«Va ŭsich siarod znajomych jość zahinułyja». Udzielniki akcyj pratestu ŭ Iranie raskazali, jak usio było

Niekalki maładych irancaŭ, ź jakimi, niahledziačy na amal poŭnaje adklučeńnie internetu, zmahli źviazacca žurnalisty Bi-bi-si, raskazali pra pieražytaje. Ich imiony byli źmienienyja ź mierkavańniaŭ biaśpieki.

Akcyja salidarnaści z pratesnym Iranam u Buchareście (Rumynija). Fota: AP Photo/Andreea Alexandru

«U maich siabroŭ usio toje samaje, što i ŭ mianie. Va ŭsich nas siarod znajomych jość zahinułyja padčas pratestaŭ», — raskazvaje 29‑hadovaja žycharka Tehierana pra zadušeńnie pratestaŭ u pačatku studzienia.

Parysa kaža, što nikoli raniej jana nie bačyła takoha žorstkaha abychodžańnia z udzielnikami demanstracyj.

«Padčas papiarednich maštabnych pratestaŭ siarod maich znajomych nie było nivodnaha zahinułaha». Parysa asabista viedaje prynamsi 13 čałaviek, jakija byli zabityja z pačatku pratestaŭ 28 śniežnia.

Padstavaj dla pratestaŭ, jakija spačatku ŭspychnuli ŭ Tehieranie, a potym achapili ŭsiu krainu, stała paharšeńnie ekanamičnaj situacyi. Paźniej mitynhi pieraraśli ŭ antyŭradavyja vystupleńni, jakija stali adnymi z samych krovapralitnych za ŭsiu historyju Isłamskaj Respubliki. Adna z pravaabarončych hrup paviedamiła, što kolkaść paćvierdžanych śmierciaŭ pieravysiła 6 tysiač.

Pavodle słoŭ Parysy, adna ź jaje znajomych — 26‑hadovaja žycharka Tehierana — zahinuła, trapiŭšy pad «hrad kulaŭ na vulicy», kali 8—9 studzienia ŭłady adkazali na ŭzmacnieńnie pratestaŭ zabojčaj siłaj. Sama jana ŭ tyja dni ŭdzielničała ŭ pratesnaj akcyi ŭ paŭnočnaj častcy Tehierana. Mitynh, pavodle jaje słoŭ, byŭ absalutna mirnym.

«Nichto nie ŭžyvaŭ hvałt i nichto nie sprabavaŭ supraćdziejničać siłam biaśpieki. Ale ŭ piatnicu [9 studzienia] viečaram jany ŭsio adno adkryli ahoń pa natoŭpie», — skazała jana. «Na vulicach i ŭ kvartałach, dzie adbyvalisia sutyknieńni, stajaŭ pach porachu».

Kolki zahinułych nasamreč?

24‑hadovy Miechdzi, žychar Tehierana, aceńvaje maštaby pratestaŭ i hvałtu na ich hetak ža sama, jak Parysa.

«Ja nikoli nie bačyŭ ničoha navat addalena padobnaha na taki ŭzrovień udziełu ŭ pratestnym ruchu i adnačasova — takoj kolkaści zabojstvaŭ i takoha hvałtu z boku sił biaśpieki», — skazaŭ jon.

«Niahledziačy na zabojstvy ŭ čaćvier [8 studzienia] i ryzyku novych zabojstvaŭ u piatnicu [9 studzienia], ludzi ŭsio roŭna vyjšli na vulicy, tamu što mnohija ź ich bolš nie mahli heta ciarpieć. Im nie było čaho hublać», — dadaŭ jon.

Miechdzi raskazaŭ, što ź blizkaj adlehłaści bačyŭ, jak siły biaśpieki mnostva razoŭ zabivali pratestoŭcaŭ.

«Maładoha čałavieka zabili prosta ŭ mianie na vačach, streliŭšy ŭ jaho dźviuma bajavymi kulami», — skazaŭ jon.

«Matacyklisty strelili maładomu čałavieku ŭ tvar z drabavika. Jon upaŭ na miescy i bolš nie padniaŭsia».

Pavodle danych pravaabarončaj arhanizacyi HRANA, z pačatku pratestaŭ paćvierdžana śmierć prynamsi 6159 čałaviek. Ź ich — 5804 udzielniki pratestu, 92 dziciaci i 214 čałaviek, źviazanych ź iranskimi ŭładami. Skajłar Tompsan z HRANA paviedamiła Bi-bi-si, što paćvierdžanaja kolkaść zahinułych, chutčej za ŭsio, jašče vyraście. Inšaja pravaabarončaja arhanizacyja, IHR, papiaredziła, što kančatkovaja kolkaść achviar moža pieravysić 25 tysiač.

Na minułym tydni iranskija ŭłady zajavili, što padčas pratestaŭ zahinuła bolš za 3100 čałaviek, ale bolšaść ź ich nibyta — supracoŭniki słužbaŭ biaśpieki abo vypadkovyja minaki.

«Na vulicach byli dzieci, i ich zabivali»

Žurnalistam bolšaści mižnarodnych miedyja zabaroniena aśviatlać padziei ŭnutry Irana. Adnak videazapisy, na jakich zafiksavana, jak siły biaśpieki stralajuć bajavymi patronami pa natoŭpie, byli pravieranyja Bi-bi-si.

Žycharka Irana, jakaja prymała ŭdzieł u pratestach, raskazała prahramie BBC Newsnight, što bačyła «ludziej, jakija lažali na ziamli», i dziaciej, zabitych padčas padaŭleńnia vystupleńniaŭ. Parnija, jakaja žyvie ŭ Łondanie, naviedvała siamju ŭ Iranie ŭ pačatku studzienia.

«Ja bačyła ludziej na ziamli. Ja bačyła kroŭ, — kaža jana. — Na vulicach byli dzieci, i ich zabivali. Siamihadovych, vaśmihadovych».

27‑hadovaja Sachar raskazała, što siarod jaje znajomych siem čałaviek zahinuli padčas zadušeńnia pratestaŭ. 8 studzienia siły biaśpieki źmianili taktyku i pačali ŭžyvać vielmi žorstkija mietady. U toj viečar jaje siabru, jaki vysunuŭsia z akna, strelili ŭ šyju. Jašče adzin jaje siabar pamior ad straty kryvi, bo bajaŭsia źviartacca ŭ balnicu praz ryzyku zatrymańnia.

Traŭmy vačej

Treci siabar Sachar zahinuŭ paśla zatrymańnia Korpusam vartavych isłamskaj revalucyi (KVIR). Rodnym skazali prosta: «Prajazdžajcie i zabiarycie cieła». 9 studzienia supracoŭniki sił biaśpieki pačali vykarystoŭvać łaziery, kab paznačać celi ŭ natoŭpie.

27‑hadovy Parcham raskazaŭ, što siły biaśpieki časta stralali z drabavikoŭ, celačysia ŭ tvary i vočy. U aftalmałahičnyja balnicy pastajanna dastaŭlali novych pacyjentaŭ. Supracoŭnica kaviarni pry adnoj z balnic za adnu źmienu naličyła «70 čałaviek z traŭmami vačej». Mnohija źviartalisia ŭ pryvatnyja kliniki, kab paźbiehnuć aryštu ŭ dziaržaŭnych ustanovach.

Zabitych sprabujuć vydać za siłavikoŭ

Pratestoŭcy taksama kažuć, što ŭłady časta admaŭlajucca pieradavać svajakam cieły zahinułych. Miechdzi raskazaŭ, što siamji zabitaha stryječnaha brata jaho siabra pastavili ultymatum: albo zapłacić kala 7 tysiač dalaraŭ za vydaču cieła, albo pahadzicca na toje, što jaho imia ŭniasuć u śpis zahinułych apałčencaŭ «Basidž», jakija «abaraniali paradak».

Pravaabaroncy tłumačać, što takim čynam ułady karajuć siemji pratestoŭcaŭ i adnačasova chavajuć realnuju kolkaść achviar siarod udzielnikaŭ akcyj.

Kamientary da artykuła