Zło nie zaŭsiody možna spynić, ale možna pasprabavać. Čym cikavy apošni siezon sieryjała «Vaviłon — Bierlin»
U vieraśni vyjšaŭ finalny siezon sieryjała «Vaviłon — Bierlin» — adnaho z samych udałych i darahich jeŭrapiejskich sieryjałaŭ apošniaha času.
Jość sieryjały, jakija prosta pakazvajuć historyju. A jość tyja, paśla jakich pačynaješ inačaj hladzieć na samu historyju — asabliva na pierałomnyja momanty, kali hramadstva jašče nie viedaje, što staić na parozie katastrofy. Niamiecki sieryjał «Vaviłon — Bierlin» (adzin sa stvaralnikaŭ — znakamity niamiecki režysior Tom Tykvier), jaki z 2017 hoda na ekranach, adzin z samych maštabnych jeŭrapiejskich sieryjalnych prajektaŭ apošniaha dziesiacihodździa, jon na praciahu piaci siezonaŭ pakazvaje nie tolki kryminalny Bierlin časoŭ Viejmarskaj respubliki pačynajučy z 1929 hoda, ale i pastupovaje razbureńnie śvietu, jaki jašče niadaŭna zdavaŭsia chacia b adnosna stabilnym, piša «Budźma».
10 vieraśnia na niamieckim kanale ARD pačaŭsia pakaz piataha siezona «Vaviłon — Bierlin». Vosiem sieryj finalnaha siezona pieranosiać hledača ŭ pačatak 1933 hoda — u tyja niekalki tydniaŭ, paśla jakich Hiermanija ŭžo nikoli nie budzie raniejšaj.
Pačynajucca padziei ŭ sieryjale 30 studzienia, kali Adolf Hitler stanovicca rejchskancleram, a skončvajecca 27 lutaha, kali zaharycca budynak Rejchstaha i ŭ krainie nieŭzabavie budzie ŭviedzienaje nadzvyčajnaje stanovišča. Pamiž hetymi padziejami prachodzić tolki miesiac, ale za hety karotki čas palityčnaja situacyja ŭ krainie niezvarotna źmianiajecca. Paśla padpału Rejchstahu nacyjanał-sacyjalisty atrymlivajuć realnuju mahčymaść pierajści ad baraćby za ŭładu da faktyčnaha demantažu demakratyčnaha paradku.
I mienavita tut finalny siezon sieryjała «Vaviłon — Bierlin» prapanuje, badaj, samaje cikavaje pytańnie: a jak adbyvajecca hety pierachod? Jak tak atrymlivajecca, što tatalitaryzm, jaki potym budzie zdavacca amal niepaźbiežnym, u realnym časie zusim takim nie vyhladaje?
Piaty siezon asabliva vyrazna pakazvaje: tatalitaryzm nie ŭźnikaje za adzin dzień. Heta praciahły praces. Na prykładzie raźvićcia hałoŭnych hierojaŭ my bačym, što adny ludzi śviadoma šturchajuć hramadstva ŭ hety bok, inšyja sprabujuć spynić ich, a trecija prosta praciahvajuć žyć svaim zvyčajnym žyćciom, nie razumiejučy, što zvykły śviet nieŭzabavie kančatkova razburycca i ŭžo nikoli nie budzie raniejšym.
Adolf Hitler u filmie
Mienavita tamu dziŭna, što hety sieryjał amal nie zaŭvažyli biełaruskija hledačy. Chacia mnohija rečy ŭ im mohuć zdacca vielmi znajomymi kožnamu z nas, chto z ułasnaha dośviedu viedaje, jak moža vyhladać hramadstva ŭ momant palityčnaha pierałomu. Ahułam nie pakidaje adčuvańnie, što stvaralniki śviadoma pajšli na paraleli z našym časam, kab prymusić hledača parazvažać na važnymi rečami.
Sieryjał byŭ pastaŭleny pavodle sieryi histaryčnych ramanaŭ niamieckaha piśmieńnika Folkiera Kučara. U centry jaho knih — apošnija hady Viejmarskaj respubliki, kali kraina apynułasia pamiž ekanamičnym kryzisam, palityčnaj niestabilnaściu i narastajučaj radykalizacyjaj. Pravyja i levyja ruchi zmahajucca za vulicu i ŭpłyŭ, demakratyčnyja instytuty hublajuć aŭtarytet, a ŭsio bolš ludziej pačynajuć šukać prostyja adkazy na vielmi składanyja pytańni. Adnačasova heta historyja nie tolki palityki, ale i zvyčajnaha žyćcia.
Hałoŭny hieroj sieryjała Hieryjon Rat — inśpiektar bierlinskaj palicyi, vieteran Pieršaj suśvietnaj vajny, jakomu davodzicca rasśledavać ź siezona ŭ siezon usio bolš niebiaśpiečnyja i zabłytanyja spravy.
Poruč ź im — Šarłota Rytar, dziaŭčyna ź biednaj siamji, jakaja maryła stać śledčaj i jakoj udałosia dziakujučy ŭłasnym jakaściam i ambicyjam prabicca ŭ prafiesiju, dzie žančynam usio jašče davodzicca pastajanna dakazvać svajo prava pracavać naroŭni z mužčynami.
Z novaŭviadzieńniaŭ hetaha siezona badaj tolki adno — jany narešcie pierajšli ad płataničnaj simpatyi kaleh da kachańnia i žyvuć razam. Adnojčy Šarłota znachodzić u ichnaj supolnaj kvatery dynamit i pačynaje zdahadvacca, dla čaho jon moža spatrebicca. I voś tut paŭstaje jašče adno hłybokaje pytańnie: a ci možna daviarać čałavieku, jakoha nibyta dobra viedaješ i ź jakim dzieliš łožak?
Ciaham piaci siezonaŭ praz historyi Hieryjona i Šarłoty hledaču i adkryvaŭsia Bierlin časoŭ zakatu Viejmaru. Heta horad, dzie pobač isnujuć haleča i raskoša, biespracoŭje i darahija restarany, palityčny hvałt i svaboda noravaŭ. Tut pracujuć načnyja kłuby, adbyvajucca raskošnyja i pravakacyjnyja viečarynki, isnujuć zakrytyja seksualnyja supołki, a pobač z hetym kvitnieje kryminalny śviet. Hety strakaty śviet vielmi dobra pieradaje sutnaść Bierlina kanca 1920-ch — pačatku 1930‑ch hadoŭ. Vonkava jon moža zdavacca amal biaźmiežna svabodnym. Ale nad hetaj chistkaj svabodaj užo pakrysie pačynaje navisać mołat dyktatury nacyjanał-sacyjalistaŭ.
U piatym siezonie Hieryjon Rat akazvajecca ŭciahnuty ŭžo nie tolki ŭ rasśledavańnie ciažkich i zabłytanych złačynstvaŭ. Jon dałučajecca da hrupy zmoŭščykaŭ, jakija płanujuć zamach na Adolfa Hitlera, kab spynić tryumfalnaje šeście nacystaŭ da ŭłady. Siarod ich akazvajecca taksama i jaho starejšy brat Ane, a taksama adzin z pradstaŭnikoŭ bierlinskaha kryminalnaha śvietu, viadomy pad mianuškaj Armianin. Jany, jak i Hieryjon, brali ŭdzieł u Pieršaj suśvietnaj, ale ŭ adroźnieńnie ad bolšaści niemcaŭ, dobra razumiejuć, da čaho moža pryvieści resentymient, militaryzm i praha revanšu.
Pałkoŭnik Hiuntar Vient, hałoŭny intryhan, simpatyk nacystaŭ i praciŭnik Viejmarskaj respubliki
Heta jašče adzin paradaksalny momant sieryjała. Bo ŭ śviecie, dzie pavinna isnavać vyraznaja miaža pamiž «dobrymi» i «drennymi» hierojami, jaje faktyčna niama.
Stvaralniki naŭmysna nie budujuć historyi pavodle prostaj schiemy, u jakoj demakratyčnyja siły stajać z adnaho boku, a złačyncy i palityčnyja radykały — z druhoha. Tut usio značna składaniej. I ŭ hetym, mahčyma, hałoŭnaja asablivaść sieryjała «Vaviłon — Bierlin»: jon nie prapanuje hledaču zručnaha padziełu na absalutna stanoŭčych i absalutna admoŭnych piersanažaŭ.
I ŭ finalnym siezonie hetaja nieadnaznačnaść stanovicca asabliva vyraznaj. Palityčnaj mašynie nacyjanał-sacyjalistaŭ, jakaja nie viedaje marali i ŭžo nie źbirajecca spyniacca ni pierad čym, supraćstajać ludzi z samym roznym minułym i vielmi adroznymi matyvami. Siarod ich — pradstaŭniki palityčnaj apazicyi, byłyja vajskoŭcy, supracoŭniki palicyi, ludzi, jakija majuć asabistyja rachunki z nacystami, i navat pradstaŭniki arhanizavanaj złačynnaści.
Heta vyhladaje paradaksalna, ale mienavita ŭ hetym i jość histaryčnaja i dramaturhičnaja łohika sieryjała: kali kraina ŭvachodzić u pieryjad radykalnych pieramienaŭ, staryja miežy pamiž hrupami i kolišnimi sajuźnikami pačynajuć razburacca. Ludzi, jakija jašče niadaŭna mahli być vorahami, raptam akazvajucca pa adzin bok barykadaŭ i naadvarot. Tyja, chto nie tak daŭno siadzieli za adnym stałom, ciapier mohuć prahnuć kryvi byłoha tavaryša.
Tamu zaviaršeńnie «Vaviłona — Bierlina» mienavita na momancie prychodu nacyjanał-sacyjalistaŭ da ŭłady vyhladaje całkam zakanamierna. Praciahvać historyju ŭ miežach toj ža dramaturhii, jakaja była ŭ papiarednich siezonach, było b značna składaniej: paśla ŭstalavańnia nacysckaj dyktatury prastora mahčymaściaŭ dla hierojaŭ rezka zvužajecca. Śviet, u jakim jašče možna było manieŭravać pamiž roznymi siłami, pačynaje źnikać.
Ale razam z tym sieryjał nie zaviaršajecca kłasičnym chepi-endam. Inakš jon prosta supiarečyŭ by svajoj ža ŭłasnaj łohicy. Piaty siezon pakidaje hledača nie stolki z adčuvańniem zavieršanaści, kolki z razumieńniem taho, što dalej pačynajecca ŭžo zusim inšaja historyja.
U «Vaviłona — Bierlina» niama ščaślivaha finału. Ale zastajecca niešta inšaje — nadzieja. Chacia b na toje, što asobnyja hieroi zdolejuć pieražyć čas, u jakim zvykły śviet razburyŭsia, i zachavać u sabie mahčymaść dla inšaha budučaha.
Bo ŭsie my vielmi dobra viedajem, što adbyłosia paśla…