Łukašenka kazaŭ: «Navošta nam była hetaja ŭłada?»

Šarecki pierakonvaŭ, što vybary 1999 hoda ŭchvalenyja Maskvoj, uzhodnienyja z zachodnimi pasolstvami... Hutarka ź Michaiłam Čyhirom pra historyju 90-ch.

Były prem'jer-ministr Michaił Čyhir raskazaŭ, čamu ŭziaŭ udzieł u alternatyŭnych prezidenckich vybarach, što moža zrabić Rasija z našaj krainaj i čym skončycca ciapierašniaja ekanamičnaja palityka biełaruskich uładaŭ.

-- Čamu Łukašenka paśla pieramohi mienavita vas zaprasiŭ stać premjer-ministram Biełarusi? Nahadaju, što ŭ 1991—1994 vy byli staršynioj praŭleńnia akcyjaniernaha kamiercyjnaha Biełahraprambanka. Vy nie byli viadomym publičnym palitykam, vy nie byli ŭ pieradvybarnaj kamandzie Łukašenki. Čamu mienavita vy?

-- Pa-pieršaje, chaču zapiarečyć z nahody śćvierdžańnia, što ja «nie byŭ viadomym publičnym palitykam». Ja vyjšaŭ ź sistemy dziaržaŭnaha banka. Pracavaŭ u abłasnoj i respublikanskaj strukturach CK partyi. Mianie viedali mnohija kiraŭniki pramysłovych pradpryjemstvaŭ i praktyčna ŭsie kiraŭniki ahrapramysłovaha kompleksu.

Viedali mianie ŭ Saŭminie i Viarchoŭnym Saviecie. U Viarchoŭnym Saviecie, deputatam jakoha byŭ A. Łukašenka, mianie nieadnarazova słuchali na kamisijach i siesijach.

Pa-druhoje, z Łukašenkam mnie davodziłasia mieć znosiny asabista. Saŭhas, dyrektaram jakoha jon byŭ, absłuhoŭvaŭsia ŭ padparadkavanym mnie banku. Adnojčy Łukašenka źviarnuŭsia da mianie sa skarhaj na adździaleńnie Škłoŭskaha adździaleńnia i prasiŭ dapamahčy vyrašyć pytańnie, jakoje buksavała tam.

-- Što heta było za pytańnie?

-- Łukašenka čamuści vyrašyŭ pieravieści svoj saŭhas na absłuhoŭvańnie ŭ inšy bank, ale ŭ rajonie jamu kateharyčna admaŭlalisia vydać dakumienty. Mnie daviałosia patelefanavać u Škłoŭskaje adździaleńnie i zapatrabavać, kab adździaleńnie vykanała prośbu klijenta.

Adnak, dumaju, abraŭ mianie A. Łukašenka pierš za ŭsio tamu, što ličyŭ prychilnikam administracyjnaha raźvićcia dziaržavy. Čatyry hady ja pracavaŭ u ekanamičnym adździele CK KPB. Viedaŭ, jak musić pracavać administracyjnaja ekanomika.

Kali ja ŭžo byŭ premjeram, Łukašenka mnie časam zadavaŭ pytańnie: «A jak by zrabili ŭ CK?»

Kali jon mianie zaprasiŭ stać premjeram, ja spačatku nie zhadžaŭsia. U mianie byŭ vydatny bank, ja chacieŭ jaho dalej raźvivać, zarobak tam značna bolšy, čym u premjer-ministra. Tamu Łukašenka pačaŭ na mianie psichałahična cisnuć: maŭlaŭ, voś vy, bankiry, dobra ŭładkavalisia, a kali treba na Radzimu papracavać, to vy adrazu ŭbok.

Urešcie ja pahadziŭsia, adnak damovilisia - ja nie ŭmiešvajusia ŭ palityku, a jon daść mnie svabodu dziejańniaŭ u ekanomicy. I pieršapačatkova tak i było, ale vielmi chutka pra maju svabodu ŭ śfiery ekanomiki Łukašenka staŭ zabyvać.

-- Jak tolki vy byli pryznačanyja, adrazu źjavilisia razmovy: tamu što Biełahraprambank materyjalna dapamahaŭ Łukašenku padčas vybarčaj kampanii.

-- Dy nu, pra što vy kažacie. Heta była, pa sutnaści, dziaržaŭnaja struktura, čym jana moža dapamahčy na vybarach? Heta moža ci pryvatny bank, ci toj bank, dzie robiać niešta levaje.

Pracu Biełahraprambanka ŭ 1999—2001 pravieryła hrupa z 24 śledčych i apieratyŭnych pracaŭnikoŭ. Heta nie ličačy ekśpiertaŭ i śpiecyjalistaŭ, jakija pryciahvajucca padčas śledstva. Apytanyja sotni rabotnikaŭ banka i klijentaŭ. Kožny dakumient za maim podpisam analizavaŭsia. I što znajšli? Na dumku pradstaŭnikoŭ siońniašniaj dziaržavy, pracujučy ŭ banku, ja staviŭsia da pracy niadbajna, bo zapłanavaŭ budaŭnictva banka bolš samavitaha i ambicyjnaha, čym zasłuhoŭvajuć pracaŭniki ahrapramysłovaha kompleksu, kałhaśniki.

Viartajučysia da prezidenckaj kampanii Łukašenki, nahadaju: podpisy tady źbiralisia svabodna, padpisvalisia ŭsie biez strachu, na pracoŭnych miescach... Inšyja byli paradki i časy.

-- Na jakim etapie Łukašenka pierastaŭ słuchać inšych ludziej? U pieršaj kamandzie prezidenta byli ludzi, jakija mahli vykazać jamu niazhodu - vy, staršynia Nacbanka Stanisłaŭ Bahdankievič, hienprakuror Vasil Kapitan, vice-premjer Viktar Hančar. Kali Łukašenka vyrašyŭ, što nichto jamu nie ŭkaz?

-- Pastupova, pačynajučy z kanca 1995-ha. Pakul jon byŭ mała znajomy z pracaj dziaržaŭnaha arhanizmu, nie viedaŭ, jak heta ŭsio robicca, to słuchaŭ inšych. Ja časta hutaryŭ ź im da poźniaj nočy. Treba skazać, jon vielmi chutka ŭsio schoplivaŭ i vielmi dobra zapaminaŭ. Kali ty jamu padčas hutarki niešta askazvaŭ, jon hetaha ŭžo nie zabyvaŭ.

U pieršyja miesiacy Łukašenka časam navat vykazvaŭ adčaj, sumnieŭ, kazaŭ: «Navošta nam była hetaja ŭłada? U nas ničoha nie vychodzić, usio drenna».

«Michaił Ivanavič, a jak by zrabili ŭ CK?» 1995.

Šarecki pierakonvaŭ Čyhira, što vybary 1999 hoda ŭchvalenyja Maskvoj, uzhodnienyja z zachodnimi pasolstvami.

Michaił Čyhir i Michaił Marynič. 2009.

-- Čamu hety čałaviek nastolki źmianiŭsia, što pajšoŭ u 1996 hodzie na refierendum, jaki davaŭ jamu amal nieabmiežavanuju ŭładu? Niechta jamu padkazaŭ z kamandy abo z-za miežaŭ Biełarusi?

-- Dumaju, heta jaho asabistaje rašeńnie. Kali ja ŭžo źbiraŭsia sychodzić, Łukašenka mnie dakazvaŭ: «Ja vyjhraju refierendum». Kažu: «Dyk ja nie sumniajusia ŭ hetym». A jon mnie: «Čaho tady sychodziš?»

My ź im roznyja: jon ŭładu lubić biaźmiežna i praźmierna. Miarkuju, jamu ciažka było zrazumieć, jak heta možna -- dobraachvotna sychodzić ad ułady.

-- Vašaje rašeńnie tady padać u adstaŭku pierad refierendumam – hetym vy vykazali vašyja asabistyja pohlady ci chacieli takim čynam paŭpłyvać na padziei?

-- Pajšoŭ, tamu što nie chacieŭ być udzielnikam budaŭnictva Biełarusi ŭ tym vyhladzie, u jakim jaje pačali lapić. Nijakich palityčnych płanaŭ u mianie tady nie było.

"U 1999 hodzie Šarecki pierakonvaŭ mianie, što ŭsio damoŭlena ŭ Maskvie, ŭzhodniena ŭ zachodnich ambasadach»

-- Vy sapraŭdy syšli z palityki, pracavali na firmie ŭ Maskvie. Ale potym viarnulisia -- i ŭ Biełaruś, i ŭ palityku. Nahadaju, heta byli alternatyŭnyja prezidenckija vybary ŭ traŭni 1999-ha, pryznačanyja Viarchoŭnym Savietam. Vas aryštavali ŭ kancy sakavika. Ci nie ličycie, što vas paprostu «spalili» na tych vybarach?

-- Musić, sapraŭdy možna ŭžyć hetaje słova. Ja pracavaŭ u Maskvie, pryjazdžaŭ siudy na vychodnyja, mieŭ znosiny z palitykami i ź ich słovaŭ rabiŭ vysnovy pra toje, što adbyvajecca ŭ Biełarusi. Čaściej heta byli Siamion Šarecki i Viktar Hančar.

Šarecki pierakonvaŭ mianie, što vybary ŭchvalenyja Maskvoj, Barysam Jelcynym, uzhodnienyja z zachodnimi pasolstvami.

Ja pavieryŭ. A kali kampanija pačałasia, ubačyŭ, što ŭsio zusim nie tak, jak malavali Hančar i Šarecki. Možna skazać, jany mianie ŭviali ŭ zman nakont situacyi.

-- A kali b nie dezinfarmavali, vy b udzielničali ŭ hetaj kampanii 1999-ha?

-- Naŭrad ci. U mianie była šykoŭnaja praca, mnie płacili vielmi dobryja hrošy, ja jeździŭ pa Jeŭropie... Naŭrad ci.

-- Heta značyć, dla vas, nakolki ja zrazumieŭ, u adroźnieńnie ad Łukašenki, ułada nie źjaŭlajecca samametaj?

-- Šmatlikija ludzi, jakija imknucca da ŭłady, nie zusim razumiejuć, što heta takoje. Uziać Łukašenku. Narmalny čałaviek za hetyja 16 hadoŭ užo jak minimum stamiŭsia b ci naohuł nie vytrymaŭ.

Što heta takoje -- pracavać naviersie? Pa-pieršaje, ty vymušany pieravarvać tony niehatyŭnaj infarmacyi. Ja siadzieŭ na pracy z 8 ranicy da 8 viečara i nie moh spać biez snatvornaha. Jak syšoŭ, son adrazu adnaviŭsia.

Heta vielmi ciažkaja praca. Zdavałasia b, jość namieśniki, pamočniki. Ale kali ty budzieš pieradaviarać, pieradaručać, to ŭłada pačnie sychodzić z-pad noh, i ty pačnieš stračvać ryčahi kiravańnia.

Što b ni kazali pra Łukašenku, ale jon pracuje. Kali ja byŭ premjeram, telefanavaŭ siarod nočy: «Michaił Mikałajevič, siadžu nad papierami, nie razumieju».

«Mnie skazali: «Padajcie na kaleni»

-- U sakaviku 1999 padčas hetaj kampanii alternatyŭnych prezidenckich vybaraŭ vas aryštavali. Kali traplajuć za kraty biełaruskija apazicyjaniery ci biznesoŭcy, to, mahčyma, mnohija ź ich maralna da hetaha hatovyja. A što adčuvaŭ, apynuŭšysia ŭ turmie, były premjer-ministr?

-- Ja taksama nie vyklučaŭ takoha zychodu padziejaŭ. Mianie za niekalki dzion papiaredzili ab aryšcie, skazali, što takoje rašeńnie pryniataje, -- treba źjazdžać. Ale ja adkazaŭ, što nijakich złačynstvaŭ nie ździajśniaŭ i ŭciakać nie źbirajusia.

Naiŭna vieryŭ u pravasudździe. Ciapier na sabie i svajoj siamji adčuŭ, što stvoranaja sistema, zdolnaja zrabić z čałaviekam usio, što pažadaje. Łukašenka moža navat scenar nie raspracoŭvać, tolki namiaknuć, što niekaha varta prybrać ź jaho šlachu jak palityčnaha apanienta.

-- Vy adzin ź niamnohich biełaruskich źniavolenych, chto admoviŭsia ad amnistyi ŭ adkaz na prośbu ab pakajańni.

-- Mnie prapanoŭvali -- «padajcie na kaleni». Nie pahadziŭsia, bo dla mianie heta toje ž, što pryznańni viny pierad narodam... Upeŭnieny, za maralnyja i fizičnyja pakuty majoj siamji adkažuć usie vinavatyja, pryjdzie dzień i momant.

-- A čym vy ciapier zajmajeciesia?

-- Ja piensijanier. Atrymlivaju piensiju, ź jakoj ź mianie utrymlivajuć pa rašeńni suda 20 adsotkaŭ. Na mnie pavodle sudovaha rašeńnia visić abaviazak u miljon dalaraŭ, na syna paviesili 600 tysiač dalaraŭ.

Častka majoj majomaści pad aryštam da ciapierašniaha času. Inšaja častka adabranaja i znachodzicca nieviadoma dzie. Vykradzienyja tyja asabistyja pradmiety, jakija vyviezienyja z majoj kvatery.

Źnikli, darečy, i tyja zapčastki, jakija demanstravała BT u svaich repartažach suprać majho syna. Ich nie pakazali ŭ sudovym pracesie i admaŭlajucca patłumačyć, dzie padzielisia jany paśla hetych repartažaŭ. Pytańnie, dzie jany, zadajem na roznych uzroŭniach. Dva hady tamu zadali jaho i siońniašniamu hienprakuroru. Pakul maŭčyć.

«Rasija lohka moža vyklikać ekanamičny kałaps u Biełarusi»

-- Jak vy staviciesia da siońniašnich palityčnych padziejaŭ, asabliva da źmienaŭ u adnosinach z Rasijaj?

-- Rasija Biełarusi ŭvieś čas kałasalna padtrymlivała. A ciapier ź jaje robiać niejkaha voraha. Łukašenka ŭ svoj čas pravilna skazaŭ: «Ja budu prezidentam da taho času, pakul mianie padtrymlivaje Rasija».

Praz toje, što siońnia adbyvajecca, dumaju, u Łukašenki paŭstanuć vielmi vialikija prablemy. Kali Rasija pierakryje miažu i z nami pačnie handlavać jak z usimi astatnimi pa nafcie i hazu, to praz paŭhoda tut budzie ekanamičny kałaps. Nie ŭtrymajecca va ŭładzie ni Alaksandr Ryhoravič, ni luby inšy, jaki pryjšoŭ da ŭłady na vybarach -- pakul nie adnović narmalnyja dobrazyčlivyja adnosiny z Rasijaj.

My za hetyja hady dapuścili masu ekanamičnych pamyłak. My vyhnali «Ford», nie dazvolili zborku «Škody». Da siońniašniaha dnia ŭ adpaviednaści z padpisanymi pahadnieńniami «Ford» pavinien byŭ užo źbirać aŭtamabili sa stoadsotkavaj kamplektacyjaj ŭ Biełarusi. A my ŭmacoŭvali vojska, milicyju, śpiecsłužby -- ale jany ž hrošaj nie zarablajuć!

-- Ciapier ułada vyrašaje svaje ekanamičnyja prablemy ŭ asnoŭnym tym, što biare kredyty za miažoj, raźmiaščaje dziaržaŭnyja ablihacyi i hetak dalej. Jak doŭha heta moža praciahvacca?

-- Vielmi niadoŭha. Sapraŭdy, naša ciapierašniaja zamiežnaja pazyka pakul niekrytyčnaja. Ale kali b jana ŭtvarałasia na asnovie taho, što my stvarali niejkija mahutnaści, vytvorčaści… Dyk nie, hetyja hrošy prosta prajadajucca, iduć na padtrymańnie kursu, nie inviestujucca ŭ vytvorčaść. Kali ŭžo siońnia hrošaj nie chapaje, to adkul jany zaŭtra voźmucca, kab žyć i jašče addavać pazyki?

Takoje ŭražańnie, što ŭsie bajacca brać na siabie adkaznaść, nichto ničym nie kiruje.

U nas kałasalnaje admoŭnaje handlovaje salda, a my praciahvajem jeści časnok kitajski, hrušy kitajskija, morkvu niderłandskuju, budmateryjały na rynku ŭsie polskija. Jany što, nie razumiejuć, što ich dzieciam i ŭnukam daviadziecca addavać hetyja pazyki?

Kamientary da artykuła