такой камізэлькай. Размаўлялі са мной не толькі пра кнігі. Д. Д., дарослы дзядзька, бацька траіх дзяцей, раптам заістэрыў:

— Выйду — развядуся! Не, вось проста напішу ёй, што разводзімся!

— Што з вамі, Д.?!

— Яна ведала, што ў нас учора будуць званкі. Я званю ёй, а яна слухаўку пакінула маці, а сама з’ехала манікюр рабіць! Здрадніца!

Ён меў цудоўную жонку. Усё тое, што Д. Д. распавядаў мне пра яе, сведчыла: разумная, моцная, закаханая ў яго жанчына, у якой пры гэтым хапала цвёрдасці трымаць мужа ў руках, каб не піў. А ён супраціўляўся гэтаму — на волі. Вось, напісаў некалькі пастоў (сп’яну ці на цвярозую галаву, ён не распавядаў) — і атрымаў сваю чацвёрку ў плечы. Адседзеў яе добрасумленна, выйшаў па званку. Мы з ім пераважна пра кнігі гаварылі. Але тут панесла мужыка.

— Ну, паехала рабіць манікюр. А раптам у манікюршчыцы іншага часу не было. Яна ж трубку маці пакінула, каб вы маглі з ёй пагаварыць.

— Здрадзіла!

— Слухайце, чаго вы ныеце? Дарослы мужык — а ледзь не рыдаеце! Нельга ж так. Вы ў яе становішча ўвойдзеце?

Ён жа не думаў, што фактычна зваліў на жонку траіх дзяцей, недабудаваны дом, ды яшчэ і сам зверху, можна сказаць, усеўся! І вось мы з ім ідзём па прамысловай зоне, па «промцы», і я яму гэта тлумачу.

А ці маю я маральнае права тлумачыць? Папярэджвала мяне жонка: усё, хопіць з мяне твайго 2010 года, не ўляпайся нікуды! І ў красавіку 2021-га, пасля майго арышту, не ведаючы, што са мной, дзе я, кінула ўсё і памчалася ў Маскву, каб там абзвоньваць бальніцы і бегаць па моргах, са страхам углядаючыся ў твары чужых нябожчыкаў, што падыходзілі па апісаннях.

У Этэль Ліліян Войніч у рамане «Авадзень» кардынал Мантанэлі заклікае задумацца пра пакуты Бога-айца, які аддаў Сына свайго на мукі. Я памятаю, як граў гэтую сцэну незабыўны Мікалай Сіманаў у старой экранізацыі… А ў нас — жонкі, вымушаныя нас аддаць, але — не выдалі, не здрадзілі, не здаліся самі, вынеслі нашае гора як уласнае ярмо на сваіх плячах…

Сіманаў! Так!

— Д., а вы ўвогуле жонцы сваёй калі апошні раз пра каханне казалі?

І ён замаўчаў.

Напэўна, нядаўна. Яна ж прыязджала да яго — як да ўсіх нас, у каго «спатканкі» не адбіралі, — на адны суткі замест трох. Але за суткі ты ледзь паспееш нагаварыцца пра хатнія справы, а пра каханне… Пра каханне хіба што ў лістах…

Напэўна, за ўсё жыццё я сам не сказаў сваёй каханай жанчыне столькі слоў пра каханне, колькі разоў пісаў пра іх у лістах з калоніі…

Сіманаў!

— Д., а вы паспрабуйце прачытаць ёй на памяць па тэлефоне якія-небудзь вершы. Напрыклад, «Жди меня» Сіманава.

— А што за вершы?

І я чытаю яму адзіны верш, які сам паўтараю на памяць апошнія тры гады — паўтараю ў падушку, скрозь сухія слёзы. Я раптам успомніў яго: істэрычная памяць пра вайну, якую спрабавалі ўзбудзіць у нас нашыя «выхавальнікі», не надта схіляла да размовы пра каханне. Яны нам гаварылі пра нянавісць, пра ахвяры. А між тым пра каханне трэба гаварыць. Заўсёды. Асабліва ў той сітуацыі, калі кахання гэтага так не стае.

І ў вачах дарослага мужыка Д. з буйнога па беларускіх мерках, але цалкам правінцыйнага горада, я бачу бляск слёз, якія вось-вось пральюцца.

Мы ж ведаем, што нашыя жонкі нас чакаюць. Як ведаем, што не ўсе нашыя лісты да іх даходзяць і не ўсе іхныя лісты цэнзура прапускае да нас. І сіманаўскія радкі набываюць асаблівы сэнс: «Жди меня, и я вернусь…»

Трэба адчуваць, што табе ёсць куды і да каго вяртацца.

І праз тыдзень Д. будзе хадзіць з першым томам твораў сталінскага «літаратурнага сокала» ў руках, паўтараючы адзіны яго верш, што цудам ацалеў у маёй уласнай памяці:

Просто ты умела ждать, как никто другой…

І ён жа прачытае ёй гэтыя радкі! Выдаткуе на гэта каштоўныя хвіліны тэлефоннай размовы — сем хвілін замест належных усім астатнім дзесяці!

Не ведаю, ці была шчаслівая яна. Але ён, было відаць з зусім ужо іншага бляску вачэй, быў шчаслівы.

А я дасылаў сваёй каханай вершы. Не ў кожным лісце. І нават не кожны ліст з вершамі да яе даходзіў.

У адным з іх я па памяці перапісаў верш Канстанціна Сіманава. Так салдаты з акопаў і бліндажоў перапісвалі тыя самыя радкі і паўтаралі іх пры гэтым, як замову…

Але адзін з маіх вершаў — не з калоніі, праўда, а з ШІЗА яшчэ — усё ж дайшоў. Гэта было перайманне ці то Бёрнса, ці то Багрыцкага… Бяда філолагаў у тым, што яны (акрамя, можа, Уладзіміра Караткевіча і Аляксандра Блока) — слабыя паэты. Ну, або я проста кепска знаёмы з паэтычнай творчасцю астатніх філолагаў і мяркую выключна па сабе, дый тое з перадузятасцю.

Ён таксама — пра вяртанне. Да той, якая чакае.

БАЛЛАДА О СЭРЕ ДЖОНЕ УИТТИНГТОНЕ, МЕЧТАВШЕМ СТАТЬ ЛОРД-МЭРОМ ГОРОДА ЛОНДОНА

Все есть в нашей жизни — и дождь, и снег,
И радость есть, и беда.
Из города прочь ушел человек —
Но зачем ушел и куда?
Вечер ветрен был и пепельно сер,
И никто не жалел о нем.
И лишь колокол пел: «Ах, вернись, лорд-мэр,
Возвращайся в родимый дом!»

Много этой истории было лет,
И из памяти стерся, как сон,
Мимолетный, как оказалось, след,
Что потомкам оставил сэр Джон.
Все сотрется, сколько ты им ни снись,
Растает дымком на ветру.
Но призыв колокольный: «Домой вернись!»
Века никак не сотрут.

Но он шел упорно навстречу ветрам,
По тоннелям шел и мостам,
Не встречал нигде рассвет по утрам
И ночами не спал, хоть устал.
И неслось ему вслед, сквозь стужу и зной
В гуле дней и щелканье минут:
«Виттингтон, вернись, о, вернись домой,
Где тебя и любят, и ждут!

Не спеши вперед — оглянись назад,
Вспомни, что ты оставил там,
Где в зелени глаз мерцает слеза
И стекает роса по листам.
И пускай ты упрям, решителен, горд,
Суд вершишь и меняешь закон,
Тебя любят и ждут не за то, что ты — лорд,
А за то, что ты просто — Джон.»

Он услышал голос ее любви,
Растворенный в его крови.
Он замедлил шаг, обернулся назад
И вернулся к своей любви.
И встречал его звоном колоколов
Серебристо-серый металл…
И она обняла его молча, без слов.
И лорд-мэром он, к счастью, не стал.

Каментары да артыкула