U Vialikaj Bierastavicy źnieśli ŭnikalny zajezny dvor XIX stahodździa. Na ścianie z savieckich časoŭ visieła šylda «achoŭvajecca zakonam»
Za savieckim časam hety budynak na Ratušnaj płoščy ličyŭsia pomnikam hramadzianskaj architektury, ale ŭ niezaležnaj Biełarusi čamuści pierastaŭ. A ciapier ad jaho zastałasia tolki kupa kamianioŭ.
Zajezny dvor u Vialikaj Bierastavicy da źniščeńnia. Fota: Vandrvm
Źniščeńnie zaŭvažyŭ prajekt Vandrvm, jaki apublikavaŭ fotazdymki miesca na rahu vulic Čyrvonaarmiejskaj i Čkałava, dzie jašče niadaŭna stajaŭ zajezny dvor druhoj pałovy XIX stahodździa.
Źniesieny budynak ujaŭlaŭ saboj redki dla Biełarusi ŭzor tradycyjnaha haściničnaha kompleksu, jaki spałučaŭ pamiaškańni dla načlehu, karčmu i ŭnutrany dvor dla koniej i furmanak. Hałoŭny fasad ašalavany, zavieršany vysokim trochvuholnym ščytom, dekaryravanym fihurnaj šaloŭkaj.
Miesca, dzie stajaŭ zajezny dvor u Vialikaj Bierastavicy. Fota: Vandrvm
Miesca, dzie stajaŭ zajezny dvor u Vialikaj Bierastavicy. Fota: Vandrvm
Jak adznačaje telehram-kanał «Spadčyna», zajezny dvor byŭ pryznany pomnikam i zaniesieny ŭ saviecki «Zbor pomnikaŭ historyi i kultury» 1986 hoda. Adnak pry farmiravańni sučasnaha Dziaržaŭnaha śpisu historyka-kulturnych kaštoŭnaściej jon pa niezrazumiełych pryčynach prosta vypaŭ ź pieraliku pomnikaŭ i pazbaviŭsia jakoj-niebudź achovy. Pry hetym na jaho fasadzie praciahvała visieć šylda, jakaja abviaščała, što pomnik «achoŭvajecca zakonam».
Šylda, jakaja abviaščaje, što zajezny dvor źjaŭlajecca pomnikam hramadzianskaj architektury druhoj pałovy XIX stahodździa i achoŭvajecca zakonam. Fota: Vandrvm
Na dumku aŭtaraŭ kanała, zusim niadaŭna była mahčymaść uratavać pomnik, ale joj nie skarystalisia adkaznyja za restaŭracyju i achovu historyka-kulturnaj spadčyny.
Prajekt zon achovy dla susiednich abjektaŭ — reštkaŭ kaścioła karmielitaŭ i brackaj mahiły na Ratušnaj płoščy. Zajezny dvor (unizie) traplaje ŭ zonu rehulavańnia zabudovy (karyčnievym), ale ni na schiemie, ni ŭ tekście jon nijak nie vyłučany siarod paślavajennych typavych prajektaŭ.
U vieraśni 2024 hoda byŭ zaćvierdžany prajekt zon achovy dla susiednich abjektaŭ — reštkaŭ kaścioła karmielitaŭ i brackaj mahiły na Ratušnaj płoščy. Raspracoŭku dakumientacyi viała «Biełrestaŭracyja». Niahledziačy na toje, što zajezny dvor znachodziŭsia ŭ miežach zony rehulavańnia zabudovy, u prajekcie jon nie byŭ vyłučany jak kaštoŭny histaryčny abjekt. Adsutnaść jakoha-niebudź achoŭnaha rehłamientu ŭ dačynieńni da jaho faktyčna dazvoliła dalejšy znos.
U Biełarusi bolš nie zastałosia viadomych uzoraŭ draŭlanych zajeznych dvaroŭ. Muravany ž zajezny dvor u Niaśvižy, na ščaście, zachavaŭ za saboj status pomnika architektury.
Zajezny dvor u Niaśvižy