U Hrodnie źbirajucca adnavić pałac kniazioŭ Masalskich, nie razburajučy histaryčnuju kamianicu, jakaja była pabudavanaja na tym miescy paźniej
Stračany pałac kniažackaha rodu płanujuć častkova adnavić, zrabiŭšy baročnuju nadbudovu nad zachavanym adnapaviarchovym pomnikam architektury pačatku XX stahodździa. Adbudova pałaca dazvolić adnavić maštab i cełasnaść histaryčnaha kvartała.
Prajektnaje rašeńnie intehracyi stračanaha abjomu pałaca Masalskich u isnujučy budynak №7. Fota: Facebook / Raman Zabieła
Jak paviedamiŭ u fejsbuku architektar-restaŭratar Raman Zabieła, prablema adnaŭleńnia pałaca ŭskładniajecca tym, što siońnia na jaho histaryčnym miescy stajać inšyja budynki. Rezidencyja Masalskich raźmiaščałasia na ŭčastku, dzie siońnia znachodziacca damy №7 i №9. Jaje aryhinalny fasad praciahvaŭsia ad pravaha, uschodniaha vuhła sučasnaha budynka №7 da levaha, zachodniaha vuhła budynka №9.
Sučasny vyhlad budynka pa vulicy Zamkavaja, 7. Fota: Facebook / Raman Zabieła
Razhortka pa vulicy Zamkavaj. Źleva naprava budynki №№9, 7, 5. Realizacyja takoha prajekta dazvolić vyrašyć niekalki horadabudaŭničych prablem na histaryčnaj vulicy. Fota: Facebook / Raman Zabieła
Doŭhi čas u krajaznaŭčaj litaratury pałacam Masalskich pamyłkova nazyvali susiedni budynak pad numaram № 5, adnak daśledavańni abvierhli hetuju atrybucyju, zamacavanuju ŭ 1980‑ia. Histaryčny pałacavy kompleks utvaraŭ zamkniony dvor i farmavaŭ siońnia amal stračanuju vulicu Ciesnuju Žydoŭskuju, jakaja złučała Zamkavuju i Trajeckuju vulicy.
Hrafičnaja rekanstrukcyja histaryčnaha vyhladu hałoŭnaha fasada pałaca Masalskich na Zamkavaj vulicy. Adbudavać siońnia całkam pałac niemahčyma, bo na jaho miescy ŭ paźniejšyja časy źjavilisia novyja budynki, jakija siońnia taksama źjaŭlajucca pomnikami architektury. Fota: Facebook / Raman Zabieła
Pavodle dakumientalnych krynic, u 1674 hodzie ŭčastak byŭ nabyty kniaziem Alaksandram Pałubinskim. Muravanaja rezidencyja była pabudavana kala 1726 hoda hrodzienskim starostam Michałam Masalskim na miescy niekalkich nabytych kamianic.
Partret hietmana Michała Masalskaha, zasnavalnika pałaca, pracy Šymana Čachoviča. 1765 h. Fota: Wikimedia Commons
Pałac Masalskich na płanie horada 1753 hoda zajmaŭ plac na rahu Zamkavaj i Ciesnaj Žydoŭskaj vulic. Fota: Wikimedia Commons
Z hetaj pryčyny padvały pad sučasnym budynkam №7 źjaŭlajucca starejšymi za sam pałac Masalskich. Jak možna zrazumieć z płanaŭ i fotazdymkaŭ, padvały, złučanyja ŭ adnu liniju i pierakrytyja masiŭnymi sklapieńniami, ciahnucca ad pravaha vuhła sučasnaha budynka ŭzdoŭž byłoj Ciesnaj Žydoŭskaj uhłyb kvartała.
Padvały z cylindryčnymi sklapieńniami pad domam №7 źjaŭlajucca starejšymi za sam pałac Masalskich, zachavaŭšysia ad papiarednich kamianic, nabytych dla budaŭnictva rezidencyi. 2018 h. Fota: skrynšot videa Rusłana Kuleviča
Płan padvałaŭ pad domam №7. Padvalnyja pamiaškańni ciahnucca ad Zamkavaj vulicy (unizie) uzdoŭž byłoj Ciesnaj Žydoŭskaj (sprava). Fota: conte-invest.by
Novy budynak mieŭ dva vysokija pavierchi, łamany mansardny dach P-padobnaj formy i baročny partał. U 1794 hodzie ŭłaśnikam kompleksu staŭ hrodzienski padkamory Francišak Jundził.
Zaniapad budynka pačaŭsia za časami rasijskaha panavańnia, kali ŭ pieršaj pałovie XIX stahodździa ŭ im raźmiaścilisia vajskovyja padraździaleńni i łazaret. Zhodna sa skarhami ŭłaśnika ad 1810 hoda, vajskoŭcy całkam źniščyli interjery: piečy, hipsavyja vazony, lusterki i elemienty azdableńnia. Paśla bujnoha pažaru 1899 hoda reštki pałaca byli razabranyja.
Na zachavanych padmurkach hrodzienskija pradprymalniki Aaron Trylinh i Simka Abram uźviali adnapaviarchovy budynak, jaki ciapier maje adras Zamkavaja, 7. U pieryjad Druhoj suśvietnaj vajny pamiž damami №7 i №5 znachodziŭsia ŭvachod u Hrodzienskaje hieta №1.
Były pałac Masalskich na fotazdymku kanca XIX — pačatku XX stahodździa
Adnavić stračanaje, nie razburajučy toje, što źbierahłosia
Siońniašni adnapaviarchovy budynak №7 maje status historyka-kulturnaj kaštoŭnaści. Adnak adnapaviarchovy budynak, jaki zajmaje tolki častku prastory pamiž susiednimi trochpaviarchovymi kamianicami, stvaraje vizualny pravał u sucelnaj histaryčnaj zabudovie Zamkavaj vulicy. Paśla niadaŭniaha ŭzhadnieńnia prajekta adnaŭleńnia susiedniaha pałacavaha flihiela pa vulicy Ciesnaj, architektary prapanavali kompleksnaje rašeńnie dla ŭsiaho kvartała.
Pierśpiektyva vulicy Zamkavaj. Na piarednim płanie budynak №5, jaki doŭhi čas pamyłkova nazyvaŭsia ŭ krajaznaŭčaj litaratury pałacam Masalskich, na zadnim — prapanavanaja rekanstrukcyja doma №7, z častkovym adnaŭleńniem fasadaŭ sapraŭdnaha pałaca kniažackaha rodu. Fota: Facebook / Raman Zabieła
Prajekt praduhledžvaje rekanstrukcyju budynka №7 šlacham intehracyi ŭ jaho častki abjomu stračanaha pałaca Masalskich. Mietadałahična heta aznačaje stvareńnie novaha abjekta na aryhinalnych padmurkach u histaryčnych formach XVIII stahodździa z paralelnym zachavańniem ścien pačatku XX stahodździa.
Pavodle słoŭ Ramana Zabieły, hibrydny padychod dazvolić paźbiehnuć uźviadzieńnia kantrasnaj da histaryčnaj sučasnaj architektury i praduchilić fizičnaje zadušeńnie isnujučaha adnapaviarchovaha pomnika novymi abjomami.
Błohier-historyk Jaŭhien Asnareŭski prapanavaŭ pajści dalej i adnavić aryhinalny baročny partał, abapirajučysia na zachavanyja ikanahrafičnyja materyjały. Adnak arka partała naŭprost traplaje na aŭtentyčnuju ścianu zachavanaha adnapaviarchovaha budynka. Heta vymahaje vielmi dalikatnaha padychodu, tamu prajekciroŭščyki razhladajuć mahčymaść kampramisnych rašeńniaŭ, pry jakich vizualnaje abaznačeńnie stračanych baročnych elemientaŭ nie budzie škodzić histaryčnym muram bolš poźniaha pieryjadu.