Dzianis Ramaniuk. Fatohraf hraf Tyškievič

Fatohraf hraf Tyškievič

Sensacyjnaja vystava adkryvaje nam adnaho z baćkoŭ biełaruskaje fatahrafii

Centar sučasnaha mastactva ŭ Vilni sustrakaje novaje stahodździe zdymkami hrafa Benedykta Tyškieviča, jaki naradziŭsia ŭ rodavym kotliščy Tyškievičaŭ, Łahojsku, a mieŭ majontki ŭ Nalibockaj puščy j pad Koŭna. Na vystavie pradstaŭlenyja nieviadomyja ŭ Biełarusi zdymki pracy našaha ziemlaka. Zusim unikalna toje, što bolšaść ź ich pryśviečanaja biełaruskim narodnym typažam kanca taho stahodździa. Hetaja vystava — ahulny prajekt Muzeju fatahrafii horadu Nesefor Njeps (Francyja) i Centru sučasnaha mastactva. Razam z fota hrafa Tyškieviča (1852—1935) tut pradstaŭlenyja tvory… našaha sučaśnika, francuza Džona Bato, jaki natchniŭsia zdymkami našaha ziemlaka.

U 1993 hodzie muzej Njepsu vypadkova kupiŭ u paryskaha antykvara cudam acaleły albom fatahrafijaŭ Tyškieviča: 86 adbitkaŭ na kardonnaj asnovie, jakija zafiksavali raznastajnyja miaściny i ludziej Biełarusi, Francyi i Italii. Uvohule, archiŭ Tyškieviča zhareŭ pad čas pieršaje suśvietnaje vajny. Hetki ž los napatkaŭ i kalekcyju tvoraŭ mastactva, što zachoŭvałasia ŭ biełaruskim miastečku Viałavie, što ŭ Nalibockaj puščy. Ad usiaho, imavierna, zastaŭsia tolki hety albom.

Zamožny arystakrat, jaki atrymaŭ u spadčynu šmat nieruchomaści j kapitału, znachodziŭ radaść nia tolki ŭ šlachietnych palavańniach i balach, ale i ŭ archiealohii j fatahrafii. Hraf arandavaŭ karabli, kab źjeździć u ekspedycyi, abjechaŭ Indyju, Kitaj, Japoniju. Adnaho razu navat vakoł śvietu na jachcie puściŭsia. Svaje lepšyja zdymki jon ekspanavaŭ na vystavie ŭ Filadelfii, u Amerycy (1876). Z taho času da jaho prychodzić suśvietnaja słava fatohrafa-padarožnika. U 1883 hodzie, kali pamiraje žonka, hraf z tryma dziećmi viartajecca ŭ Francyju, uładkoŭvajecca ŭ svaim majontku ŭ Nioi, dzie całkam pryśviačaje siabie fatahrafii.

Hrafa Tyškieviča byli zabyli ŭ Biełarusi. Choć jaje, svoj radzinny kraj, jon zrabiŭ nieśmiarotnym u zdymkach. Tutaka i fatahrafii viaskoŭcaŭ, i miestačkoŭcaŭ, i ramieśnikaŭ. U ich maksymalna vyjaviŭsia madernizm i ramantyzm tvorcy. Dla tahačasnaj fatahrafii byli ŭłaścivyja pieraapranańnie persanažaŭ u kaściumy, nie ŭłaścivyja času j sacyjalnamu stanu, klasyčnyja mizansceny. Fatahrafii biełaruskich sialanaŭ j viaskovych pryhažuniaŭ u strojach taho času, u naturalnym asiarodździ — heta śviedčańnie adkrytaha śvietapohladu i ŭvažlivaha voka Tyškieviča. Tut i zdymki jahonaha pałacavaha pobytu, i interjery viaskovych chataŭ i korčmaŭ, stylovyja buduary i salony, siadziby j kuchni, viaskovyja scenki i partrety svajakoŭ. Praha čałavieka taho času da fatahrafii rabiła jaho adkaznym pierad kožnym adbitkam — siarod ich niama vypadkovych, a zamiłavańnie, ź jakim pabudavanyja kampazycyi, śviedčyć ab vialikim prafesijanaliźmie. Jahonyja tvory — šedeŭry biełaruskaje fatahrafii.

Hraf, fatohraf i vandroŭnik, što hetak doŭha błukaŭ daloka ad radzimy, viarnuŭsia da nas nie samotnym, a ŭ kampanii.

Dzianis Ramaniuk