Prezident i jaho žonka
Raisa i Vincent Žuk-Hryškievičy dali prykład taho, jak nie zabycca na svajo na čužynie.
Heta była adna z najbolš viadomych biełaruskich par nie tolki ŭ Kanadzie, ale i naohuł na Zachadzie.
Vincent Hryškievič byŭ na 16 hadoŭ starejšy — naradziŭsia ŭ Budsłavie ŭ 1903 h. Vučyŭsia ŭ Vilenskaj biełaruskaj himnazii, potym skončyŭ fakultet słavianskaj fiłałohii i historyi Karłava ŭniviersiteta ŭ Prazie. Vykładaŭ biełaruskuju movu i historyju ŭ toj samaj Vilenskaj biełaruskaj himnazii, biełaruskuju movu ŭ Pravasłaŭnaj duchoŭnaj sieminaryi i Vyšejšaj škole palityčnych navuk u Vilni. A ŭ 1939 h. byŭ aryštavany NKVD i adpraŭleny ŭ vysyłku ŭ Varkutu.
U časie niamiecka-savieckaj vajny Vincent pajšoŭ słužyć u Armiju Andersa, byŭ na Blizkim Uschodzie, u Afrycy, u Italii. Pa skančeńni vajny vykładaŭ historyju i psichałohiju ŭ vajskovych polskich škołach u Italii, a paźniej u Vialikabrytanii, kudy byli pieraviedzienyja ŭdzielniki Armii.
U Vialikabrytanii Vincent Žuk-Hryškievič staŭ adnym z zasnavalnikaŭ i staršynioj pieršaj biełaruskaj arhanizacyi ŭ hetaj krainie. Mienavita pad jahonym staršynstvam Zhurtavańnie biełarusaŭ u Vialikabrytanii nabyło pieršuju biełaruskuju ŭłasnaść na Zachadzie — svoj Dom.Pry Vincentu ŭ Vialikabrytanii paŭstaŭ i ceły šerah inšych arhanizacyj, a taksama dva pieryjodyki.
Raisa Žukoŭskaja naradziłasia ŭ Pružanach u 1919 h., vučyłasia ŭ polskaj škole i polskaj himnazii. U časie Druhoj suśvietnaj vajny jana apynułasia ŭ Niamieččynie, dzie paśla žyła ŭ Biełaruskim łahiery ŭ Vatenštecie i brała ŭdzieł u biełaruskim skaŭtynhu. Tut ža ŭ Niamieččynie jana praciahnuła svaju adukacyju, pačaŭšy vučycca na dantystku ŭ Marburhu.
U 1949 h. Raisa Žukoŭskaja pierajechała ŭ Kanadu, dzie praz hod i paznajomiłasia ź Vincentam Hryškievičam, jaki pierabraŭsia tudy ź Vialikabrytanii.
Upieršyniu spatkalisia jany ŭ Taronta ŭ chacie siastry Raisy Valanciny, jakuju Hryškievič viedaŭ jašče ź Vilni. Pieršaje ŭražańnie tryccacihadovaj Raisy ad budučaha muža było mocnaje:
«Prafiesar Hryškievič vydaŭsia mnie asablivym, zusim inšych ad tych biełarusaŭ, jakich ja ŭ Taronta niadaŭna paznała. … U prafiesara Hryškieviča, čałavieka siaredniaha vieku j siaredniaha rostu, chudoha składu, čuprynu jakoha «spavivaŭ užo srebny dym», pierš za ŭsio kidałasia ŭ vočy sumnaje, zadumiennaje vyražeńnie tvaru, adbitak ciažkich pieražyvańniaŭ i jašče niešta, što prymušała pierad hetym Nieznajomym duchova «u pašanie pryhnuć kaleni».
Vincent musiŭ u Kanadzie znoŭ vučycca. U 1952 h.
jon abaraniŭ dysiertacyju na temu «Liryka Janki Kupały» i staŭ pieršym biełarusam, jaki atrymaŭ stupieniu doktara fiłasofii ŭ Ataŭskim univiersitecie.Dr. Žuk-Hryškievič staŭ zasnavalnikam i pieršych kursaŭ biełarusaviedy ŭ vyšejšych navučalnych ustanovach Paŭnočnaj Amieryki. Ciaham dvuch hadoŭ (1951—1953) jon čytaŭ lekcyi z historyi i kultury Biełarusi ŭ Tarontaŭskim univiersitecie. Siarod inšych, hetyja lekcyi naviedvała i Raisa, jakaja ŭ toj čas praciahvała vučycca na dantysta. «Ja naviedvała lektarat biełarusaviedy ad pieršaje jaho lekcyi da apošniaje. Vykłady adbyvalisia ŭviečary. Paśla zaniatkaŭ z svaim Prafiesaram zachodzili my ŭ studenckuju kafiejku, što znachodziłasia niepadalok univiersitetu. U hutarkach pry kubku kavy pravodzili my pryjemnyja časiny adpačynku…» Hetyja spatkańni pieraraśli ŭ niešta bolšaje, u siamiejnaje žyćcio.
Praŭda, pačatak supolnaha žyćcia Žuk-Hryškievičaŭ byŭ źviazany z rasstańniem.
Vincent atrymaŭ u 1953 h. prapanovu ŭznačalić tolki što stvoranuju Biełaruskuju siekcyju radyjo «Vyzvaleńnie» i musiŭ u nastupnym hodzie pierajechać u Miunchien.Raisa ž pavinna była skončyć svajo navučańnie, atrymać dypłom dy kanadyjskaje hramadzianstva.
Za čas rasstańnia jany napisali adno adnamu dziasiatki listoŭ. «Raiska, žonačka maja darahaja, -- źviartaŭsia Vincent u svaich pasłańniach. — Pamiataj, što ja dumkami zaŭsiody z Taboju, pamiataj, što Ty ŭ mianie adna». Rasstańnie, praŭda, nie było zanadta doŭhim. Mieniej jak praz hod, pierad Kaladami 1954 h., Raisa Žuk-Hryškievič, užo dypłamavanaja dantystka, dałučyłasia da muža ŭ Miunchienie. U Jeŭropie sužency pražyli dva hady. Pad kiraŭnictvam Vincenta Žuk-Hryškieviča
Biełaruskaja siekcyja radyjo «Vyzvaleńnie» stała na nohi, ale zastavacca na pasadzie kiraŭnika na treci hod jon admoviŭsia dziela žonki. Raisa bajałasia dalej zastavacca biez dantystyčnaj praktyki i ŭ 1956 h. jany viarnulisia ŭ Kanadu,dzie pasialilisia ŭ miastečku Bery, niedaloka ad Taronta.
Jany aboje adbylisia ŭ prafiesijnym płanie. Adnak Vincent realizavaŭsia jašče da Kanady, tamu pačynać znoŭ tut piedahahičnuju dziejnaść jamu było zanadta składana. Jon pakłaŭ svaje namahańni na biełaruskuju hramadskuju pracu.
Razam z Raisaj jany stali ŭ 1966 h. zasnavalnikami Kaardynacyjnaha kamitetu biełarusaŭ Kanady — arhanizacyi, što miełasia abjadnać roznyja supołki.Žuk-Hryškievičy byli ŭdzielnikami šmatlikich biełaruskich inicyjatyŭ u Kanadzie: i zasnavańnia Fondu biełaruskich padručnikaŭ, dziakujučy jakomu pabačyŭ śviet pieršy padručnik biełaruskaj movy dla zamiežnikaŭ, apracavany Valancinaj Paškievič (siastroj Raisy), i arhanizacyi biełaruskich vystavaŭ ci navukovych kanfierencyjaŭ, i sustrečaŭ biełarusaŭ Paŭnočnaj Amieryki. Aboje jany šmat pisali dakładaŭ, zaciemak, narysaŭ dla biełaruskaj presy na Zachadzie.
Jany zmahalisia za toje, kab biełarusaŭ uličvali ŭ kanadyjskich pierapisach nasielnictva jak asobnuju nacyju. Dziakujučy ich namahańniam ad 25 sakavika 1970 h. kala haradskoj ratušy Taronta stali štohod uzdymać biełaruski nacyjanalny ściah…
Ad 1970 h. Vincent Žuk-Hryškievič staŭ spadčyńnikam Mikoły Abramčyka na pasadzie staršyni Rady BNR i vykonvaŭ abaviazki palityčnaha pradstaŭnictva biełarusaŭ u volnym śviecie da kanca svajho žyćcia.
Raisa ž była adnoj z zasnavalnic Zhurtavańnia biełaruskich žančyn u Kanadzie, vydavała Kamunikat Kaardynacyjnaha kamitetu biełarusaŭ Kanady, aktyŭna ŭdzielničała ŭ pracy miascovaha Zhurtavańnia biełarusaŭ. U 1973 h. jak pradstaŭnica ad biełaruskaj etničnaj hrupy Raisa była ŭviedziena kanadskim uradam u Kansultacyjnuju Radu pa pytańniach šmatkulturalizmu.
Napeŭna,
najbolš viadomaj supolnaj inicyjatyvaj Žuk-Hryškievičaŭ stała pabudova ŭ Śviatyni pakutnikaŭ u Midłendzie (Antaryjo) Biełaruskaha kryža — pomnika 1000-hodździa chryścijanstva ŭ Biełarusi. Biełaruski Kryž byŭ vyśviečany 5 vieraśnia 1988 h. i staŭ miescam rehularnych pałomnictvaŭ suajčyńnikaŭ z ZŠA i Kanady. Hety pomnik byŭ, vidać, apošniaj spravaj žyćcia Vincenta Žuk-Hryškieviča,jaki pamior praz paŭhoda paśla jaho adkryćcia (u lutym 1989 h.). Zakachanaja ž žonka Raisa namahałasia hodna ŭšanavać pamiać muža. Ź jaje inicyjatyvy praz kolki hadoŭ paśla ŭstanoŭki Kryža pobač byŭ pastaŭleny miemaryjalny kamień u pamiać achviaraŭ kamunistyčnaha režymu ŭ Biełarusi. A ŭ 1993 h. Raisa vydała ŭ Taronta knihu «Žyćcio Vincenta Žuk-Hryškieviča», amal 800 staronak jakoj utrymlivajuć uspaminy, listy, dziońniki, narysy, artykuły, pryśviečanyja hetamu vybitnamu dziejaču biełaruskaha zamiežža.
Raisa Žuk-Hryškievič zastavałasia aktyŭnaj udzielnicaj biełaruskaha žyćcia ŭ Kanadzie da kanca. Vydatna razumiejučy važnaść dakumientaŭ, jana zrabiła nadzvyčajny padarunak budučym daśledčykam —
ciaham usiaho žyćcia jana źbirała archivy biełaruskich arhanizacyj, udzielnicaj jakich była, i pieradała ich niezadoŭha da śmierci (pamierła ŭ 2009 h.) u Nacyjanalny archiŭ Kanady, dzie fond Žuk-Hryškievičaŭ ciapier — najbolšy ź biełaruskich fondaŭ.
Uniosak hetaje suženskaje pary razam, i kožnaha ź ich paasobku, u papularyzacyju biełarusaŭ i Biełarusi na Zachadzie składana pieraacanić.
Niahledziačy na niespryjalnyja abstaviny, jakija časta vymušali suajčyńnikaŭ na čužynie złamacca, zabycca na svajo, Vincent i Raisa Žuk-Hryškievičy zastavalisia biełarusami i rabili ŭsio, kab imia Biełarusi hučała ŭ śviecie.