Byłaja rasijskaja nastaŭnica stała viarboŭščycaj zamiežnikaŭ na vajnu suprać Ukrainy

Rasśledavańnie BBC vykryła maštabnuju schiemu viarboŭki hramadzian ź biednych krain u rasijskaje vojska. Im abiacali pracu, hrošy i rasijski pašpart, ale zamiest hetaha jany apynulisia ŭ akopach pad abstrełami. Pavodle źviestak žurnalistaŭ, tolki adna 40‑hadovaja žančyna za apošni hod aformiła amal 500 «zaprašeńniaŭ» na ŭjezd u Rasiju dla patencyjnych rekrutaŭ.

Palina Azarnych. Fota: telehram-kanał žančyny / BBC

Jak piša VVS, rasijskaje vajennaje kamandavańnie sutyknułasia ź biesprecedentnymi vyklikami ŭ sprobach padtrymać intensiŭnaść bajavych dziejańniaŭ va Ukrainie. Pavodle źviestak NATA, z pačatku poŭnamaštabnaha ŭvarvańnia ŭ 2022 hodzie bolš za miljon rasijskich sałdat byli zabityja abo paranienyja, pryčym tolki ŭ śniežni 2025 hoda straty skłali kala 25 tysiač čałaviek. Kab kampiensavać hetyja hihanckija ličby, Maskva pastajanna pašyraje pryzyŭ, viarbuje źniavolenych i prapanuje ŭsio bolšyja bonusy za padpisańnie kantraktaŭ.

Adnak tradycyjnych resursaŭ stanovicca niedastatkova, što prymusiła Kreml šukać harmatnaje miasa za miežami krainy. Pieršapačatkova hetym zajmalisia bujnyja struktury nakštałt PVK «Vahnier», ale ciapier sistema pierajšła da vykarystańnia sietak drobnych pryvatnych viarboŭščykaŭ, jakija pracujuć praz sacyjalnyja sietki.

Zamiežny resurs staŭ istotnaj častkaj rasijskaj vajennaj mašyny. Analiz pakazvaje, što ŭ šerahi Uzbrojenych sił Rasii mahli ŭstupić jak minimum 20 tysiač zamiežnikaŭ, siarod jakich hramadzianie Kuby, Niepała, Paŭnočnaj Karei i mnohich arabskich krain. Bolšaść ź ich pryciahvajuć abiacańniami vysokich zarobkaŭ i rasijskaha pašparta, jakija vyhladajuć vyratavańniem dla žycharoŭ biednych rehijonaŭ śvietu.

Pry hetym jany traplajuć u jurydyčnuju pastku: ukaz 2022 hoda dazvalaje vajskovamu kamandavańniu aŭtamatyčna padaŭžać kantrakty da kanca vajny, niezaležna ad pieršapačatkovych damoŭlenaściaŭ. Mnohija rekruty daviedvajucca pra heta tolki tady, kali sprabujuć zvolnicca paśla abiacanaha hoda słužby.

Nastaŭnica ŭ roli viarboŭščycy

Klučavuju rolu ŭ hetaj sistemie adyhryvajuć takija postaci, jak 40‑hadovaja byłaja nastaŭnica Palina Alaksandraŭna Azarnych, historyju jakoj raskazvaje BBC. Telegram-kanał Azarnych naličvaje 21 000 padpisčykaŭ. U svaich dopisach jana časta prapanoŭvała tym, chto choča ŭstupić u rasijskaje vojska, dasyłać joj skan pašparta. Zatym jana publikavała zaprašalnyja dakumienty, časam sa śpisam imionaŭ mužčyn, dla jakich jany pryznačalisia.

BBC identyfikavała bolš za 490 takich zaprašeńniaŭ, jakija jana adpraviła za apošni hod hramadzianam takich krain, jak Jemien, Siryja, Jehipiet, Maroka, Irak, Kot-dJIvuar i Nihieryja. U jaje pastach zhadvałasia viarboŭka ŭ «elitny mižnarodny bataljon» i dakładna ŭkazvałasia, što ludzi, jakija znachodziacca ŭ Rasii nielehalna (u tym liku tyja, čyje vizy skončylisia), majuć prava na ŭstupleńnie ŭ jaho.

Palina Azarnych z hrupaj zamiežnikaŭ, jakija atrymali rasijskija pašparty. Fota: telehram-kanał Azarnych / BBC 

BBC pahutaryła z vaśmiu zamiežnymi bajcami, jakich, pavodle ich słoŭ, zavierbavała Azarnych, a taksama ź siemjami 12 zahinułych abo źnikłych. Mnohija kazali, što razumieli: iduć u vojska, — ale nie čakali, što ich adrazu kinuć na pieradavuju. Niekatoryja ličyli, što padrychtoŭka była niedastatkovaj, abo dumali, što paśla hoda słužby zmohuć viarnucca dadomu.

Historyja Amara

Adnym z surazmoŭcaŭ źjaŭlajecca Amar (imia źmieniena), 26‑hadovy budaŭnik ź Siryi. Pa słovach maładoha čałavieka, jaho pieršy kantakt z Azarnych adbyŭsia ŭ sakaviku 2024 hoda, kali jon razam ź jašče 14 siryjcami apynuŭsia ŭ maskoŭskim aeraporcie amal biez hrošaj. Amar kaža, što viarboŭščyk u Siryi prapanavaŭ mužčynam toje, što jany zrazumieli jak cyvilnuju pracu pa achovie naftavych abjektaŭ u Rasii. Jany prylacieli ŭ Maskvu tolki dla taho, kab daviedacca, što ich ašukali.

Šukajučy varyjanty ŭ internecie, adzin z hrupy znajšoŭ kanał Azarnych i napisaŭ joj. Žančyna sustreła ich u aeraporcie praź niekalki hadzin i adviezła ciahnikom u centr viarboŭki ŭ Bransku. Tam, pavodle słoŭ Amara, jana prapanavaŭ im kantrakty z rasijskaj armijaj na adzin hod ź miesiačnym zarobkam kala $2500 i adnarazovaj vypłataj pry padpisańni $5000.

Amar kaža, što kantrakty byli na ruskaj movie, jakuju nichto z mužčyn nie razumieŭ. Azarnych zabrała ich pašparty, paabiacaŭšy aformić rasijskaje hramadzianstva. Žančyna taksama paabiacała, što jany zmohuć paźbiehnuć udziełu ŭ bajach, kali zapłaciać joj pa $3000 z atrymanych pry padpisańni vypłat.

Amar admoviŭsia płacić, i Azarnych u adkaz spaliła jaho pašpart. Praź miesiac mužčyna apynuŭsia na pieradavoj, majučy za plačyma ŭsiaho 10 dzion padrychtoŭki i nijakaha vajennaha vopytu. Praz amal hod jon daviedaŭsia toje, što Azarnych, pavodle jaho słoŭ, nie patłumačyła, — ukaz 2022 hoda faktyčna dazvalaje padaŭžać kantrakty sałdat aŭtamatyčna da kanca vajny.

Historyja Muchamieda

Jašče adzin vypadak — heta historyja jehipcianina Muchamieda. Jak raskazaŭ BBC jaho małodšy brat Jusef, Muchamied pačaŭ navučańnie va ŭniviersitecie ŭ Jekaciarynburhu ŭ 2022 hodzie. Ale małady čałaviek nie moh apłačvać navučańnie i paviedamiŭ siamji, što niejkaja rasijanka pa imieni Palina, jakaja ź im skantaktavałasia ŭ internecie, prapanavała jamu dapamohu — pracu, źviazanuju z rasijskimi ŭzbrojenymi siłami, jakaja, jak jon ličyŭ, dazvolić jamu praciahnuć vučobu.

«Jana abiacała jamu žyllo, hramadzianstva i štomiesiačnyja vypłaty. Raptam jaho adpravili va Ukrainu. Jon apynuŭsia na vajnie», — kaža Jusef. Apošni raz brat telefanavaŭ 24 studzienia 2024-ha. Prykłana praz hod siamja atrymała paviedamleńnie ŭ Telegram z rasijskaha numara z fotazdymkami cieła Muchamieda. Paźniej jany daviedalisia, što mužčyna zahinuŭ amal hod tamu.

Niefarmalnaja sietka viarboŭki

Jašče adzin surazmoŭca žurnalistaŭ — siryjec Chabib, nazyvaje Azarnych «adnym z najvažniejšych viarboŭščykaŭ» dla rasijskaj armii. Pa jaho słovach, jon pracavaŭ razam z rasijankaj kala troch hadoŭ nad vizavymi zaprašeńniami ŭ Rasiju.

Chabib raskazvaje, što Azarnych rodam z Varoniežskaj vobłaści. Niekalki hadoŭ jana kiravała hrupaj u Facebook, jakaja dapamahała arabskim studentam pryjazdžać u Maskvu na vučobu. U 2024 hodzie žančyna stvaryła svoj Telegram-kanał pa rekrutacyi ŭ rasijskaje vojska. Chabib kaža, što bolšaść zamiežnych rekrutaŭ pryjazdžali ŭ nadziei na pracu pa achovie abjektaŭ abo słužbu na błokpastach. Chabib śćviardžaje, što Azarnych mahła atrymlivać pa 300 dołaraŭ za kožnaha zavierbavanaha.

Na hetym fota Chabib staić pobač z Azarnych. Studzień 2024 hoda. Fota: telehram-kanał Azarnych / BBC

Jak adznačajuć žurnalisty, ź siaredziny 2024 hoda ton publikacyj Azarnych źmianiajecca: u jaje pastach pačynajuć uźnikać farmuloŭki pra «ŭdzieł u bajavych dziejańniach» i zhadki pra zahinułych zamiežnikaŭ. U adnym videa (kastryčnik 2024-ha) jana kaža:

«Vy ŭsie dobra razumieli, što idziecie na vajnu. Dumali, atrymajecie pašpart i ničoha nie budziecie rabić, žyvučy ŭ piacizorkavym hateli?… Ničoha biaspłatna nie byvaje».

Daśledčyki i žurnalisty, jakija sočać za temaj, śćviardžajuć: Azarnych — tolki častka šyrejšaj sistemy niefarmalnaha naboru. BBC vyjaviła jašče dva Telegram-akaŭnty pa-arabsku z padobnymi prapanovami.

BBC nieadnarazova sprabavała źviazacca z Azarnych, adnak atrymać kamientar ad jaje nie atrymałasia. Tym časam Amaru i Chabibu cudam atrymałasia viarnucca ŭ Siryju — adnamu praz chabar kamandziram, druhomu paśla atrymańnia rasijskaha hramadzianstva. Ale dla sotniaŭ inšych zamiežnikaŭ, jakija ŭsio jašče znachodziacca pad upłyvam abiacańniaŭ u Telegram, šlach u Rasiju zastajecca darohaj u adzin kaniec.

Kamientary da artykuła