Chronika śviadomaha hienacydu
№ 34 (155), 13 — 19 śniežnia 1999 h.
Chronika śviadomaha hienacydu
Bolšuju častku rasiejcaŭ apjaniŭ pach čačenskaj kryvi. I tolki nievialikaja častka małanakładnaj presy svajoj sumlennaj pazycyjaj abaraniaje honar rasiejskaj intelihiencyi, pratestujučy suprać hienacydu. Hety artykuł admysłova dla “Našaj Nivy” padrychtavali žurnalisty z maskoŭskaj “Novaj hazety” Raman Mamčyc (Miensk) i Hanna Palitkoŭskaja (Inhušecija—Maskva).
Pryčyny druhoj čačenskaj vajny — u asablivaściach palityčnaj sytuacyi ŭ Rasiei. Pieršaja vajna była patrebnaja pierad vybarčaj kampanijaj Jelcyna na druhi termin. Hetaja vajna patrebna dla ŭźniaćcia rejtynhu premjera Pucina. Da taho ž jana daje mahčymaść hieneralitetu, jaki prajhraŭ aŭhanskuju j pieršuju čačenskuju vojny, uziać revanš i reabilitavacca. Dla VPK vajna — šaniec atrymać hrošy j zamovy. Dla kramloŭskich i dumskich palitykaŭ vajna patrebnaja, kab adciahnuć hramadzkuju ŭvahu ad skandałaŭ, źviazanych z karupcyjaj.
Pieršaja čačenskaja vajna kaštavała, pa roznych padlikach, ad 100 da 130 tys. žyćciaŭ. Jašče bolš za 1500 čałaviek źnikli biaź viestak pry “začystkach” i ŭ filtracyjnych lahierach. Ich los daciapier nieviadomy. Byli całkam zrujnavanyja ŭsie harady j bujnyja sioły Čačenii. Adnaŭleńnie žytłaŭ Čačenija ažyćciaŭlała biez dapamohi Rasiei. Adnavili. I voś — znoŭ.
Vajna z padazrona nieviadomymi terarystami, jakija arhanizavali vybuchi ŭ Maskvie, pieratvaryłasia ŭ novuju vajnu z čačenskim narodam. Kali Čačenija — heta Rasieja, dyk Maskva źniščaje ŭłasny narod.
Prezydent Čačenskaj Respubliki Ičkieryi Asłan Maschadaŭ u svaim liście da Papy Rymskaha Jana Paŭła II jašče 29 kastryčnika pisaŭ, što ad bambavańnia i abstrełaŭ zahinuli 3600 čałaviek, pieravažna žančyny j dzieci. Čaho varty tolki abstreł rakietami rynku ŭ Hroznym i radzilnaha domu, kali achviarami stali bolš za 150 čałaviek, u tym liku 13 niemaŭlataŭ.
Karespandentka “Novaj hazety” pabyvała na hetaj vajnie.
...“Trasa” Rastoŭ-Baku. Niejkija ludzi ŭ kamuflažy j biez pahonaŭ zajmajuć častku inhuskaj terytoryi, staviać miny na ŭzbočynie, paśla abciahvajuć darohu kalučym drotam. Nad kalonaju ŭciekačoŭ, jakija marudna ciahnucca pa šašy, łunaje aficerski hołas, zapisany na mahnitafon i ŭzmocnieny mehafonam: “Va ŭsim vinavatyja cyvilnyja ŭłady. Kamandavańnie KPP zaklikaje zachoŭvać spakoj... Daroha sprava i źleva zaminavanaja... Nie dapuskajcie niesankcyjavanaha pierachodu...” Tanki peryjadyčna navodziać viežy na natoŭp žančyn i dziaciej.
...Inšy dzień. Kamendant KPP “Kaŭkaz” pałkoŭnik Anatol Chruloŭ zakryvaje pierachod uciekačoŭ praz čačenska-inhuskuju miažu. Asnoŭnaja teza pałkoŭnika, jakuju jon adkryta vykazvaje pierad natoŭpam — “Ja im nia dam razmnažacca!” Im — heta čačencam i inhušam. Hołas pałkoŭnika hučyć pad akampanement “hradavych” udaraŭ pa Siernavodzku. A 15.10 usie prysutnyja mohuć nazirać, jak pierastaŭ isnavać łaźnievy korpus byłoha siernavodzkaha kurortu.
Kali padjechali karespandenty z telekamerami, Chruloŭ pasadziŭ aperataraŭ na BTR i pry kamerach pieravioz peŭnuju kolkaść chvorych, paranienych i ciažarnych žančyn. Źjechali kamery — pieravoz spyniŭsia.
...Jašče adno nazirańnie. Dla ŭciekačoŭ pryvieźli i pastavili 95 “łužkoŭskich vahončykaŭ”. Zasialić nikoha nie paśpieli. Vajskoŭcy spačatku zaniali vahončyki pad zimovy stan, potym stali pacichu ciahnuć stul kalaryfery, šafy, ščyty dla budoŭli vuličnych prybiralniaŭ.
...Ciapier u Čačenii j Inhušecii bolš za ŭsio bajacca patrapić pad ruku pjanomu albo “ŭspychanamu” sałdatu — heta hamon. Harełku tut pjuć užo z ranicy, asabliva kantraktniki. Niekatoryja ź ich naŭmysna rasstrelvali z vertalotaŭ trasu Rastoŭ—Baku, pa jakoj pierasoŭvajucca ŭciekačy, zachodziačy na druhoje, treciaje koła, kali bačyli, što jašče chtości varušycca.
...Asia Astamirava, 28-hadovaja žycharka sielišča Katyr-Jurt Ačchoj-Martanskaha rajonu, daciapier znachodzicca ŭ šoku. 16 listapada jana paviezła na chaŭtury damoŭ cieła svajho muža Asłana, jaki skanaŭ u toj dzień u sunžanskim špitali ad ranaŭ, atrymanych pry abstrele. Razam ź joju mašynaju jechali jaje dzieci — 6-hadovy Asłanbiek i 2-hadovy Sałambiek. U druhoj mašynie — siastra niabožčyka Asia Ojeva, maci dvoch dziaciej, i dva ich dziadźki. Na błok-poście pamiž Ačchoj-Martanam i Katyr-Jurtam ich spynili i, nie pramoviŭšy ani słova, stali stralać pa mašynach. Asia razam ź dziećmi vyskačyła z mašyny j zalamantavała: “Ratujcie, dziela Ałacha!” Kantraktniki z bandanami na tvarach kryknuli joj: “Ałacha niama, čačenskaja b... Tabie kaniec!” I dali pa joj čarhu. Asłanbiek straciŭ prytomnaść. Sałambiek kryčaŭ — Asia bačyła, jak haryć mašyna ź ciełam jaje muža. Samaje niejmaviernaje — toje, što vyratavali paranienych Asiu j dziaciej taksama rasiejskija sałdaty. Znajšlisia ŭsio ž narmalnyja ludzi, jakija na BTRy advieźli ich u špital.
Heta Čačenija. Heta Vajna.