Расія скароціць выплаты Беларусі на 1,4 мільярда рублёў. Што хаваецца за «бязвыплатнымі» грашыма бюджэту?

У 2027 годзе беларускі бюджэт разлічвае атрымаць 8,1 мільярда рублёў бязвыплатных паступленняў. Гэта амаль 14% усіх даходаў рэспубліканскага бюджэту. Аднак грошай з-за мяжы чакаецца значна менш, чым годам раней. Галоўная крыніца гэтых мільярдаў знаходзіцца ў Расіі, а прычына выплат звязаная з нафтай і падаткамі, піша выданне «Белорусы и рынок».

Фота: vecteezy.com

Згодна з праектам рэспубліканскага бюджэту на 2027 год, бязвыплатныя паступленні складуць 8,065 мільярда рублёў супраць 9,464 мільярда, першапачаткова прадугледжаных на 2026 год.

Розніца складае амаль 1,4 мільярда рублёў, або 14,8%. Прычым практычна ўсё скарачэнне прыпадае на паступленні ад замежных дзяржаў.

У 2026 годзе іх запланавалі ў памеры 6,672 мільярда рублёў, а ў 2027‑м чакаюць толькі 5,281 мільярда. Зніжэнне складае 20,8%.

За што Расія пералічвае Беларусі мільярды

Асноўная прычына звязаная з расійскім падатковым манеўрам у нафтавай галіне. Раней беларускія нафтаперапрацоўчыя заводы атрымлівалі расійскую нафту на льготных умовах. Расія паступова зніжала экспартныя мыты на нафту, адначасова павялічваючы падатковую нагрузку на яе здабычу.

Да 2024 года экспартнае мыта абнулілася. У выніку знікла ранейшая цэнавая перавага беларускіх НПЗ, а бюджэт Беларусі страціў частку даходаў, звязаных з гандлем нафтай. Каб кампенсаваць гэтыя змены, краіны дамовіліся пра міждзяржаўныя бюджэтныя трансферты.

Іншымі словамі, Расія пералічвае грошы не проста са шчодрасці. Гэта частка ўзгодненага механізму, прызначанага кампенсаваць наступствы змены расійскіх падатковых правілаў.

Мільярды ў абмен на падатковую інтэграцыю

Яны прадугледжаныя «Дамовай паміж Расійскай Федэрацыяй і Рэспублікай Беларусь аб агульных прынцыпах падаткаабкладання ўскоснымі падаткамі». Дакумент падпісалі ў Маскве 3 кастрычніка 2022 года, а моц ён набыў 31 студзеня 2023 года. На яго падставе Расія пералічвае Беларусі мільярды.

На першы погляд, гэта звычайнае пагадненне аб падатках. Аднак яно прадугледжвае не толькі грашовыя пералічэнні, але і збліжэнне падатковага заканадаўства дзвюх дзяржаў.

Згодна з артыкулам 8 дамовы, Расія абавязваецца штомесяц даваць Беларусі міждзяржаўныя бюджэтныя трансферты. Але ёсць прынцыповая агаворка: беларускі бок павінен выконваць усе абавязацельствы, якія вынікаюць з дамовы.

А абавязацельствы даволі цікавыя. Беларусь і Расія ўзгадняюць правілы падаткаабкладання ПДВ і акцызамі, абменьваюцца падатковай інфармацыяй і выкарыстоўваюць інтэграваную сістэму адміністравання ўскосных падаткаў.

Больш за тое, дамова прадугледжвае стварэнне Наднацыянальнага падатковага камітэта для кантролю за рэалізацыяй узгодненых правілаў.

Такім чынам, нафтавыя кампенсацыі сталі часткай значна шырэйшай эканамічнай інтэграцыі.

«Бясплатныя грошы» з умовамі

Слова «бязвыплатныя» тут мае бюджэтнае, а не штодзённае значэнне. Грошы не трэба вяртаць, як банкаўскі крэдыт, аднак іх атрыманне рэгулюецца міждзяржаўнай дамовай.

У адпаведнасці з пагадненнем ад 3 кастрычніка 2022 года Расія выдзяляе Беларусі штомесячныя трансферты пры выкананні пэўных абавязацельстваў.

Яны тычацца, у прыватнасці, узгаднення заканадаўства аб ускосных падатках і абмену падатковай інфармацыяй. Памер пералічэнняў залежыць, у тым ліку, ад цэн на нафту і прадугледжанай дамовай формулы разліку.

Атрымліваецца цікавая канструкцыя: грошы фармальна бязвыплатныя, але механізм іх атрымання звязаны з канкрэтнымі эканамічнымі і прававымі ўмовамі.

Адкуль астатнія 2,8 мільярда рублёў?

Было б памылкай сцвярджаць, што ўсе 8 мільярдаў рублёў рэспубліка атрымлівае з Расіі або ў выглядзе замежнай дапамогі. З агульнай сумы бязвыплатных паступленняў на 2027 год каля 5,3 мільярда прыпадае на замежныя дзяржавы.

Астатнія 2,784 мільярда рублёў адносяцца да іншых бязвыплатных паступленняў, перадусім да пераразмеркавання сродкаў унутры бюджэтнай сістэмы Беларусі.

Але галоўнае пытанне ў іншым: чаму паступленні з-за мяжы скарачаюцца адразу на 1,4 мільярда рублёў? Адна з магчымых прычын звязаная са змяненнем разліковых параметраў нафтавых кампенсацый.

Ёсць і праблема празрыстасці. З 2022 года Мінфін не публікуе звесткі пра ўсе карэкціроўкі бюджэту цягам года ў ранейшым аб’ёме. Таму параўнанне першапачатковых планаў на 2026 і 2027 гады не паказвае, колькі Беларусь фактычна атрымала ад Расіі.

Фармальна Расія пералічвае Беларусі бязвыплатныя сродкі. Але ў межах той жа дамовы Беларусь бярэ на сябе абавязацельствы па збліжэнні падатковых правілаў і сумесным адміністраванні.

Каментары да артыкула