Ryhor Kastusioŭ: «Navošta mianiać byka na indyka?»

Eks-kandydat u prezidenty Ryhor Kastusioŭ raspavioŭ, jakuju pahrozu bačyŭ z boku Andreja Sańnikava, chto razvaliŭ BNB, i ci musić biełaruskaja apazicyja ŭličvać intaresy Rasii.

«Salidarnaść» praciahvaje prajekt «Vybary: Rekanstrukcyja». Na hety raz eks-kandydat u prezidenty Ryhor Kastusioŭ raspavioŭ, jakuju pahrozu bačyŭ z boku Andreja Sańnikava, chto razvaliŭ BNB, i ci musić biełaruskaja apazicyja ŭličvać intaresy Rasii.

Fota Radyjo Svabody.

«Kreml nie prymaje nijakich zachadaŭ dziela vyzvaleńnia prarasijskaha palityka Sańnikava»

— Jak atrymałasia, što BNF na vybarach reprezientavali mienavita vy?

— Ideja ŭźnikła troški niečakana. Ja sam byŭ pierakanany ŭ tym, što Partyja BNF pavinna ŭdzielničać ŭ vybarach, jak samastojnaja siła. I da hetaj pary ŭpeŭnieny, što my zrabili pravilna.

Maje siabry, u pieršuju čarhu Ihar Lalkoŭ (namieśnik staršyni Partyi BNF), pierakanali, što maja kandydatura najbolš padychodzić siarod partyjcaŭ. Doŭha my railisia, doŭha razmaŭlali, ale arhumienty prahučali davoli važkija.

— Čamu pryniali rašeńnie bałatavacca tak pozna?

— Planavali, što budziem pracavać ź inšymi arhanizacyjami ŭ ramkach Biełaruskaha niezaležnickaha błoku i vychodzić na adzinaha kandydata. U hetym pavinny byli pryniać udzieł BCHD, ruch «Za svabodu» i BNF. I my da apošniaha pracavali dziela taho, kab ad BNB byŭ adziny kandydat. Prapanavany mienavita BNF prajekt pracedury vychadu na adzinaha byŭ navat pryniaty za asnovu. Adnak, na žal, heta pracedura była zamarožana i pryjšłosia ad jaje admovicca. Bo nie ŭsie ŭdzielniki BNB pahadzilisia jaje da kanca vykonvać.

— Chto vinavaty ŭ tym, što nie atrymałasia vyjści z adzinym ad BNB?

— Mierkavańnie, što nie varta hetuju praceduru vykonvać, pastupiła ad chryścijanskich demakrataŭ.

Mienavita rašeńnie BCHD pryviało da taho, što na vybary pajšoŭ i Ryhor Kastusioŭ, i Vital Rymašeŭski, a Alaksandr Milinkievič, naadvarot, admoviŭsia brać udzieł.

— Kali BCHD vypała z pracesu, vy nie sprabavali chacia b z dvuch subjektaŭ skłaści niejkuju kaalicyju?

— Byli razmovy, ale ŭsio ž Milinkievič kančatkova pryniaŭ rašeńnie nie ŭdzielničać. Heta jaho prava. I Partyja BNF pryniała rašeńnie iści samastojna. Ale ŭ vyniku takaja kaalicyja de-fakta atrymałasia — šmat chto z Ruchu «Za svabodu», i pierš za ŭsio sam Alaksandr Milinkievič, zrabili vialiki ŭniosak u kampaniju kandydata ad Partyi BNF. Našy arhanizacyi pracavali razam.

— Potym usio ž adbyłasia sustreča ŭ Alaksandra Milinkieviča ŭ Bierštach, na jakoj prysutničali vy, Aleś Michalevič i Juraś Hłušakoŭ. Jakija damoŭlenaści tam byli dasiahnutyja?

— Heta była bolš sustreča siabroŭ. Tam my abmiarkoŭvali supolnuju pracu ŭ vybarčaj kampanii. I ja viedaju, što mnohija pradstaŭniki i BNF i ruchu «Za svabodu» dapamahali ŭ kampanii tamu ž Michaleviču. Liču, što my svaje damoŭlenaści strymali.

— Adnačasova atrymałasia tak, što vy zhubili častku adnapartyjcaŭ, jakija pajšli za Sańnikavym. Pryčym jany dosyć ahresiŭna pastavilisia da vas, jak vyłučenca BNF. Čamu tak zdaryłasia?

— Tyja ludzi, jakija vyjšli z BNF, zajavili ab prychilnaści da Sańnikava jašče za dva hady da vybarčaj kampanii. Možna ŭspomnić i vykazvańni Lavona Barščeŭskaha pra toje, što Sańnikaŭ napiša zajavu ŭ Partyju BNF, i vykazvańni Viktara Ivaškieviča, jaki adkryta śviedčyŭ svaju prychilnaść da Sańnikava.

Da mianie dachodzili kułuarnyja razmovy pra toje,

Čamu niekatoryja maje adnapartyjcy padtrymali hetaha palityka, mnie ciažka mierkavać.

Tym bolš što Sańnikaŭ źjaŭlaŭsia prychilnikam prarasijskaha viektaru raźvićcia Biełarusi, što dla BNF było nieprymalnym.

U vyniku BNF zhubiła niedzie 80 ź lišnim čałaviek. Praŭda, jany jašče aficyjna nie zajaŭlali ab vychadzie z partyi: tolki źjaviŭsia śpis na Chartyi i infarmacyja ab zasnavańni arhkamitetu novaj partyi. Ale pakul dalejšaha raźvićcia padziej niama. Navat z tym śpisam jość prablemy, bo tam uklučany čałaviek, jakoha ŭžo daŭno niama na śviecie, i ludzi, jakija nie viedajuć, što jany vyjšli z BNF.

Pamiataju, u 2001 hodzie Chadyka razam ź Viačorkam pierakonvali Sojm pierakinuć partyju ad Domaša da Hančaryka, abiacajučy źjeści kapialuš, kali tahačasny staršynia FPB nas padviadzie. U 2006 hodzie i Chadyka, i Viačorka ahitavali nie vyłučać svajho kandydata, a padtrymlivać Milinkieviča, adnak praz hod jany ž stali jaho aktyŭna «tapić». Na žal, ni Chadyka, ni Viačorka, ni Barščeŭski nie zrabili analiz tych svaich krokaŭ, jakija pryviali da paharšeńnia situacyi ŭ partyi BNF.

— A čym situacyja z Sańnikavym kardynalna adroźnivajecca ad situacyi ź Milinkievičam? Vas ža nieadnarazova abvinavačvali ŭ tym, što vy chočacie «pakłaści» partyju mienavita pad Milinkieviča.

— Roźnica ŭ tym, što ruch «Za svabodu» i Partyja BNF znachodziacca na vielmi blizkich pazicyjach u bačańni dalejšaha raźvićcia losu Biełarusi. Dy i Milinkievič padčas supracoŭnictva z BNF nie dapuskaŭ takich rečaŭ, jak pieraciahvańnie ludziej u svaju arhanizacyju z umovaj vychadu z partyi.

— Vy kažacie pra niepryniaćcie idejnych pohladaŭ Sańnikava. Ale z tym ža Michalevičam, jaki nieadnarazova vykazvaŭ dosyć supiarečlivyja dumki nakont dalejšaha raźvićcia krainy, vy spakojna išli na kansalidacyju.

— Dla mianie zajavy Michaleviča časta vyhladali, jak pamyłki, i sam Aleś niaredka pryznavaŭ: «Tak, daŭ lap». Ja liču, što heta chvaroba maładości, jakaja lečycca z uzrostam.

Toje što potym adbyłosia ź Michalevičam, budzie jamu vialikaja navuka pa žyćci. A voś inšyja kandydaty vykazvali ćviordyja mierkavańni i byli ŭpeŭnieny ŭ słušnaści svajho vybaru.

— Inšymi słovami stvaralnika kampanii «Jeŭrapiejskaja Biełaruś», mahčymaha zasnavalnika Jeŭrapiejskaj narodnaj partyi Sańnikava vy ličycie śviadoma prarasijskim kandydatam?..

— Tak. Ja aściarožna staŭlusia da palitykaŭ, jakija pryjšli ŭ apazicyju paśla 94 hoda z ułady. Mnohija hetyja palityki, pierajšoŭšy ad Łukašenki da demakrataŭ, adrazu sprabujuć pretendavać na liderstva. I niekatoryja ź ich hetaha dasiahajuć, majučy hrošy nieviadomaha ci sumnieŭnaha pachodžańnia.

Ja mahu zrazumieć taho palityka, jaki byŭ va ŭładzie i pamylaŭsia ŭ staŭleńni da dziejučaha prezidenta ŭ 1994 hodzie. Ja pavažaju čałavieka, jaki nie rabiŭ amaralnych učynkaŭ u adras tych kaštoŭnaściaŭ, jakija adstojvaje partyja BNF — niezaležnaść, biełaruskaść, demakratyja, jeŭrapiejski šlach raźvićcia. Jaki nie vyhaniaŭ studentaŭ pa palityčnych matyvach, nie zvalniaŭ ludziej.

Ale kali čałaviek hetyja maralnyja jakaści pierakročyŭ i zaraz pretenduje na rolu apazicyjnaha palityka, ja da jaho staŭlusia z apaskaj.

— A ci atrymali vy niejkija dokazy prarasiejskaści Sańnikava paśla vybaraŭ?

— Pra pohlady Sańnikava ja pierš za ŭsio miarkuju pa jaho publičnaj pazicyi.

Jakija ŭ jaho kantakty z Kramlom ci rasijskim uradam, mnie ciažka kazać.

«Łukašenka Kanaplovu ŭžo kazaŭ: „Chłopcy, pakujem čamadany i pierajazdžajem u Kreml“»

— Z tych kandydataŭ, što byli zarehistravany Vybarkamam, nasamreč kolki, na vašu dumku, sabrali podpisy?

— Liču, što kožny pavinny adkazvać pieradusim za vaje podpisy, a nie aceńvać inšych. Ale pierakanany, što 5–6 kandydataŭ sabrali dakładna.

— Vy ŭ ich liku?

— Tak. Kopijaŭ u nas dakładna nie było.

— Ci sprabavali chacia b na apošnim etapie vyjści na adzinaha kandydata abo, prynamsi, mieć supolnuju prahramu dziejańniaŭ?

— Kamunikacyi pamiž kandydatami byli bolšymi da rehistracyi, čym paśla jaje. A jak zarehistravali, dyk «poniesłaś krivaja v ŝaviel». Nie było ŭ mianie navat času sustrakacca ź inšymi, moh chiba što pa telefonie parazmaŭlać ź niekatorymi. A tak usio ŭ raźjezdach pa rehijonach — ad momantu rehistracyi mieŭ sustrečy z vybarščykami ŭ 52 haradach. Dy i było zrazumieła, što vyjści na adzinaha ŭ nas niama šancaŭ.

— Tearetyčna isnavała mahčymaść, što vy zdymieciesia pad peŭnaha kandydata?

— Mahčymaść vychadu na adzinaha pa peŭnaj pracedury ja razhladaŭ. Kali b była pryniataja takaja pracedura i zhodna jaje vyjhraŭ by niejki inšy pradstaŭnik, to partyja BNF vykonvała b hetaje rašeńnie, niezaležna ad taho, chto b pieramoh. Ale pytańni ab źniaćci pad kahości prosta razhladaŭ jak abrazu.

— U vas adčuvałasia vidavočnaje supraćstajańnie z kamandaj Niaklajeva. Nie dumajecie, što z punktu hledžańnia siońniašniaj situacyi parazumieńnie treba šukać nie tolki ź ludźmi, blizkimi vam pa pohladach?

— Zrazumieła. Užo jość zachady, kab naładzić niejkija stasunki i z kampanijaj «Havary praŭdu», i z byłoj kamandaj Sańnikava. Treba šukać mahčymaści sumiesnaj pracy. Ale heta praca pavinna być zasnavana na kaštoŭnaściach, pra jakija ja kazaŭ.

— Chiba chtości z kandydataŭ nie padpišacca pad usimi hetymi pazicyjami? Naŭrad ci Niaklajeŭ — praciŭnik niezaležnaści, a Sańnikaŭ — vorah biełaruskaści.

— Tak, ja dumaju, što ich pazicyja takaja, jak i maja. Ale ja dobra pamiataju ich zajavy padčas vybarčaj kampanii. Abo asob, jakija ich pradstaŭlali. Naprykład, ab nieabchodnaści zdačy Rasii niekatorych stratehičnych biełaruskich abjektaŭ, kštałtu «Biełtranshaza». Liču heta niedapuščalnym.

Dobra pamiataju vykazvańni pra impulsy z Maskvy, jakija pryniasuć demakratyju ŭ Biełaruś. Nikoli Maskva nie była zacikaŭlena ŭ demakratyi ŭ Biełarusi.

— Usie heta tak. Ale toj ža Dźmitryjeŭ u intervju «Salidarnaści» jakraz pryhadvaŭ hetuju razmovu z vami pra «Biełtranshaz». Jon śćviardžaje, što tady tłumačyŭ vam: «Hałoŭnaja prablema palahaje ŭ tym, što zaraz nie my i nie vy rašajecie — pradać „Biełtranshaz“ ci pakinuć. Dyk davajcie razam pasprabujem zrabić tak, kab źjaviŭsia choć maleńki šaniec upłyvać na pryniaćcie rašeńniaŭ. I tady ŭ vas budzie prava vašaha hołasu, a ŭ nas — prava našaha».

Moža, byŭ sens nastupić na horła svajoj pieśni i havaryć pra toje, što my ŭličvajem intaresy Rasii, kab choć niejak naładzić kamunikacyju z tym bokam, jaki ŭvieś čas da hetaha padtrymlivaŭ Łukašenku i ŭ značnaj stupieni zabiaśpiečvaŭ pieramohu Łukašenki?

— Dla mianie nieprymalna, kali palityk, zacikaŭleny ŭ padtrymcy taho ci inšaha boku, handlujecca ekanamičnymi intaresami. Tak, Dźmitryjeŭ dobry, adukavany čałaviek, ale jon adukavany na ŭzroŭni teoryi. A ja viedaju praktyku. Ja ŭ palitycy z 1989 hoda. Tyja kroki, pra jakija havaryli pradstaŭniki «Havary praŭdu», nieśli pahrozu.

— Ale ž vy nie možacie nie pahadzicca, što Rasija adyhryvaje vialikuju rolu na biełaruskich vybarach?

— Tak, vialikuju.

— Tady ci majecie vy šancy pryjści da ŭłady biez uliku rasijskich intaresaŭ navat prosta ŭ rytorycy?

— Kali my pačniom uličvać tolki intaresy Rasii, to čym my budziem adroźnivacca ad Łukašenki?

Ja viedaju, što Łukašenka ŭ 1994 hodzie byŭ padtrymany rasijskim bokam. I dzie zaraz apynułasia Biełaruś? Łukašenku pryjšłosia vykonvać tyja abiacańni. Voźmiem apošnija padziei 2010. Filmy «Chrosny baćka», naviny… Jany skončylisia, kali Łukašenka pabyvaŭ u Kramli i padpisaŭ štości.

Rasijski bok padtrymlivaje nie biełaruski narod, a biełaruski režym. Maskoŭskija kredyty pajšli na karyść režymu. A addavać daviadziecca našym dzieciam i ŭnukam. Dumajecie, Rasija trymaje na Biełarusi hety režym za pryhožyja vočki? Značyć, jość svaje intaresy.

Kali my pačniom julić, abiacać niešta (a treba abiacać niešta bolšaje za Łukašenku), pryjdziecca vykonvać. Nie treba dumać, što zaraz my paabiacajem, a potym ich «kiniem», jak kažuć niekatoryja palityki.

— Ale Łukašenku davoli doŭha ŭdavałasia heta.

— I da čaho my pryjšli? Zaŭvažcie, što siońnia tyja našyja vykazvańni ab pahrozie straty niezaležnaści spraŭdžvajucca i vielmi imkliva. I tyja pracesy, jakija zaraz adbyvajucca ŭ ekanomicy, nieviadoma da čaho pryviaduć.

— Ale pytańnie ŭ tym, ci možna pryjści ŭ Biełarusi da ŭłady, nie ŭličvajučy rasijskija intaresy?

— Nie, rasijskija intaresy treba ŭličvać. Ale hetyja intaresy pavinny być uzajemavyhadnyja. Ja zaŭsiody kazaŭ, što Rasija patrebna Biełarusi nastolki, nakolki Biełaruś patrebna Rasii. Z takoha punktu hledžańnia my pavinny supracoŭničać z Rasijaj.

Inakš jakaja roźnica dla biełaruskaha naroda, ci pryjdzie Łukašenka, ci pryjdzie Ivanoŭ, jaki budzie rabić tuju ž palityku na Biełarusi. Navošta tady mianiać?

Łukašenka taksama dumaŭ, što nie budzie vykonvać, ale pajechaŭ i vykanaŭ za 10 dzion da vybaraŭ. Mnohim zdajecca, što jon ŭsie 17 hod Rasiju padmanvaŭ, a zaraz jaho Rasija prycisnuła. Nie, jon zdavaŭ Biełaruś i raniej.

U svoj čas Łukašenka kazaŭ, što Biełaruś — heta dla jaho projdzieny etap (ja čuŭ asabista).

Jon i Kanaplovu ŭžo havaryŭ: «Chłopcy, pakujem čamadany i pierajazdžajem u Kreml».

Ale Pucin jamu ŭsio sapsavaŭ. Zaraz Łukašenka aktyŭna adstojvaje niezaležnaść. Adnak padychody da suviereniteta ŭ nas roznyja. Łukašenku patrebna niezaležnaść tolki dziela zachavańnia svajoj ułady.

— Što było b dla vas mienšym złom — pieramoha Łukašenki ci pieramoha Niaklajeva abo Sańnikava?

— Razumiejecie, Sańnikaŭ ci Niaklajeŭ mahli b pieramahčy tolki ŭ tym vypadku, kali b na ich zrabiŭ sapraŭdnuju staŭku Kreml. I jany na heta spadziavalisia, heta było bačna.

I ŭ hetym sensie, dla nas roźnicy nie było, ci zhulała b kramloŭskaja staŭka ŭ asobie Łukašenki, ci ŭ asobach Sańnikava ź Niaklajevym.

Moža, zaraz hetyja ludzi i źmianilisia. I my hatovyja ź imi supracoŭničać na asnoŭnych kaštoŭnaściach, pra jakija ja kazaŭ.

Kamientary da artykuła