Bolš za ŭsio za apošnija hady vyraśli žančyny ŭ Paŭdniovaj Karei — na 20 sm. Čamu?
Siońnia maładyja ludzi ŭ siarednim na 10 sm vyšejšyja za svaich prodkaŭ stahodździe tamu, raskazvaje Bi-bi-si.
Fota: Getty Images / Jackyenjoyphotography
Daśledavańnie 2016 hoda, u jakim paraŭnoŭvalisia ludzi, narodžanyja ŭ 1896 i 1996 hadach, pakazała, što bolš za ŭsio vyraśli paŭdniovakarejskija žančyny i iranskija mužčyny — na 20 sm i 17 sm adpaviedna. Heta źviazana z palapšeńniem charčavańnia, źnižeńniem zachvorvalnaści, vakcynacyjaj i mnohimi inšymi faktarami, kaža doktar Aravinda Huntupali, starejšy vykładčyk pa hłabalnaj achovie zdaroŭja va Univiersitecie Abierdzina ŭ Šatłandyi.
Nie ŭsio zaležyć ad hienietyki. Hienietyka vyznačaje 80—90% rostu, astatniaje — rola charčavańnia, chvarob, umoŭ dziacinstva i miedycyny. Tamu siaredni rost vialikich hrup ludziej pakazvaje ŭzrovień žyćcia navat tady, kali inšych danych niama.
U historyi čałaviectva byli dva pierałomnyja momanty, źviazanyja z rostam.
Pieršy — pierachod da ziemlarobstva (10—12 tysiač hadoŭ tamu). Paśla hetaha ludzi stali nižejšymi, u siarednim na 2,8 sm. Palaŭničyja-źbiralniki jeli bolš žyviolnaj ježy, a fiermiery žyli ŭ antysanitaryi pobač z žyviołami, bolš chvareli i ciažej pracavali.
Druhi momant — pramysłovaja revalucyja. Jana spačatku taksama pahoršyła situacyju: ciesnaje žyllo, brud, źniasilvajučaja praca. Tolki paźniej, kali vyraśli dachody i źjavilisia sanitaryja, lepšaje žyllo i miedycyna, rost ludziej pačaŭ imkliva pavialičvacca.
Chacia Paŭdniovaja Kareja prajšła praces industryjalizacyi paźniej, jaje imklivaje ekanamičnaje raźvićcio supravadžałasia adnym z samych uražlivych pryrostaŭ siaredniaha rostu, zafiksavanych u minułym stahodździ, — 15 sm u mužčyn i 20 sm u žančyn, zhodna z analizam 2016 hoda.
Ale byŭ i niečakany pavarot. Paśla pandemii čumy ŭ XIV stahodździ siaredni rost u Anhlii vyras prykładna z 170 da 174 sm. Mahčymaja pryčyna ŭ tym, što z-za niedachopu rabočych ruk pavysilisia zarobki — i ludzi stali žyć lepš.
Ciapier siaredni rost tych, chto naradziŭsia ŭ 1996 hodzie, składaje 171 sm u mužčyn i 159 sm u žančyn.
U bahatych krainach rost, padobna, spyniŭsia. Mahčyma, dasiahnuta hienietyčnaja miaža abo na rost upłyvajuć fastfud i siadziačy ład žyćcia.
Daśledčyki miarkujuć, što roźnica ŭ roście pamiž bahatymi i biednymi, jak pamiž krainami, tak i ŭnutry ich, chutčej za ŭsio, budzie pavialičvacca.