Staražytnyja duby raskazali, što adbyvałasia až za stahodździe da źjaŭleńnia krepaści na Miency

Vyznačeńnie dakładnaj daty budaŭnictva mahutnych dubovych ścien na race Miency — zima 997—998 hadoŭ — stała navukovaj siensacyjaj. Ciapier navukoŭcam udałosia vyciahnuć z draŭniny jašče bolš infarmacyi, jakuju jany «zapomnili». Jana śviedčać, što aktyŭnaje žyćcio na hetaj terytoryi pačałosia jašče ŭ samym pačatku X stahodździa, amal za sto hadoŭ da budaŭnictva krepaści.

Raskopki na vale haradzišča na Miency. Fota: Instytut ekśpierymientalnaj bataniki NAN Biełarusi

Navukovy artykuł z novymi danymi byŭ apublikavany ŭ aŭtarytetnym mižnarodnym časopisie Dendrochronologia (vydaviectva Elsevier) hrupaj biełaruskich daśledčykaŭ, u jakuju ŭvajšli supracoŭniki Instytuta ekśpierymientalnaj bataniki i Instytuta historyi NAN Biełarusi Maksim Jarmochin, Vital Mocny, Vital Łukin, Alaksandr Puhačeŭski i kiraŭnik raskopak Andrej Vajciachovič, zaŭvažyŭ telehram-kanał «De facto. Biełaruskaja navuka».

I kali vyznačeńnie daty budaŭnictva vała — heta fiksacyja kankretnaj daty ŭ historyi, to hłybinny analiz draŭniny dazvoliŭ navukoŭcam ubačyć ceły praces raźvićcia pasielišča ŭ dynamicy.

Važnym aśpiektam źjaŭlajecca i sam fakt publikacyi hetych danych u vydańni ŭzroŭniu Dendrochronologia. Heta aznačaje, što mietodyka biełaruskich daśledčykaŭ prajšła strohaje recenzavańnie.

Anamalija ŭ lesie: pra što maŭčali duby z 910 hoda

Dla budaŭnictva abarončych zbudavańniaŭ našy prodki vykarystoŭvali vielizarnyja duby, uzrost jakich na momant vysiečki dasiahaŭ 170 hadoŭ. Heta značyć, što hetyja drevy raśli pobač z pasieliščam na praciahu ŭsiaho X stahodździa i stali mižvolnymi śviedkami taho, što adbyvałasia navokał. Kab rasšyfravać hety letapis pryrody, navukoŭcy praviali analiz sinchronnaści rostu dreŭ.

Zvyčajna drevy ŭ adnym lesie rastuć sinchronna i padparadkoŭvajucca ahulnym klimatyčnym umovam: u spryjalny hod va ŭsich utvarajucca šyrokija kolcy, u zasušlivy — vuzkija.

Adnak daśledčyki vyjavili dziŭnuju anamaliju ŭ draŭninie na Miency. U pieryjad prykładna z 910 pa 980‑ia hady sinchronnaść rostu ŭ daśledavanych uzorach rezka parušajecca. Zamiest adzinaha rytmu ŭ roznych dreŭ u absalutna rozny čas nazirajucca rezkija skački rostu albo, naadvarot, źjaŭlajucca ślady pryhniečanaści i miechaničnyja paškodžańni.

Navukoŭcy adnaznačna interpretujuć hetyja danyja dendrachranałohii jak śviedčańnie mocnaha i praciahłaha antrapahiennaha ŭździejańnia. Rezkaje paskareńnie rostu asobnaha dreva zvyčajna aznačaje, što jaho «susieda» śsiekli, dziakujučy čamu acalełaje dreva atrymała dostup da bolšaj kolkaści śviatła i pažyŭnych rečyvaŭ.

Heta niepasredna śviedčyć pra toje, što ludzi aktyŭna vysiakali les dla narychtoŭki draŭniny abo rasčystki terytoryi pad pali. Akramia taho, na stvałach byli zafiksavany pryžyćciovyja rany, jakija zarastali paśla. Heta viernaja prykmieta taho, što ŭ niepasrednaj blizkaści viałasia haspadarčaja dziejnaść — mahčyma, vypasałasia žyvioła, prakładalisia lasnyja darohi abo budavałasia pieršaje žytło.

Zakansiervavany frahmient draŭlanaj ściany haradzišča na Miency. Fota: Instytut historyi

Hety pieryjad ekałahičnaj «turbulentnaści» praciahvaŭsia ź pieršaha dziesiacihodździa X stahodździa i až da samaha momantu budaŭnictva krepaści ŭ kancy stahodździa.

Horad paŭstaŭ nie na pustym miescy

Hetaje adkryćcio karennym čynam źmianiaje ŭsprymańnie rańniaj historyi Mienska. Jano dakazvaje, što hrandyjoznaje budaŭnictva mahutnaj krepaści ŭ 997—998 hadach nie było pačatkam žyćcia ŭ hetaj miascovaści.

Uźviadzieńnie ścien stała łahičnym etapam raźvićcia i ŭmacavańnia ŭžo isnujučaha bujnoha pasielišča, jakoje farmavałasia i aktyŭna raźvivałasia na praciahu jak minimum 80—90 hadoŭ da taho.

Ludzi abžyli bierahi Mienki i račułki Dunaj zadoŭha da taho, jak niečy zahad pieratvaryŭ bahataje pasielišča ŭ nieprystupny bastyjon. Heta abviarhaje mahčymyja teoryi pra toje, što krepaść była pabudavana «ŭ čystym poli» vyklučna jak vajskovy farpost. Tut užo žyli ludzi, jakija dziesiacihodździami viali haspadarku, źmianiali łandšaft i narychtoŭvali resursy.

U čas raskopak haradzišča staražytnaha Mienska znajšli donca hlinianaj pasudziny z hieraldyčnym znakam, jaki naležaŭ, mahčyma, synu kniazia Uładzimira i kniahini Rahniedy Iziasłavu. Fota z sacsietak

Mahčyma, što hetyja danyja ŭskosna paćviardžajuć hipotezu, što Rahniedu ź Iziasłavam mahli vysłać nie na hołaje miesca, dzie dla ich zbudavali Zasłaŭje, jakoje zhadvajecca ŭ krynicach našmat paźniej, tolki ŭ 1127—1128 hadach, a ŭ pasielišča na Miency, jakoje, jak my ciapier viedajem, paźniej umacavali ścienami.

Kamientary da artykuła