Nacyjanalnyja šachmaty: hietman, kniaź i kniažyč
Prafiesar Aleś Astroŭski raspracavaŭ prajekt «patryjatyčnych» šachmataŭ, a žurnalist Mikoła Tamaševič uvasablaje jaho ŭ žyćcio.
Prafiesar z Hrodna Aleś Astroŭski raspracavaŭ prajekt «patryjatyčnych» šachmataŭ, a žurnalist Mikoła Tamaševič uvasablaje jaho ŭ žyćcio.
Mikoła Tamaševič.
Što heta za šachmaty? Doška pamieram 9ch9 zamiest zvyčajnaj 8ch8. Jana pavinna być u vyhladzie raŭnabokaj piramidy: kožnaja nastupnaja kletka vyšej za papiaredniuju, a na viaršyni tron — centralnaja kletka. Źjaviłasia dadatkovaja fihura — kniažyč. A raniejšym pamianiali nazvy: pieška stała ratnikam, fierź — hietmanam, karol — kniaziem, słon — harmataj. Pieramoha viadziecca nie za toje, kab pabić usie fihury sapiernika, a dabracca i ŭmacavacca na tronie.
Mikoła Tamaševič pieranios ideju prafiesara Astroŭskaha ŭ elektronny varyjant. I ciapier na kampjutary možna zhulać partyju ŭ biełaruskija šachmaty.
«NN»: Čamu hetyja šachmaty pavinny zacikavić i tak niešmatlikich amataraŭ hetaj hulni?
Mikoła Tamaševič: Sapraŭdy, šachmatny bum, jaki naziraŭsia ŭ časy Savieckaha Sajuza, užo prajšoŭ, dumaju, biezzvarotna. Viadoma, hetuju situacyju treba ŭličvać i abapiracca na adnych tolki majstroŭ u kłasičnych šachmatach było b vielmi pamyłkova. Zaŭždy mienavita siarod admysłoŭcaŭ i isnuje najbolš skieptykaŭ: maŭlaŭ, navošta heta treba, chiba mała taho, što jość?! Tamu meta, jak mnie padajecca, jakraz u zacikaŭleńni zvyčajnych amataraŭ, jakija hulajuć redka albo jakija nie ŭmiejuć hulać zusim. Inšaje pytańnie, jak heta zrabić. A tut jakraz my i majem bukiet admysłovych pryjomaŭ: pryvabny dyzajn, pryjemnaja muzyka, cikavyja praviły hulni. Z dyzajnieram Alaksiejem Kulbickim my sprabavali zrabić sučasnuju hulniu, kab navat padletkam, jakich siońnia ŭžo ničym nie ździviš, było b cikava hulacca adno z adnym. I chaj navat jany adkryjuć biełaruskija šachmaty ŭsiaho tolki niekalki razoŭ, ale siarod sotni karystalnikaŭ, badaj, znojdziecca niekalki, chto hetym zacikavicca.
«NN»: A što z «materyjalnaj» viersijaj šachmataŭ?
MT: Fizičnaja, realnaja doška była b našmat bolš važkim arhumientam na karyść vyvadu hetych šachmataŭ ź cieniu. Sa stvareńnia samoj doški i pačałasia praca, bo što takoje zakony, jakija dziejničajuć na papiery. A tamu ja stvaryŭ makiet šachmatnaj doški ŭ dvuch stanach: zvykłaja nam zhornutaja i celnaja — jak u starych kniažackich pałacach. Paśla my sprabavali znajści niejkija mahčymaści realizavać inžynierny čarciož u žyćcio, ale daremna. Vyjaviłasia, što ŭsie kłasičnyja šachmatnyja doški, što možna bačyć u kramach, rasijskaj vytvorčaści, i ŭ Biełarusi ich nichto nie robić. Tady źjaviłasia adzinaja nadzieja na pryvatnikaŭ. Ale nichto nie chacieŭ hetym zajmacca albo košt na vyrab adnaho kamplektu atrymlivaŭsia zanadta vysoki. My zrabili adzin varyjant sami, handemade, ale kazać pra niejkuju pramysłovuju vytvorčaść pakul nie vypadaje. A varyjanty mohuć być roznyja: z dreva, płastyku, škła-metakryłatu z umuravanymi nasiakomymi.
«NN»: Ty ličyš, što heta moža stać dobrym biełaruskim brendam. Ale ž heta budzie nadta doraha, kab zrabić jaho masavym.
MT: Mnie ŭsio ž padajecca, što heta ŭžo biełaruski brend, niachaj pakul i nie nadta raskručany. Što takoje brend? Chutčej, niejkaja asablivaść, jakaja, u našym vypadku, charaktaryzuje peŭnuju krainu. A ci nie robiać toje našy šachmaty? Dakładna. Bo i praviły, i nazovy, i ideja — usio całkam biełaruskaje, źviazanaje z historyjaj i sučasnaściu našaj krainy. Mienavita tamu za rekłamny łozunh my i abrali: «Tradycyjnaja hulnia pa ajčynnych realijach». Takoha niama bolš nidzie. Bo ŭsie inšyja madyfikacyi šachmataŭ, jakich davoli šmat, abmiažoŭvalisia prosta dadavańniem niejkich fihurak ci pašyreńniem pamieru pola, a ŭ nas meta — inšaja hulnia. A nakont darahavizny zhodny, bo, kab być kankurentazdolnymi z kłasikaj, treba šachmatnyja kamplekty pradavać paŭsiudna ŭ krainie. Pakul niama finansavaj padtrymki z boku dziaržavy ci z boku inšych sponsaraŭ, nie budzie i šyrokaha prodažu biełaruskich šachmataŭ. Ale hetuju prablemu, na moj pohlad, u časy stanaŭleńnia moža vyrašyć naša kampjutarnaja hulnia — dziela hetaha my jaje i stvaryli.
Spampavać hulniu možna tut.