Siarhiej Radštejn. Isłamski fundamentalizm: bractvy relihijnych trackistaŭ

 Isłamski fundamentalizm: bractvy relihijnych trackistaŭ

«Tyja, chto ŭčyniŭ terakty ŭ ZŠA, nie pakinuli śladoŭ. Kali ZŠA miarkujuć, što zhonščyki byli sapraŭdnymi złačyncami, dyk hetyja ludzi ŭžo miortvyja. Nichto nia budzie zabivać siabie pa zahadzie inšaha abo dziela dasiahnieńnia čužych metaŭ. Kali heta nia tak, to niachaj Buš znojdzie ŭ Amerycy čałavieka, hatovaha ŭčynić samahubstva. Amerycy vidniej, jakija byli matyvy ŭ terarystaŭ-kamikadze»

Muła Amar, kiraŭnik Talibanu

Isłamskija ekstremisty stalisia strašnym snom sučasnaha zachodniaha hramadztva. Zachodniaja cyvilizacyja nie razumieje, što ruchaje imi, choć ź isłamskim fundamentalizmam znajomaja daŭno – vachabity byli zavadatarami paŭstańnia sipajaŭ u Indyi jašče ŭ 1857 h.

Časopis Economist vydatna akreśliŭ pryncyp dziejańnia isłamisckich arhanizacyjaŭ: they are operating through a loose fraternity of members (jany dziejničajuć jak volnaje bractva). Siabry isłamisckich hrupaŭ nie abaviazkova musiać brać udzieł u aperacyjach. Ich nichto da hetaha nie zmušaje. Udzieł – śviadomy vybar niekatorych ź ich. Jany ŭpeŭnienyja ŭ niespraviadlivaści isnaha ładu, jakuju treba vypravić, a ŭ astatnim ich pierakanańni vielmi roznyja.

Va ŭmovach “ni vajny, ni miru”, u jakich doŭhi čas žyvie Palestyna, Paŭdniovy Liban ci Alžyr, miažu pamiž tak zvanym mirnym nasielnictvam i aktyŭnymi zmaharami možna pravieści tolki statystyčna, bo ŭciahnutyja amal usie, niby ŭ partyzanskich zonach Biełarusi ŭ apošniuju vajnu. Zvyčajna hetkaje nieakreślenaje bractva samaarhanizujecca vakoł adnaho ci niekalkich relihijnych aŭtarytetaŭ. Prykładam moža być šejch Jasin, duchovy pravadyr Isłamskaha ruchu supracivu (“Chamas”).

Isłamisckija arhanizacyi možna padzialić na dźvie płyni – “rehijanalnyja” (“Chizbałłah” z “Chamasam”) i “mižnarodnyja” fundamentalisckija hrupoŭki (“Al-Kajda” ben Ładena). Schilnaść procistavić pieršych druhim prasočvajecca navat u słovach aficyjnych asobaŭ ZŠA, jakija takim čynam sprabujuć zvuzić koła vierahodnych praciŭnikaŭ.

Doŭhi čas Zachad i arabskija režymy zapluščvali vočy na isłamski fundamentalizm i navat zaachvočvali jahonaje pašyreńnie, ličačy jaho efektyŭnym srodkam suprać levych partyjaŭ i savieckaha ŭpłyvu. Adnak apošnim časam lavica taksama pačała dałučacca da isłamskaha ruchu ŭ musulmanskich krainach. Naprykład, u Ehipcie nie zastałosia anivodnaj partyi, jakaja nie zaklikała b da ŭviadzieńnia šaryjatu.

Isłamski fundamentalizm nielha atajasamlivać z relihijaj. Heta ekstremisckaja revalucyjnaja idealohija, pabudavanaja na relihijnym hruncie, jakaja maje šerah supolnych rysaŭ z trackizmam. Lohiku palityčnaj baraćby, skiravanaj na rašučuju źmienu palityčnaj systemy, i jejnyja metady (ad dyskusii da fizyčnaha źniščeńnia) raspracavali mienavita levyja. Jany stvaryli pole dziejańnia, jakoje z 70-ch pačali zajmać isłamisty. Levych i isłamistaŭ zbližaje j supolnaje nieprymańnie ŭsiaho zachodniaha, pieradusim amerykanskaha.

Kali ŭličyć, što revalucyjnaja baraćba isłamskich ekstremistaŭ maje na mecie pierš za ŭsio skidańnie miascovych režymaŭ, robicca zrazumiełaj jaje lohika. Straciŭšy nadzieju ŭłasnymi siłami revalucyjanizavać isłamskija hramadztvy, jany vyrašyli sutyknuć svaje režymy z Zachadam. Antyarabskaja i antyisłamskaja ksenafobija, što vybuchnuła paśla ataki na Ameryku, – akurat toje, što patrebna isłamistam.

Adnym z admoŭnych bakoŭ kryžovaje vypravy suprać teraryzmu stanie kansalidacyja ekstremisckich arhanizacyjaŭ. U isłamskim śviecie vyrazy nakštałt “kryžovaja vyprava” vyklikajuć prykładna takija ž asacyjacyi, jak słova “pahrom” u habrejaŭ, a tamu sympatyzantaŭ u ben Ładena nie pamienieje.

Ad taho, jaki adsotak nasielnictva zmohuć mabilizavać isłamisckija hrupoŭki, zaležyć farmat mahčymaj vajny ŭ Aŭhanistanie. Tak, paśla ŭvodu tudy savieckich vojskaŭ isłamisty mabilizavali kala 3 tysiačaŭ jemiencaŭ, 2 tysiačy ehipcianaŭ, pad 3 tysiačy alžyrcaŭ, pryblizna pa 400 čałaviek ź Iraku j Tunisu, da 200 libijcaŭ i nia mienš za 5000 savudaŭcaŭ.

Uradam tych krainaŭ mabilizacyja była tady na ruku, bo dazvoliła vyrašyć prablemu ŭnutrypalityčnaj napružanaści, ale hetym razam urady nie padtrymajuć achvotnikaŭ jechać na vajnu. Kali taja vajna paniziła cisk, hetaja jaho padvysić.

Isłamisckija hrupoŭki radykalizujucca tolki da taje pary, pakul nia pryjduć da ŭłady. Pakazalny prykład Iranu. Pieramoha isłamskaj revalucyi spyniła radykalizacyju nastrojaŭ u krainie, bo ŭsiakaja revalucyjnaja idealohija paśla zdabyćcia ŭłady jaje nośbitami stračvaje svoj asnoŭny źmiest – revalucyjnaść. Revalucyjanery, zmahajučysia z demanami, sami robiacca hetymi demanami, paćviardžajučy viadomyja słovy Nicše. Abo hinuć.

Isłamisty nia majuć prahramy pabudovy novaha hramadztva. U apošnim interviju ben Ładen nakreśliŭ ekanamičnuju platformu “praŭdzivaj isłamskaj dziaržavy”. Jahony ideał – aŭtarkija, h.zn. pierachod da naturalnaj haspadarki ŭ pamierach krainy. Da hetaha zvodzilisia amal usie isłamisckija ekanamičnyja daktryny – prykładam, kancepcyja taŭchidnaj (adzinabožnaj) ekanomiki ŭ Iranie, pravalnyja ekanamičnyja prajekty ŭ Aŭhanistanie j Sudanie.

Słovam, kali niedzie j pryjduć da ŭłady “praŭdzivyja musulmanie”, to možna śmieła kazać, što praź niejki čas novy režym mała budzie roźnicca ad staroha, znoŭ pačniecca kryzys, znoŭ novyja fundamentalisty zapatrabujuć likvidacyi niespraviadlivaści – začaravanaje koła. Dobra skazaŭ pra toje ehipiecki sacyjolah Hali Šukry: “novyja raznavidnaści fundamentalizmu staviać prablemy, ale nie prapanujuć nijakaha rašeńnia”. Hetaja zaŭvaha ŭ roŭnaj stupieni datyčyć luboha fundamentalizmu, chryścijanskaha ci nacyjanalistyčnaha.

Siarhiej Radštejn