Siarhiej Paŭłoŭski. U lidera nacyi jość kankurent
№ 17 (138) 1999 h.
U lidera nacyi jość kankurent
VI źjezd BNF, jaki prajšoŭ 31 lipienia — 1 žniŭnia ŭ Miensku, čarhovy raz abvierhnuŭ pašyrany stereatyp, što ŭ Biełarusi niama vartych uvahi palitykaŭ. Biesprecedentnaja kankurencyja Zianonu Paźniaku na vybarach staršyni BNF z boku Vincuka Viačorki, choć i skončyłasia ničyjoj 0:0, śviedčyć pra toje, što zusim chutka na biełaruskaj palityčnaj łaŭcy adbuducca istotnyja źmieny.
VIźjezd prachodziŭ pad znakam vierahodnaha raskołu Frontu. Pra heta pisała presa, nad hetym, treba dumać, pracavali i specsłužby režymu. Ad raskołu zaściaroh BNF u svaim pryvitalnym słovie Vasil Bykaŭ. Miž tym, na źjeździe nie vyhladała, što raskoł — heta pieršaje, što niepakoić frontaŭcaŭ. Vidavočny zastoj, parazy i pamyłki apošnich hadoŭ pryviali da faktyčnaha razvału kiraŭnictva Frontu jašče da źjezdu, i źjezd musiŭ heta niejkim čynam pieravaryć.
Kult biezalternatyŭnaści Zianona Paźniaka na pasadzie staršyni navat pry tym, što sam jon try hady žyvie ŭ emihracyi, stvaraŭsia i padtrymlivaŭsia apošnim časam im samym. Jon uvodziŭ u kiraŭnictva BNF «svaich» staŭlenikaŭ, jakija nijak nie spracoŭvalisia sa staroj hvardyjaj, a ŭrešcie prapanavaŭ vyvieści z Sojmu BNF tych, chto niekali i stvaryŭ hety Front razam ź im — v/a staršyni Lavona Barščeŭskaha, namieśnikaŭ staršyni Jurja Chadyku i Vincuka Viačorku dy inšych. Arhanizacyja musiła pierajści ŭ ruki spadaroŭ Papkova, Bieleńkaha, Kryvarota. Hetkim čynam u BNF stvaryłasia dvajeŭładździe: žyvyja namieśniki staršyni i hrupa jahonych staŭlenikaŭ, kiravanaja z-za miažy. Da źjezdu miesca razłomu pamiž pieršymi i druhimi nastolki «nahrełasia», jany nastolki pa-roznamu bačyli sytuacyju i nastolki supiarečlivyja prymali rašeńni, što bolej tryvać nie vypadała. Staraja hvardyja prapanavała pahadžalny scenar pry źmienie realnaha kiraŭnika Frontu. Paźniak zajaviŭ, što nie pacierpić kalektyŭnaha kiravańnia i ŭkazaŭ svaim paplečnikam na dźviery, tym samym zrabiŭšy ich svaimi kankurentami. Z hetkimi nastrojami i pačaŭsia čarhovy źjezd.
Treba skazać, što charyzma Paźniaka i sytuacyja ŭ Froncie žyva nahadvajuć sytuacyju ŭ krainie i charyzmu inšaha niezamiennaha čałavieka. Charyzma patrabuje biezahavoračnaha padparadkavańnia i asabistaj addanaści. Ale jana nie patrabuje samastojna myślić i adkazvać, šukać i prymać rašeńni, — naadvarot. U hetym sensie Paźniak — niby procilehłaść ad Łukašenki. Prybiary pieršaha, i zahajdajecca druhi. Prapadzie naciažeńnie ŭ źbialełych vačach. Kanflikt metafaryčna možna było pabačyć u pieršyja hady pierabudovy ŭ Biełarusi, kali pačałosia viartańnie bažnicaŭ i kali na vuzkaj ściažynie sychodzilisia pravasłaŭnyja dy katalickija vierniki z roŭnymi pretenzijami na adzin chram... U vystupoŭcaŭ na źjeździe BNF paraŭnańnie addanaści Paźniaku z relihijnym pačućciom hučała nia raz.
I, niby chočučy padtrymać hetkaje ŭražańnie, prychilniki staršyni Frontu raźviešali paŭsiul transparanty «Paźniak časova ŭ emihracyi, ale zaŭsiody — lider nacyi». Moj znajomy litaratar pažartavaŭ: słovy «časova» i «zaŭsiody» tut možna było b pamianiać miescami. Nadta ž nie stasujucca mety bahomleńnia lidera, jaki b jon ni byŭ, z patrebaju hramadzkaha ruchu pašyrać svaju dziejnaść u ciapierašnich umovach.
Čysta vonkava i elektarat Paźniaka na źjeździe Frontu nahadvaŭ elektarat Łukašenki ŭ žyćci. Pryčym takoje paraŭnańnie nie zakranaje kankretnaje idealohii. U Litvie mnie davodziłasia nazirać na mitynhu prychilnikaŭ kampartyi i SSSR, a śledam za imi — mitynh tak zvanych «viazanych baretaŭ» — prychilnikaŭ Sajudzisa. I tyja, i tyja niby šukali vačyma svajho «baćku» i hatovyja byli razdušyć luboha, chto byŭ suprać. Hetyja ludzi, jak praviła, zastajucca z svaim symbalem viery da kanca, tak i nia ŭmiejučy pryžycca ŭ źmienienym časie. Što da astatnich, jakija prahnuć žyć i pracavać tvorča, dasiahać realnych zdabytkaŭ, dyk ichnaje rasčaravańnie ŭ «baćku» byvaje tym macniejšym, čym bolš doŭhim i mocnym było začaravańnie. Na VI źjeździe BNF zala rašuča padzialiłasia nadvoje. Pad čas vystupu prafesara Chadyki možna było pačuć z zali histeryčnaje «Hańba!», a pad čas vystupu prafesara Krukoŭskaha štości źjedlivaje vykrykvaŭ užo druhi bok.
Sutnasna raskoł apisvaŭsia ŭ vystupach roznym bačańniem taktyčnych metaŭ i roznym ujaŭleńniem pra styl pracy dy vobraz Frontu. Prychilniki Paźniaka zhadvali pra budučuju vieraśnioŭskuju aneksiju Biełarusi i pra toje, što koniej na pierapravie nie mianiajuć. «Dyk jon ža za miažoj», — zaŭvažyŭ ja. «Nu i što, — adkazaŭ mnie dziadźka ŭ hadach, — hienerału i nia treba być na pieradavoj, tam my.»
Viačorka i jahonyja prychilniki vystupili za pieraadoleńnie sektanctva ŭ Froncie, za viartańnie ruchu pryvabnaha vobrazu, za Front masavy, bahaty, adukavany, adkryty da kantaktaŭ ź inšymi arhanizacyjami. Niedziaržaŭny sektar, svabodnyja prafsajuzy, pravaabarončy ruch — voś try kity, hatovyja ŭžo siońnia skłaści bazu dla stvareńnia takoha šyrokaha Frontu. Kožnaj radzie — narmalny ofis z arhtechnikaj i srodkami suviazi. Adkrytaść dla ŚMI, šyrokija mižnarodnyja kantakty. Biezumoŭna, i vuličnaja baraćba. Havaryli pra Front XXI stahodździa, namiakali na toje, što ŭjaŭleńni Paźniaka bolš adpaviednyja stahodździu XIX-mu. Možna było b z hetym paspračacca, majučy na ŭvazie tuju sapraŭdy realnuju aneksiju i vierahodnaść čarhovaha antyrasiejskaha paŭstańnia ŭ duchu paŭstańniaŭ minułaha stahodździa abo Słuckaha zbrojnaha čynu, kali b Paźniak prapanavaŭ choć niešta kankretnaje rabić u takim ramantyčnym rečyščy i kali b tyja, chto padtrymlivaje jaho, choć krychu vyhladali na paŭstancaŭ, hatovych «pajści ŭ lasy».
Ale zamiest hetaha Zianon Paźniak prapanavaŭ kvorumam tych ludziej, što zapisalisia ŭ hramadzianstva BNR, vybrać Hramadzianski parlament i pravieści zbor podpisaŭ za adstaŭku Łukašenki.
Viačorka z tavaryšami zapiarečyli — jość pryznany ŭ śviecie Viarchoŭny Saviet 13-ha sklikańnia, čyju dziejnaść možna i treba napoŭnić realnym źmiestam. Akramia hetaha, mienš za hod zastałosia da vybaraŭ novaha parlamentu. Front z dapamohaj mižnarodnych instytucyjaŭ musić dabicca, kab hetyja vybary byli spraviadlivymi i adpaviadali mižnarodnym standartam, uziać u ich samy aktyŭny ŭdzieł i takim čynam pryjści da ŭłady.
Zaŭvažu, što ahulnaja enerhija źjezdu napačatku rasčaravała. Dakład Paźniaka vyhladaŭ kampilacyjaj jahonych raniejšych artykułaŭ. Ništo nie abiacała ahulnaha razumovaha šturmu, tak čakanaha ŭ našyja zamutnionyja časy. Stanovišča źmianiłasia ŭ časie hałasavańnia pra paradak vybaraŭ: kaho raniej vybirać — staršyniu ci Sojm. Źjaviłasia ŭražańnie, što ludzi, ichnyja dušy pastupova vychodziać ź letarhičnaha snu i što ŭdasca pačuć štości novaje i abiacalnaje. I kali straści razahrelisia nabieła, usie hulcy dastali svaje apošnija kazyry — u kaho jany, viadoma, byli. Usiaho na pasadu staršyni byli vyłučanyja siamiora: Lavon Barščeŭski, Vincuk Viačorka, Viktar Ivaškievič, Zianon Paźniak, Viačasłaŭ Siŭčyk, Jury Chadyka i Alaksiej Šydłoŭski. Aproč Paźniaka, usie astatnija źniali kandydatury na karyść Viačorki. Pryčym vystupy kožnaha byli sapraŭdy vartyja ŭvahi. Ja zasłuchaŭsia, niby ŭpieršyniu za mnohija hady pačuŭ praŭdu.
Času chapiła tolki na hetaje hałasavańnie. Viačorka nabraŭ 152 hałasy, Paźniak 156, ale nivodzin — 50 plus 1 pracent. Adnak nie zastałosia ŭražańnia, što hałasavańnie było biezvynikovym. Hałoŭny vynik dla BNF — Front nie raskałoŭsia i ciapier užo viedaje, jakim čynam zaścierahčysia ad raskołu. U vypadku vybrańnia Paźniaka jak minimum 50 pracentaŭ udzielnikaŭ pakinuć arhanizacyju adrazu. BNF stanie tavarystvam veteranaŭ adradžeńnia, nia bolš. U vypadku vybrańnia Viačorki Front moža raskałocca tolki z voli Paźniaka, jakoha Viačorka z tavaryšami, naadvarot, uklučyli ŭ svaju prapanovu novaha składu Sojmu. Nia mienš važny toj vynik, što ŭ froncie ciapier jość lider, jaki zdolny kankuravać z Paźniakom.
Źjezd pieraniesieny na vierasień-kastryčnik.
Siarhiej Paŭłoŭski