«Vyklučyłasia śviatło — i ŭsio adbyłosia». Novyja śviedčańni pra śmierć Andreja Padniabiennaha ŭ kałonii
Roŭna hod tamu, treciaha vieraśnia 2025 hoda, u štrafnym izalatary mahiloŭskaj kałonii № 15 zahinuŭ 36‑hadovy palitviazień, baćka troch dziaciej Andrej Padniabienny. U kałonii jon prabyŭ dva hady. Asudžany amal na 17 hadoŭ pazbaŭleńnia voli, jon prajšoŭ praz pastajannyja źmiaščeńni ŭ ŠIZA, pravakacyi z boku administracyi, źbićcio i sproby złamać jaho psichałahična. Padčas čarhovaha adklučeńnia śviatła, kali nie pracavali kamiery nazirańnia, Andrej ździejśniŭ samahubstva. Pravaabarončy centr «Viasna» sabraŭ śviedčańni vaśmi byłych źniavolenych z kałonii № 15 i pravaabaroncy Valancina Stefanoviča pra toje, u jakich umovach utrymlivaŭsia Andrej i čamu jahonuju śmierć varta razhladać jak vynik sistemnaha daviadzieńnia da samahubstva.
Kałaž: spring96.org
Napružanyja adnosiny z aktyvam atrada i apošniaje źmiaščeńnie ŭ ŠIZA paśla ahladu
Były palitźniavoleny (imia nie nazyvajecca ŭ metach biaśpieki) raspavioŭ pravaabaroncam, što bačyŭsia z Andrejem u dzień jaho śmierci — treciaha vieraśnia 2025 hoda.
Pavodle jaho, Andrej uśmichaŭsia, cikaviŭsia navinami, pytaŭsia, maŭlaŭ, kali ŭžo ŭsich vyzvalać. Andrej płanavaŭ schadzić na kancert, kab sustrecca ź inšymi palitviaźniami, ale nie pryjšoŭ — jaho źmiaścili ŭ štrafny izalatar (ŠIZA).
Inšy były źniavoleny na ŭmovach ananimnaści raspavioŭ, što Andreja źmiaścili ŭ ŠIZA paśla ahladu z vynasam asabistych rečaŭ. Jak zaznačaje jašče adzin palitviazień, heta časta stanovicca nahodaj, kab «pieratreści rečy ŭ palityčnych» i vypisać im parušeńnie.
«Heta pravierka adpaviednaści rečaŭ viaźniaŭ vopisu. Heta lehalnaja mahčymaść pasadzić palitviaźnia ŭ ŠIZA, kali na jaho jość adpaviednaja «zamova».
Pavodle viaźnia, u Andreja byli napružanyja adnosiny z zaŭchozam (zahadčykam haspadarki) 18‑ha atrada Vadzimam Mielucham. Jak ličyli inšyja źniavolenyja, u ŠIZA palitviaźnia źmiaścili mienavita pry sadziejničańni hetaha zaŭchoza.
Pavodle nazirańniaŭ inšych viaźniaŭ, u apošni čas da Andreja było bolš uvahi z boku supracoŭnikaŭ. Viaźni, jakija stasavalisia ź im u apošnija miesiacy, kazali, što jon, vidavočna, byŭ nie ŭ najlepšym maralnym stanie, zamknuŭsia i bolš čytaŭ knihi.
Paśla śmierci jaho rečy zabirali ŭnačy i puścili čutki, što nibyta Andreja pieravodziać na turemny režym, kab schavać incydent.
Jašče adzin palitviazień taksama ananimna raspavioŭ, što ŭ momant, kali heta zdaryłasia, u kałonii vyklučyłasia śviatło. Pavodle jaho acenak, heta mahło ciahnucca da paŭhadziny. Za hety čas Andrej ździejśniŭ samahubstva.
Jak raspavioŭ były palitviazień, pavodle razmoŭ u kałonii, Andrej moh paviesicca na kratach u ŠIZA, vykarystaŭšy ŭłasnyja štany.
Jaho sprabavali «zahnać» u «nizki status»
Pravaabaronca «Viasny» Valancin Stefanovič, jaki ŭtrymlivaŭsia ŭ mahiloŭskaj kałonii № 15 z traŭnia 2023 pa kastryčnik 2024 hoda, raspavioŭ pra znajomstva z Andrejem Padniabiennym:
«Ja paznajomiŭsia z Andrejem u pieršy ž dzień majho pieravodu z ŠIZA ŭ atrad. U ŠIZA ja trapiŭ na treci dzień svajho znachodžańnia ŭ «karancinie» kałonii. Paśla taho jak ja zanios svaje rečy i matrac u atrad i čakaŭ dalejšaha raźmiaščeńnia, ja vyjšaŭ u łakalny ŭčastak (siektar). U našym siektary było try atrady — 3, 4 i 14. Ja moh stasavacca z asudžanymi z hetych atradaŭ. Da mianie vyjšli dva palitviaźni, siarod jakich byŭ Andrej Padniabienny. Jany skazali, što vielmi radyja paznajomicca sa mnoj asabista i što čakali, kali ja vyjdu z ŠIZA. Jany dali mnie niekalki parad nakont znachodžańnia ŭ atradzie i bytavych pytańniaŭ, a taksama spytali, ci nie maju ja patreby ŭ čym-niebudź.
Andrej byŭ vysoki, chudarlavy chłopiec, značna maładziejšy za mianie. Mnie jon padaŭsia dosyć družalubnym i adkrytym chłopcam. U dalejšym ja jašče niekalki razoŭ razmaŭlaŭ ź im, ale stałych kantaktaŭ nie padtrymlivaŭ, bo našy «hrafiki» nie supadali z-za taho, što jon i ja časta znachodzilisia ŭ ŠIZA. Potym Andreja pieraviali ŭ 18‑y atrad, jaki raźmiaščaŭsia nasuprać našaha siektara».
Jak tłumačyć pravaabaronca, u 18‑m atradzie ŭtrymlivalisia ŭ asnoŭnym piensijaniery albo źniavolenyja, jakija pracavali na «lohkaj pracy» pa stanie zdaroŭja. Jany chadzili na «promku» dva razy na tydzień — na čystku kabielaŭ. Palitviaźniaŭ u hetym atradzie było vielmi mała.
«Andrej pracavaŭ prybiralščykam łakalnaha ŭčastka, tamu na pramzonu jaho nie vadzili i, adpaviedna, ja nie mieŭ mahčymaści razmaŭlać ź im. My tolki vitalisia kiŭkom hałavy na adlehłaści. Ale infarmacyja i čutki ŭ kałonii raspaŭsiudžvajucca chutka. Ad inšych palitviaźniaŭ ja daviedaŭsia, što jon časta byvaje ŭ ŠIZA, što jaho sprabavali «zahnać» u «nizki status» i što nibyta praz heta, pratestujučy suprać takich dziejańniaŭ, jon prahryz sabie ruku. Pavodle niapisanych praviłaŭ, ty musiš vybracca z takoj kamiery lubymi šlachami na praciahu niekalkich hadzin. Mahu mierkavać, što ŭ jaho byli padstavy tak zrabić, bo takoha kštałtu dziejańni asudžanych — demanstratyŭnyja samapaškodžańni, hłytańnie pradmietaŭ i hetak dalej — viadomaja forma pratestu suprać biaźmiežža administracyi miescaŭ pazbaŭleńnia voli. Vidavočna, Andrej takim čynam pratestavaŭ suprać čahości».
Pra śmierć Andreja Padniabiennaha pravaabaronca daviedaŭsia, kali ŭžo vyzvaliŭsia, — u sakaviku 2026 hoda. Valancin źviartaje ŭvahu na toje, što padčas incydentu było adklučana śviatło:
Kali ja byŭ u PKT i ŠIZA ŭ kałonii № 15, tam zdaralisia avaryjnyja adklučeńni śviatła, časam na davoli praciahły čas. U hety pieryjad nie pracavali i kamiery nazirańnia, ustalavanyja ŭ kamierach.
Taksama Valancin Stefanovič adznačaje, što łancuhi, na jakich macujucca nary, u kałonii nazyvali lohkim srodkam samahubstva:
Zamataŭ łancuhi na šyju i pavis — ciažaru ŭłasnaha cieła chapaje dla samazadušeńnia, navat kali nohi zastajucca na padłozie.
Ale asnoŭnaje pytańnie, jakoje patrabuje daskanałaha rasśledavańnia, adznačaje pravaabaronca, — heta pryčyny takoha ŭčynku Andreja.
«Važna adznačyć, što samo pa sabie znachodžańnie ŭ miescach pazbaŭleńnia voli i asudžeńnie na vialiki termin źjaŭlajucca mocnymi psichałahičnymi čyńnikami. Mnohija asudžanyja znachodziacca ŭ ciažkim psichałahičnym stanie, časta ŭpadajuć u depresiju i adčaj. Asabliva heta moža zdaracca pry sutyknieńni ź ciažkimi žyćciovymi abstavinami — razvodam z žonkaj, što źjaŭlajecca častaj źjavaj, asabliva pry vialikich terminach, śmierciu blizkich. U takoj situacyi asudžanyja majuć patrebu ŭ prafiesijnaj psichałahičnaj dapamozie, jakaja praktyčna adsutničaje ŭ PK № 15. U štacie kałonii jość niekalki psichołahaŭ, ale hetaja dapamoha maje vielmi farmalny charaktar i abmiažoŭvajecca ŭ asnoŭnym vydačaj supakojlivych miedykamientaŭ ci prosta tabletak valarjanki».
Pavodle infarmacyi pravaabaroncy, Andrej Padniabienny stajaŭ na dvuch prafiłaktyčnych ulikach: № 10 — «schilny da ekstremisckaj i inšaj destruktyŭnaj dziejnaści» i № 7 — «schilny da suicydu i členapaškodžańniaŭ».
«Pavodle śviedčańniaŭ inšych asudžanych, Andrej mieŭ suicydalnyja nastroi i dumki i, vidavočna, patrabavaŭ psichałahičnaj dapamohi. U vypadku palitviaźniaŭ situacyja ŭskładniajecca tym, što zadača administracyi zaklučajecca nie ŭ dapamozie im, a ŭ akazańni pastajannaha cisku na ich, stvareńni maksimalna žorstkich umoŭ i arhanizacyi roznaha kštałtu pravakacyj. U takoj atmaśfiery psichałahičny stan jašče bolš paharšajecca. Akramia taho, palitviaźni bajalisia źviartacca da psichołahaŭ, pakolki nie daviarali im. Jany bajalisia, što infarmacyja, jakuju paviedamiać, budzie pieradadzienaja administracyi kałonii, a taksama što im mohuć dać jašče adzin prafulik — № 7, «schilny da suicydu i členapaškodžańniaŭ».
Ź im pracavali bolš žorstka, čym z astatnimi
Były palitviazień (imia nie nazyvajecca ŭ metach biaśpieki), jaki niekatory čas byŭ u adnym atradzie — čaćviortym — z Andrejem i nazyvaje jaho svaim tavaryšam, ličyć, što jaho daviali da samahubstva praź cisk, jaki na jaho čynili:
«Situacyja składanaja. Mnohija ličać, što jon byŭ čałaviekam depresiŭnym i schilnym da suicydu. Ale ŭ mianie inšaje mierkavańnie. Ja ŭpeŭnieny, što jaho padšturchnuli da samahubstva. Ź im pracavali, heta značyć ažyćciaŭlali cisk, bolš žorstka, čym z astatnimi. Heta było źviazana z tym, što jon padpaliŭ mašynu niejkaha načalnika z DVP. Źvierchu paprasili jaho trochi «padbadzioryć». Jaho zapałochvali «nizkim statusam». Jon raniej užo rezaŭ vieny, tamu ŭ «nizki status» jaho nie vyznačyli».
Kali Andrej Padniabienny pamior u ŠIZA treciaha vieraśnia 2025 hoda, u inšaj kamiery znachodziŭsia naš surazmoŭca. Jon uspaminaje, jak heta było:
«Usio adbyłosia maksimalna dziŭna. Na niejki čas u ŠIZA vyklučyłasia śviatło — i ŭsio adbyłosia. U izalatary ž staić hienieratar — tam śviatło nie moža vyklučycca. U hety momant ja taksama znachodziŭsia ŭ ŠIZA. Ale ja nie čuŭ nijakaj paniki na pradole — ničoha nie adbyvałasia. Vyklučyłasia śviatło — paśviacili lichtarykam. Spytali: «Usie žyvyja?» My adkazali, što ŭsie. Potym śviatło ŭklučyłasia, ale ničoha nie adbyvałasia. A kali ja vyjšaŭ z ŠIZA, to daviedaŭsia, što ŭ hety čas čałaviek pakončyŭ z saboj.
Ździajśniać suicyd praz toje, što ciabie pasadzili na siem sutak za dva jabłyki, kali za plačyma sto adsiedžanych sutak, — maksimalna dziŭna. Pavodle milicejskaj viersii, jakuju jany raspaŭsiudzili praz aktyvistaŭ, nibyta Andreju pryjšoŭ list i jon tam niešta pračytaŭ. Ale list u ŠIZA pryjści nie moh. Kali jon sapraŭdy atrymaŭ list, to čamu nie ździejśniŭ suicyd adrazu ŭ atradzie? Heta ž emacyjny ŭsplosk, imhniennaje žadańnie. Jon jak byccam čakaŭ, kali jaho adpraviać u ŠIZA, a tam vyklučycca śviatło… Ja nie vieru ŭ heta. Napeŭna, była čarhovaja sproba prynižeńnia, jakuju jon nie vytrymaŭ. Padšturchnuć da samahubstva možna ž navat słovam.
Padobnaja situacyja była ź Dźmitryjem Šłethaŭeram, jaki nie paśpieŭ navat padniacca ŭ atrad i paviesiŭsia ŭ ŠIZA. Ź im taksama pracavali žorstka. Milicyjanty taksama puścili čutku, što heta adbyłosia praź list, jaki jon atrymaŭ. Dumaju, što heta adbyłosia praź cisk i jaho taksama daviali da samahubstva. U kožnaha svoj paroh usprymańnia cisku. Ale Dźmitryja asabista ja nie viedaŭ. Pačuŭ tolki, što paviesiŭsia palitviazień».
Były palitviazień ź ciapłom uspaminaje pra Andreja i spadziajecca, što datyčnyja da jaho śmierci buduć pryciahnutyja da adkaznaści:
«Andrej byŭ vielmi mocnym i valavym chłopcam. Jon byŭ vielmi dobrym. Mnie stała baluča, kali ja daviedaŭsia, što ź im takoje adbyłosia… Kab jaho złamać, treba było pastaracca. Pamiataju, jak paśla pieravodu ŭ inšy atrad jon z uśmieškaj havaryŭ, što jamu nie pašancavała być adzinym palitviaźniem u atradzie. Jon padavaŭ heta nie ź niejkim pryhniečanym vyhladam, a z uśmieškaj.
Pry hetym Andrej byŭ apatyčnym. U jaho ŭvieś čas byli takija sumnyja vočy, jak byccam čałaviek užo 20 hadoŭ adsiedzieŭ. Niby ŭ jaho dzień za try prachodziŭ.
Hetuju situacyju nielha pakidać biez uvahi i zabyvać. Asabista ja hetaha nie daruju. Kali dla adnaŭleńnia spraviadlivaści spatrebicca 20 hadoŭ, to ja budu čakać i zachoŭvać hetuju infarmacyju. Ja zrablu ŭsio mahčymaje, kab vinavatyja ŭ śmierci Andreja panieśli pakarańnie».
Ni na terarysta, ni na raspalvalnika straściej Andrej padobny nie byŭ
Były palitźniavoleny litaratar Alaksandr Fiaduta raspaviadaŭ u kałoncy dla Biełaruskaha PENa pra znajomstva z Andrejem:
«Ni na terarysta, ni na raspalvalnika straściej Andrej padobny nie byŭ. Vysoki, spakojny, intelihientny, vidać, šmat čytaŭ i jašče bolš dumaŭ.
Našy atrady znachodzilisia pa susiedstvie: šosty — moj i vasiamnaccaty — Andreja. My časta razmaŭlali. Pieravažna pra niejkija palityka-ekanamičnyja prablemy, u jakich jon raźbiraŭsia značna lepš za mianie. Ale zakančvałasia ŭsio adnolkava. Andrej pytaŭsia ŭ mianie:
— Iosifavič, jak Vy dumajecie, kali heta skončycca?
Andreja nie vadzili na «promku» — u pramysłovuju zonu. Jon padmiataŭ dvor. My byli ź im kalehami: ja ličyŭsia prybiralščykam u cechu».
Jon mnie addaŭ svaju zialonuju harbatu i hadzińnik
Były palitźniavoleny Siarhiej Ivancoŭ, jaki niejki čas utrymlivaŭsia z Andrejem Padniabiennym u 18‑m atradzie, raspavioŭ:
«30 žniŭnia 2025 hoda ja viarnuŭsia ŭ kałoniju № 15 paśla čarhovaha etapu ŭ špital. Mianie adrazu źmiaścili ŭ «karancin». U 18‑y atrad mianie padniali 10 vieraśnia. Usiaho nas, palityčnych, u hetym atradzie było tolki try čałavieki. Hladžu: nas tolki dvoje, a Andreja niama. Ja pytajusia ŭ inšych viaźniaŭ, dzie Andrej, i azirajusia navokał. A dva «biełabiračniki» kažuć: «Cicha!» — i pakazvajuć palcam kala vusnaŭ. Potym adzin ź ich pakazvaje palcam uniz. Ja padumaŭ, što heta značyć, što jaho źmiaścili ŭ ŠIZA. Ale kali jon pabačyŭ, što ja nie razumieju, to pakazaŭ palcam uvierch. Ja tady pytajusia: «Jaho ŭ štab zaviali?» Ja nie razumieŭ, što adbyvajecca. Tady mnie cicha skazali, što Andrej pamior — paviesiŭsia ŭ ŠIZA.
Ja byŭ vielmi ŭražany hetaj navinoj — u mianie movu adabrała. Administracyja kałonii aktyŭna chavała hetuju infarmacyju. Było navat zabaroniena pra heta razmaŭlać. Hetaja historyja mianie ŭraziła, tamu, kali ja znajšoŭ jaho birku ŭ harderobie, to schavaŭ jaje ŭ siabie. Kaniečnie, kali b jaje znajšli, ja b adrazu pajechaŭ u ŠIZA. Paru tydniaŭ ja pranasiŭ jaje ŭ svaich palčatkach, a potym jana zhubiłasia. Ale jana była vielmi darahoj dla mianie».
Siarhiej uspaminaje, jak siabravaŭ z Andrejem u atradzie, i raspaviadaje pra jaho simvaličny apošni padarunak:
«Pierad tym jak ja pajechaŭ u balnicu, jon addaŭ mnie svaju zialonuju harbatu i hadzińnik. Ja ździviŭsia: «Što, tabie nie patrebny hadzińnik?» Heta vialikaja kaštoŭnaść dla zony. Jaho možna było abmianiać, naprykład, na šmat cyharet, jakija źjaŭlajucca dobraj valutaj. Ja ździviŭsia i padumaŭ, što jon prosta charošy chłopiec. Kali ja daviedaŭsia navinu pra Andreja, to zhadaŭ pra jaho padarunak. Napeŭna, jon rychtavaŭsia ci viedaŭ, što tak budzie».
Były palitźniavoleny raspaviadaje, što ŭ žyćci Andreja byli siamiejnyja prablemy:
«Kali ŭ žniŭni, pierad maim adjezdam u balnicu, my chadzili na telefonnyja zvanki, Andrej užo niekalki tydniaŭ nie moh dazvanicca da maci. Jon viedaŭ, što jana chvareje, i vyrašyŭ, što ŭsio zusim drenna. Było bačna, što jon vielmi chvalavaŭsia. Razam ź inšym palitviaźniem my jaho ŭvieś čas supakojvali. Jaho žonka raniej ad jaho syšła. Ja nie viedaju, ci mahło heta paŭpłyvać na toje, što zdaryłasia, ale taki fakt byŭ».
Kali jaho z etapu źmiaścili ŭ ŠIZA, u jaho była paničnaja ataka
Jak adznačaje adzin z byłych palitźniavolenych (imia nie nazyvajecca ŭ metach biaśpieki), jaki ŭtrymlivaŭsia ŭ mahiloŭskaj papraŭčaj kałonii № 15, pytańnie psichałahičnaha stanu źniavolenych i ŭmoŭ ich utrymańnia maje krytyčnaje značeńnie. Były palitviazień, jaki byŭ znajomy z Andrejem Padniabiennym i razmaŭlaŭ ź im, a taksama vałodaje infarmacyjaj pra hibiel jašče adnaho palitviaźnia — Dźmitryja Šłethaŭera, padzialiŭsia svaimi mierkavańniami pra toje, jak sistema davodzić ludziej da krajniaj miažy.
Pavodle byłoha palitviaźnia, dumki pra suicyd u Andreja źjavilisia ŭžo padčas pieršaha źmiaščeńnia ŭ ŠIZA.
«Andrej raspaviadaŭ, što, kali pryjechaŭ u PK №15 i jaho źmiaścili ŭ ŠIZA, u jaho źjavilisia dumki pra suicyd. Bo ty pryjazdžaješ u kałoniju i nie viedaješ, što ciabie čakaje. Pry hetym u SIZA i pa etapie nasłuchaješsia roznych žachlivych historyj, a potym adrazu traplaješ u adzinočnuju kamieru ŭ ŠIZA z žudasnym choładam, jaki nie daje spać unačy. Adciskaješsia ci prysiadaješ, kab sahrecca, vyrubaješsia na 20 chvilin, a paśla znoŭ pračynaješsia ad taho, što mierźnieš.
Andrej raspaviadaŭ, što, kali jaho z etapu źmiaścili ŭ ŠIZA, u jaho była paničnaja ataka, bo jamu zdavałasia, što jaho prosta chočuć zabić ci zakatavać.
Chacia paźniej jon, jak kazaŭ, zrazumieŭ, što tady heta było farmalnaje źmiaščeńnie ŭ ŠIZA, praź jakoje prachodzić bolšaść palitviaźniaŭ paśla pryjezdu ŭ kałoniju».
Surazmoŭca zhadvaje, što Andrej Padniabienny ciažka pieranosiŭ izalacyju i adryŭ ad siamji.
«Kali Andreja źmiaščali ŭ ŠIZA, to jamu heta psichałahična ciažka davałasia, bo na voli jaho čakali troje dziaciej. Kali jon byŭ u atradzie, to moh patelefanavać im ci pabačycca ź imi pa videasuviazi».
Tym nie mienš cisk na palitviaźnia i źmiaščeńni jaho ŭ izalatar praciahvalisia, što pryviało da bolš surjoznych nastupstvaŭ.
«Heta była nie pieršaja sproba suicydu Andreja. Spačatku jon byŭ u adnym atradzie, dzie jaho pieryjadyčna źmiaščali ŭ ŠIZA. U vyniku padčas čarhovaj paničnaj ataki jon razhryz sabie vieny na ruce. Paśla hetaha jaho pieraviali ŭ 18‑y atrad. Čuŭ, što ŭ hetym atradzie mienšaja kolkaść viaźniaŭ, asabliva palityčnych, što daje mahčymaść bolš pilna ich kantralavać».
Pavodle słoŭ palitviaźnia, Padniabienny vyłučaŭsia siarod inšych viaźniaŭ svajoj adkrytaściu i vostraj reakcyjaj na toje, što adbyvałasia vakoł.
«Andrej byŭ vielmi ščyrym i adkrytym čałaviekam z abvostranym pačućciom spraviadlivaści. Časam heta vyhladała naiŭnaściu. Niekatoryja viaźni kpili ź jaho ci admysłova čaplali. Jon niejak skardziŭsia, što adzin ź viaźniaŭ-aktyvistaŭ — Bačyła — jaho «dapiakaje».
Jon byŭ emacyjnym čałaviekam i ŭsio prymaŭ blizka da serca. Kali hladzieŭ niejkija naviny, to časam moh vielmi niervova reahavać na ich.
U Andreja była zaležnaść ad navin, a niekatoryja z tych, chto ź im kamunikavaŭ u atradzie, namahalisia adciahnuć jaho ad televizara. Jon vielmi cikaviŭsia vajnoj va Ukrainie.
Andrej nie zaŭsiody moh strymacca, tamu časam u jaho ź inšymi zdaralisia sprečki. A z hetym u zonach ciapier vielmi stroha: usie kanfliktnyja situacyi administracyja sprabuje maksimalna zadušyć. U atradzie ty zaŭsiody navidavoku, a Andrej na pramzonu amal nie chadziŭ, bo pracavaŭ na staŭcy «łakalščyka», tamu bolšuju častku času znachodziŭsia na terytoryi atrada. Aproč hetaha, usiudy ŭstalavanyja videakamiery. Za słoŭnuju svarku mahli adrazu adpravić na 10 sutak u ŠIZA. A kali ty palityčny, to navat nichto raźbiracca nie budzie. Andrej časam moh emacyjna adreahavać na niejkuju zaŭvahu, tamu niekalki razoŭ traplaŭ u ŠIZA za kanflikt».
Andrej apisvaŭ svoj stan pad uździejańniem nieŭraleptykaŭ jak letarhičny son
Pavodle nazirańniaŭ byłoha palitźniavolenaha, u Andreja byŭ niestabilny emacyjny fon.
«U peŭny čas ja vielmi cikaviŭsia psichałohijaj, tamu zaŭvažyŭ, što ŭ Andreja byŭ, vierahodna, nieŭroz dakučlivych stanaŭ — absiesiŭna-kampulsiŭnaje zasmučeńnie. Adna z prykmiet hetaha — toje, što čałaviek časta myje ruki. Andrej uvieś čas chadziŭ i myŭ ruki — myła ŭ jaho ledź nie ŭ kišeni lažała. Usie viaźni žartavali ź jaho i kazali, što jon ruki zmylić. Ja kamunikavaŭ z Andrejem, staraŭsia padtrymlivać jaho i dapamahaŭ jamu pieraklučać uvahu. Ja dzialiŭsia ź im sposabami dasiahnieńnia samakantrolu. Bo jon moh vybuchnuć navat praź niejkuju drobiaź».
Jak adznačaje surazmoŭca, psichałahičnaja dapamoha ŭ PK № 15 isnuje tolki na papiery, a zamiest lačeńnia vykarystoŭvajucca preparaty, jakija pryhłušajuć asobu.
«U kałonii atrymać paŭnavartasnuju psichałahičnuju dapamohu nierealna. Psichołahi ŭ kałonii — heta zbolšaha prosta farmalnaść. Jany pravodziać niejkija testy raz na try miesiacy — i ŭsio. Ale my nie viedajem, ci apracoŭvajucca niejak hetyja testy i ci ŭličvajucca ich vyniki.
Antydepresanty — darahoje zadavalnieńnie dla turmaŭ, tamu jany ŭsio spraščajuć i vypisvajuć nieŭraleptyki. Ja na hetuju temu razmaŭlaŭ z mnohimi adukavanymi ludźmi, jakija taksama prajšli praź źniavoleńnie, i ŭsie kazali, što biełaruskija turmy i kałonii — heta adzin vialiki durdom. U bolšaści ludziej ź ich kantynhientu jość psichałahičnyja prablemy, a ŭ dziaržavy niama resursaŭ na ich reabilitacyju i padtrymku. Dla dziaržaŭnaj sistemy samaje prostaje — izalavać hetych ludziej. Uličvajučy, kolki ludziej tam patrabuje psichałahičnaj dapamohi, hetyja dva-try psichołahi na niekalki tysiač źniavolenych — ništo. Jany fizična nie mohuć zadavolić patreby ŭsich, kamu patrebnaja psichałahičnaja dapamoha.
Naprykład, šmat chto ź viaźniaŭ, trapiŭšy ŭ kałoniju, prykładna praz hod pieražyvaje razvod, chtości «honić» praź vialiki termin, jaki jašče treba adbyć, niechta baicca vyzvalacca paśla vialikaha terminu «adsidki», bo bačyć pa televizary, jak źmianiŭsia śviet za miežami kałonii, niechta pieražyvaje z pryčyny śmierci ci chvaroby blizkich i svajakoŭ. A ŭsio, što ŭ padobnyja krytyčnyja momanty moža prapanavać psichołah, — heta «łafietka valery» — płaścinka tabletak valarjanki.
Jašče treba razumieć, što kožny čałaviek maje indyvidualnuju stupień tryvałaści. U adnoj zonie i adnym atradzie dla adnaho viaźnia ŭmovy mohuć zdavacca katavańniem, a dla inšaha heta pobytavaja štodzionnaść. Heta pytańnie ŭ tym liku asabistaha ŭsprymańnia, dośviedu i zahartavańnia.
Pry zajeździe ŭ kałoniju ź viaźniami musić razmaŭlać psichołah, kab skłaści psichałahičny partret čałavieka, ale hetuju funkcyju, jak i šmat inšych, čaściej za ŭsio vykonvaje apieratyŭnik. Ź inšaha boku, načalnik atrada musić kłapacicca pra psichałahičny stan źniavolenych i cikavicca im, ale časta supracoŭniki tak zahružanyja papiarovaj pracaj, što na heta ŭ ich užo nie zastajecca resursaŭ».
Surazmoŭca zhadvaje, što niejki čas Andreju byŭ prapisany kurs nieŭraleptykaŭ — antypsichatyčnych srodkaŭ. Heta hrupa psichatropnych lekavych preparataŭ, jakija vykarystoŭvajucca pieravažna dla lačeńnia psichozaŭ, šyzafrenii i inšych ciažkich razładaŭ psichiki. Jany efiektyŭna źnižajuć psichamatornaje ŭzbudžeńnie, uchilajuć tryźnieńnie, halucynacyi, pačućcio strachu i ahresiju. Ale Andrej sam admoviŭsia ad ich, bo jany byli vielmi mocnymi.
«Andrej apisvaŭ svoj stan pad uździejańniem nieŭraleptykaŭ jak letarhičny son: pračnuŭsia, schadziŭ u prybiralniu, u stałoŭku — i jaho vyklučała. Byvała, što jon moh prapuskać stałoŭku, bo pad uździejańniem tabletak nie čuŭ sihnału na vychad z atrada. Pavodle Andreja, ad hetaj miedykamientoznaj terapii ŭ jaho źnikała praha da žyćcia. Jon kazaŭ, što razumieje: leki nibyta musiać dapamahać, ale ŭ jaho, naadvarot, psichałahičny stan paharšaŭsia. Cieła niby zachoŭvajecca fizična, ale jak asoba ty nie isnuješ, bo zusim pierastaješ adčuvać i pieražyvać emocyi. Praz heta jon admoviŭsia ad hetych lekaŭ. Peŭny čas jon byŭ psichałahična stabilnym, u tym liku dziakujučy bazavym fizičnym praktykavańniam».
Druhi trahičny vypadak adbyŭsia ź Dźmitryjem Šłethaŭeram, jaki navat nie paśpieŭ trapić u atrad i taksama zahinuŭ u ŠIZA.
«Kali zahinuŭ Dźmitryj Šłethaŭer, akurat u toj čas u ŠIZA siadzieŭ viazień, ź jakim my časam kamunikavali. Jon paśla raspavioŭ, što čuŭ mituśniu ŭ kalidory dy pa hołasie paznaŭ opiera Kiślakova, jaki dastavaŭ z «piatli» cieła.
Heta zdaryłasia ŭnačy. Jon pačuŭ niejki ruch i hołas Kiślakova: «Jon jašče ciopły». Viadoma, što Šłethaŭera źmiaścili ŭ ŠIZA z «karancinu». Paźniej chadzili čutki, što ŭ PK № 15 niejki čas nikoha z palityčnych nie adpraŭlali ŭ ŠIZA z «karancinu». Bo da hetaha trahičnaha vypadku amal usie viaźni, jakija mieli prafulik № 10 — «ekstremiscki», paśla etapavańnia ź SIZA ŭ kałoniju traplali ŭ atrad praz ŠIZA.
Čutki pra suicyd palitviaźnia ŭ ŠIZA razyšlisia vielmi chutka, choć administracyja ŭsialak namahajecca chavać takija fakty. Praź niejki čas pačali raspaŭsiudžvacca plotki, što nibyta toj, chto ździejśniŭ suicyd, trapiŭ u niavolu pa narkamanskim artykule. Niekatoryja vykazvali zdahadki, što takija čutki naŭmysna raspaŭsiudžvajucca opieradździełam, kab paźbiehnuć mahčymaj abvostranaj reakcyi na heta z boku inšych palitviaźniaŭ».
Raspaviadaŭ, što adrazu, jak pryjechaŭ u kałoniju, jaho źbivali ŭ ŠIZA
Jašče adzin były palitviazień, jaki byŭ u susiednim z Andrejem atradzie, pahadziŭsia na ŭmovach ananimnaści raspavieści pra Andreja Padniabiennaha:
«Z Andrejem ja paznajomiŭsia ŭ pieršy ž dzień, kali jon trapiŭ u susiedni atrad — u 14-y. My ź im adrazu pačali vielmi dobra razmaŭlać, bo jon adzin z samych dobrych palitviaźniaŭ, jakich ja viedaŭ u kałonii. Andrej navat nivodnaha maciuka nie vymaviŭ za ŭvieś čas našych znosin.
Jon raspaviadaŭ, što adrazu, jak pryjechaŭ u kałoniju, jaho źbivali ŭ ŠIZA. Heta adbyvałasia z usimi, u kaho byŭ vialiki termin. Kali jon trapiŭ u kałoniju, jaho pazbavili ŭsiaho. Ja jamu dapamahaŭ, čym moh, tamu što ŭ jaho zusim ničoha nie było: ni adzieńnia, ni ježy. My razmaŭlali kožny dzień, pili razam harbatu».
Mužčyna raspaviadaje, što ŭ Andreja była chvaroba, ale ŭspomnić i nazvać padrabiaznaści nie zmoh. Pavodle jaho, palitviazień raspavioŭ jamu pra heta prykładna praź miesiac paśla taho, jak apynuŭsia ŭ kałonii, — u kastryčniku 2023 hoda:
«Jamu možna było zajmacca tolki lohkaj pracaj, ale jon doŭha chadziŭ sa mnoj čyścić drot. Andrej damahaŭsia, kab jaho pieraviali na inšuju pracu. Tak jon apynuŭsia ŭ 18‑m atradzie, dzie jamu pryznačyli lohkuju pracu. Jaho ŭsio roŭna adpraŭlali čyścić śnieh, prybirać terytoryju kałonii, choć heta nialohkaja praca.
Andrej mnie nieadnarazova kazaŭ, što jamu zastałosia niadoŭha žyć. Jon sa ślazami na vačach kazaŭ, što adčuvaje, što chutka pamre. Ja jamu ŭvieś čas kazaŭ: «Andrej, supakojsia! Usio žyćcio ŭ ciabie napieradzie. Budziem jašče Biełaruś razam budavać». Jon kazaŭ, što ŭ jaho niejkaja chvaroba i jamu była patrebnaja miedycynskaja dapamoha, jakoj u kałonii jon nie atrymaje».
Pry hetym, jak padkreślivaje mužčyna, pra suicyd Andrej u razmovie ź im nikoli nie zhadvaŭ:
«Ja ŭpeŭnieny: jon by hetaha nie zrabiŭ».
Były palitviazień adznačaje, što nie zaŭvažaŭ u Andreja nijakich psichałahičnych prablem:
«Jon zaŭsiody byŭ na pazityvie. Andrej byŭ spakojnym čałaviekam. Ale jon nie vielmi chacieŭ ni z kim mieć znosiny».
Pavodle słoŭ surazmoŭcy, Andreja Padniabiennaha nieadnarazova źmiaščali ŭ ŠIZA:
«Kali jon byŭ u 18‑m atradzie, to my zaŭvažali, što jon adsutničaje. U tym atradzie było vielmi mała palitviaźniaŭ — tam adny piensijaniery. Andrej byŭ apošnim źniavolenym, jakoha ja bačyŭ pierad vyzvaleńniem. Jon čyściŭ śnieh, a ja pakazaŭ jamu praz płot žest: «Žyvie Biełaruś!» Tak atrymałasia, što maje apošnija słovy ŭ kałonii byli źviernutyja mienavita da Andreja».
Były palitviazień daviedaŭsia pra śmierć Andreja, kali ŭžo byŭ na voli.
«U kałonii na spatkańni była svajačka adnaho z asudžanych. Jana pieradała mnie, što ŭ kałonii paviesiŭsia palitviazień. Ja tady źviazaŭsia z žurnalistami, kab jany vyśvietlili, pra kaho idzie havorka. I potym ja ŭžo pračytaŭ u navinach, što heta byŭ mienavita Andrej».
«Usie hetyja fakty patrabujuć naležnaha rasśledavańnia»
Padsumoŭvajučy, pravaabaronca «Viasny» Valancin Stefanovič adznačaje:
«Śmierć Andreja ŭ ŠIZA PK № 15, na maju dumku, treba razhladać u kantekście ahulnaj situacyi cisku, ź jakim sutykajucca palitviaźni ŭ miescach pazbaŭleńnia voli. Treba adznačyć, što palitviaźni sutykajucca ź sistemnym, metanakiravanym ciskam, arhanizavanym administracyjaj miescaŭ pazbaŭleńnia voli. Sistemnaść, masavaść i adnarodnaść hetaha cisku ŭ dačynieńni da ŭsich palitviaźniaŭ dazvalajuć kazać pra admysłova raspracavanuju mietadałohiju jaho ažyćciaŭleńnia i śviedčać pra jaho arhanizavany charaktar.
Uvieś hety cisk i pravakacyi ŭ dačynieńni da palitviaźniaŭ arhanizoŭvalisia niepasredna administracyjaj kałonii: načalnikam, jahonymi namieśnikami, apieratyŭnikami i načalnikami atradaŭ. Tut treba nahadać, što na ŭsich rapartach i rašeńniach ab źmiaščeńni ŭ ŠIZA za «parušeńni» stajać podpisy kankretnych słužbovych asob, u pryvatnaści načalnika kałonii Łazarenki. Akramia taho, viadomyja fakty taho, što supracoŭniki kałonii — majory Viesiałoŭ, Kavaloŭ i kapitan Kisłoŭ — užyvali katavańni i fizičny hvałt u dačynieńni da asudžanych. Vierahodna, taki fizičny hvałt prymianiaŭsia i ŭ dačynieńni da Andreja.
Vypadak z prakušanaj rukoj padčas čarhovaha znachodžańnia ŭ ŠIZA śviedčyć pra toje, što Andrej pratestavaŭ suprać niejkich niezakonnych dziejańniaŭ u dačynieńni da jaho. Usie hetyja fakty patrabujuć naležnaha rasśledavańnia i vyśviatleńnia praŭdy, nieabchodnaj dla dačy pravavoj acenki dziejańniam kankretnych słužbovych asob kałonii № 15: načalnika kałonii A. V. Łazarenki, jahonych namieśnikaŭ Fiedarenki i Ihnacienki, načalnikaŭ atradaŭ i apieratyŭnikaŭ, načalnika apieratyŭnaj słužby i jahonych namieśnikaŭ.
Paŭtarusia, što ŭvieś cisk i pravakacyi, jakija ździajśnialisia ŭ dačynieńni da palitviaźniaŭ, u tym liku da Andreja, adbyvalisia pa zahadzie hetych słužbovych asob, ź ich viedama i pa ŭzhadnieńni ź imi. Śledstvu treba budzie vyznačyć i tych, chto addavaŭ takija zahady kiraŭnictvu kałonii. Vierahodna, heta było kiraŭnictva Departamienta vykanańnia pakarańniaŭ albo niepasredna HUBAZiK. Heta ž datyčycca i inšaha vypadku — samahubstva Dźmitryja Šłethaŭera ŭ ŠIZA PK № 15 u kastryčniku 2024 hoda».