Byvaj, Rasieja!
Ad 1991 hodu Rasieja praciahvała žyć u miežach Savieckaha Sajuzu. Raspad SSSR prynios źmienu hieahrafičnych parametraŭ, ale zusim nie terytoryi śviadomaści rasiejcaŭ. Ciapier Rasieja viartajecca ŭ svaje realnyja miežy – i terytaryjalna, i mentalna. A što abjadnaje nacyju? Zrazumieła, źniešni vorah pa perymetry! Dźmitry Bialanski va «Ŭkrainskaj praŭdzie» adsočvaje tendencyi, cikavyja i biełarusam.
Kali b jany prosta nazyvali nas «chachłami», heta było b nia tak abraźliva, ale ž maskvičy havorać: «cha-achły». «Kacap» na ich nia dziejničaje. Maje maskoŭskija adnaklaśniki, razam ź jakimi aŭtar pačynaŭ pić harełku na školnych pierapynkach u 1994 hodzie, padčas redkich sustrečaŭ, navat nie zadumvajučysia, ustaŭlajuć u maŭleńnie zvaroty «nu ty ž jak chachoł razumieješ» i «a jak tam u vam u Chachlandyi?».
A jašče jany ščyra abražajucca, kali ich nazyvajuć «šavinistami».
Pa vialikim rachunku, kali dać karotkuju charaktarystyku ŭzajeminam Ukrainy i Rasiei, nie vykarystoŭvajučy dyplamatyčny słenh, možna abmiežavacca dvuma lozunhami: «Chachły, na vychad!» i «Heć kacapaŭ!». Pryčym, hetyja słovy buduć skazanyja ŭžo zusim chutka i buduć skazanyja na najvyšejšym uzroŭni.
Razłučeńnie nieminučaje. Ale patrebnaje jak Rasiei, tak i Ŭkrainie.
Na žal, aŭtarami i vykanaŭcami čarhovaha etapu stanaŭleńnia ŭkrainskaj dziaržaŭnaści j niezaležnaści znoŭ stanuć «maskali». Chiba heta nie stanovicca vidavočnym paśla nazirańnia za ciaham rasiejska-hruzinskaha kanfliktu?
Na tle aficyjnych svarak Maskvy i Tbilisi, pa Rasiei prajšła masavaja epidemija «antyhruzinskaj isteryi» abo sacyjalnaj nianaviści da pradstaŭnikoŭ kaŭkaskaj nacyjanalnaści.
Pryčym ciarpieli jany jak «pa pašparcie», tak i «pa mordzie». A nianaviść da ich była sapraŭdnaj, a nia niejkaj fiktyŭnaj źjavaj, jakuju tranślujuć pa kiravanaj rasiejskaj «teleskryni». Jaje padzialała bolšaja častka rasiejcaŭ.
«Čužy siarod nas», – mienavita tak dumajuć nastaŭniki, lekary, babki la padjezdaŭ, minaki, mamy z kalaskami j inšaja publika, niezaležna ad sacyjalnaha stanovišča, uzroŭniu aśviety j zamožnaści.
Čamu heta stała realnaściu, nia tak i važna, («Skudova žie eto?» – «Skudova – nieintieriesno», – pisaŭ Bułhakaŭ) . Zrešty, kali zhadać pra zabaronu Minzdaroŭja na ŭvoz «Baržomi» z fekalnymi damieškami, a taksama starannuju pieradaču ŭ hałavu kožnaha, paśladoŭna, raz za razam, antyrasiejskaha mesedžu hruzinskaha boku abo ŭvohule ŭsiaho, što mahło być rascenienaje jak taki… Adnym słovam, nakipieła, abo nakipieli…
Ale važniejšym jość inšaje. Što atrymała Rasieja, nia Hruziju pieratvaryŭšy ŭ voraha aficyjnaj Maskvy, a ŭsich hruzinaŭ – u «čužych» dla zvyčajnych rasiejcaŭ?
A atrymała jana adšukańnie j zamacavańnie novych miežaŭ. Novaj Rasiei.
Ad 1991 hodu Rasieja praciahvała žyć u miežach Savieckaha Sajuzu. Raspad SSSR prynios źmienu hieahrafičnych parametraŭ, ale zusim nie terytoryi śviadomaści rasiejcaŭ. Z hetaha punktu hledžańnia žycharoŭ Ukrainy, Hruzii dy inšych respublik adrazu i vielmi rezka pačali ŭsprymać jak inšaziemcaŭ.
Ale terytoryja, na jakoj jany budavali ŭłasnuju dziaržaŭnaść, usio jašče ličylisia (i dahetul ličycca) častkaju Rasiei. Advieku zadadzienaje staŭleńnie rasiejcaŭ da kolišnich narodaŭ-pabracimaŭ charaktaryzujecca źjedlivym paniaćciem «akupanty».
Akupanty, jakija na «na našaj terytoryi namahajucca štości pabudavać, kraduć naš haz i zajmajucca razvažańniami». Ale, pakolki narody ŭsio ž taki braterskija, «bić my ich nia budziem, bo ŭsio adno ŭ ich biaz nas ničoha nia vyjdzie».
Z hetaha hledžańnia terytoryi susiednich dziaržaŭ usprymalisia jak rasiejskija ziemli, pieradadzienyja ŭ lizinh. Rasiejcy praciahvali ličyć siabie ichnymi paŭnaŭładnymi haspadarami, staviačysia da žycharoŭ «braterskich» krain jak da akupantaŭ i/abo ich pamahatych.
Da ŭkraincaŭ u Kijevie rasiejcy stavilisia hetaksama, jak i da ŭkraincaŭ u Maskvie: «Nu voś, žyvuć jany tut, na našaj ziamli, pracujuć, jaduć naš chleb, faktyčna – braty pa rozumie, my ich nikudy nia honim, pakul jany nie pačali vystupać».
Ułasna, kali ŭ Kijevie pasprabavali spačatku miakka, a paśla bolš žorstka patłumačyć, što jany tut nijakija nie haspadary, – rasiejskaja źniešniaja palityka adnosna Ŭkrainy istotna źmianiłasia.
Ciapier jejnaj charakternaju rysaju stała nie zastupnickaja, ale ŭsio ž dobrazyčlivaść, a ahresija, žadańnie prademanstravać, «chto ŭ domie haspadar». Adsiul i raźvićcio najraznastajniejšych siužetaŭ na hazavuju temu.
Rasiejcy, vyhladaje, hatovyja pajści jašče dalej – adabrać ziemli, dadzienyja ŭ arendu, – inakš kažučy, viarnuć ich zakonnamu ŭładalniku. Ale heta, pa-pieršaje, niemahčyma, a pa-druhoje, niezrazumieła, kudy padzieć «akupantaŭ», jakija, niahledziačy na dumku rasiejcaŭ, akupantami nie źjaŭlajucca. Bo ŭsio, što isnuje pa-za miežami kolišniaha SSSR, z 1991 hodu nia ličycca rasiejskim dla Rasiei, za vyklučeńniem terytoryj.
Toje, što stałasia, u pryvatnaści, z Hruzijaj – heta raźvitańnie z ułasnaj iluzijaj pra toje, što hetaja ziamla naležała Rasiei, voś i ŭsio. Rasieja, zrazumieła, nie admaŭlajecca ad ambicyj, jana prosta viartajecca ŭ svaje realnyja miežy – i terytaryjalna, i mentalna.
A što abjadnaje nacyju? Zrazumieła, źniešni vorah pa perymetry!
A heta značyć, što napieradzie – sumny i balučy praces razłučeńnia narodaŭ Ukrainy i Rasiei. Adnak, z histaryčnaha punktu hledžańnia, jon nieminučy. I nastolki ž zrazumieły, spraviadlivy i nieabchodny.
Aŭtar hatovy zakłaścisia, što najbližejšym časam, jašče da prezydenckich vybaraŭ, pa Rasiei prakocicca chvala «antyŭkrainskaj isteryi» abo, kali skazać bolš miakka, sacyjalnaj nianaviści da hramadzianaŭ našaj krainy.
Dyplamatyčnyja nahody nia nadta j važnyja. Jany znojducca. Ale cunami, jakoje zmyje liški «družby narodaŭ», projdzie nieminuča. Navošta heta Rasiei?
Heta – danina prezydenckaj kampanii-2008. Jana, i heta vidavočna, budzie hruntavacca na patryjatyźmie, «rasiejskaści», nacyjanalnaj idei. A patryjatyzm pavinien ažyćciaŭlacca ŭ akreślenych terytaryjalnych ramkach: tut – «svaje», a tam – «čužyja». «Tam», lubyja suajčyńniki, heta ŭ nas, va Ŭkrainie to bok.
My kančatkova staniemsia «čužymi» dla rasiejcaŭ. Pryčym, spačatku śmiarotnymi vorahami, a potym, ź ciaham času, prosta inšaziemcami.
I toje, što nieŭzabavie adbudziecca ŭ Rasiei ŭ dačynieńni da ŭkraincaŭ, budzie pierałomnym momantam dla samavyznačeńnia vieličeznaj supolnaści ŭkraincaŭ, jakija žyvuć na paŭdniovym uschodzie krainy. Tyja, što siońnia razmaŭlajuć na rasiejskaj movie, i, niedzie vielmi hłyboka, praciahvajuć ličyć kiraŭnikoŭ našaj dziaržavy «akupantami», raptam zrazumiejuć, što SSSR razvaliŭsia kančatkova.
Viartańnia niama, «back to USSR» ŭžo niemahčyma. Nia maje darohi nazad i Rasieja. Inakš kažučy, daviadziecca budavać svaju krainu – Ukrainu. Jak zaŭždy, «dziakujučy maskalam».