NATA rychtujecca da vajny ŭ Arktycy

Arktyka, jakaja doŭhi čas ličyłasia pieryfieryjaj suśvietnaj biaśpieki, pastupova stanovicca adnym z klučavych rehijonaŭ dla NATA. Rost cikavaści ZŠA da Hrenłandyi padšturchoŭvaje krainy Aljansu surjozna zaniacca rehijonam, u jakim Rasija hadami sistemna naroščvała svaju prysutnaść. Z padrabiaznaściami znajomić Financial Times.

Padraździaleńni Bundeśviera padčas vučeńniaŭ NATA Nordic Response u Narviehii. Sakavik 2024 hoda. Fota: Kay Nietfeld / picture alliance via Getty Image

Paśla zakančeńnia Chałodnaj vajny amal usie arktyčnyja dziaržavy, uklučajučy Rasiju, skaracili svaju vajennuju prysutnaść i zakryli bazy. Adnak Maskva pad kiraŭnictvam Uładzimira Pucina pačała adnaŭlać svoj patencyjał u rehijonie jašče ŭ 2000-ch.

Jak piša FT, siońnia Rasija kantraluje kala pałovy arktyčnaj sušy i vodnych resursaŭ, što zabiaśpiečvaje joj najbujniejšuju prysutnaść siarod usich vaśmi krain rehijona (kudy ŭvachodziać ZŠA, Kanada i piać paŭnočnajeŭrapiejskich dziaržaŭ). Na siońnia Maskva maje bolš za 40 vajennych abjektaŭ uzdoŭž arktyčnaha ŭźbiarežža, u tym liku vajennyja bazy, aeradromy, radarnyja stancyi i party.

Klučavuju rolu ŭ jadziernaj daktrynie Rasii adyhryvaje Paŭnočny fłot u Sievieramorsku. Pavodle źviestak Mižnarodnaha instytuta stratehičnych daśledavańniaŭ, jakija pryvodzić vydańnie, tam bazujucca 6 z 12 rasijskich atamnych padvodnych łodak ź jadziernaj zbrojaj. Akramia taho, Maskva aktyŭna vykarystoŭvaje palihon na Novaj Ziamli dla vyprabavańniaŭ (naprykład, rakiety «Buravieśnik») i prasoŭvaje Paŭnočny marski šlach jak alternatyvu tradycyjnym handlovym maršrutam.

Da rasijskaj pahrozy dadajucca i intaresy Piekina. Kitaj, jaki abviaściŭ siabie «kalaarktyčnaj dziaržavaj», stanovicca rehijanalnym hiehiemonam z hłabalnymi ambicyjami, što jašče bolš uskładniaje situacyju.

Ministr abarony Narviehii Ture Sandvik akcentuje ŭvahu na hieahrafičnaj blizkaści Kolskaha paŭvostrava. Najkaraciejšy šlach dla mižkantynientalnych rakiet, zapuščanych adtul u bok amierykanskich haradoŭ, pralahaje mienavita praz Arktyku.

Pry chutkaści 7 km za siekundu takaja rakieta moža dasiahnuć terytoryi ZŠA ŭsiaho za 18 chvilin. Mienavita tamu biaśpieka Arktyki — heta nie łakalnaje pytańnie, a pramaja abarona Vašynhtona, Łondana, Paryža i Bierlina.

Faktar Trampa 

Doŭhi čas paŭnočnyja susiedzi Rasii, jakija nazirali za pracesami naroščvańnia jaje mahutnaściej u Arktycy, biezvynikova zaklikali NATA da bolš aktyŭnych dziejańniaŭ. Častkova pryčynaj takoj pasiŭnaści była pazicyja bujnych sajuźnikaŭ, u pryvatnaści, ZŠA, jakija nie žadali abvastrać stanovišča ŭ rehijonie.

Situacyja źmianiłasia, kali Donald Tramp zrabiŭ Arktyku častkaj svajoj stratehii «abarony Radzimy». Jaho nastojlivaja cikavaść da Hrenłandyi, jakuju mnohija ŭsprymali ź ironijaj, nasamreč zrušyła fokus usioj kaalicyi. Pahadnieńnie pa Hrenłandyi, dasiahnutaje z hiensiekam NATA Markam Rute, faktyčna lehitymizavała arktyčnuju biaśpieku jak pryjarytet dla ŭsiaho Aljansu.

Hienieralny sakratar NATA Mark Rute i prezident ZŠA Donald Tramp. 21 studzienia 2026 hoda. Fota: Chip Somodevilla / Getty Images

Jak padkreślivaje vydańnie, ciapier krainy NATA pačynajuć dziejničać bolš aktyŭna. U sakaviku ŭ Narviehii projduć maštabnyja vučeńni «Cold Response», u jakich prymuć udzieł 25 000 vajskoŭcaŭ, u tym liku 4 000 z ZŠA. Ich meta — adpracoŭka viadzieńnia vajny ŭ pavietry, na mory i sušy ŭ surovych zimovych umovach.

Žurnalisty FT źviartajuć uvahu, što ŭ vypadku kanfliktu asnoŭnaje supraćstajańnie razhorniecca nie na sušy, a na mory i ŭ pavietry. Asabliva važnymi ličacca dva «vuzkija miescy»: praliŭ pamiž Hrenłandyjaj, Isłandyjaj i Vialikabrytanijaj i «Miadźviedžy prachod» pamiž narviežskim archipiełaham Špicbierhien i macierykovaj častkaj krainy, jaki zakančvajecca kala Kolskaha paŭvostrava.

Pavodle FT, Narviehija ŭžo adyhryvaje klučavuju rolu ŭ manitorynhu hetych rajonaŭ, vykarystoŭvajučy samaloty-raźviedčyki P8, spadarožniki i bieśpiłotniki dalokaha radyusa dziejańnia, padvodnyja łodki i frehaty. Heta vyhadna i Vašynhtonu: amierykancy zaležać ad raźvieddanych paŭnočnych sajuźnikaŭ i vykarystoŭvajuć ich pavietranuju prastoru dla nazirańnia za Rasijaj.

Jak piša Financial Times, bolšaja častka intaresaŭ u Arktycy zasiarodžana na manitorynhu pahroz u pavietry ci pad vadoj, a nie na padrychtoŭcy da naziemnych apieracyj. Naziemnaje ŭvarvańnie ŭ Hrenłandyju vyhladaje małavierahodnym: bolšaja častka vostrava pakryta lodam i praktyčna nieprydatnaja dla kantrolu.

Dla Trampa Hrenłandyja — heta kluč da budučaj sistemy supraćrakietnaj abarony «Załaty kupał». Na paŭnočnym zachadzie vostrava ŭžo pracuje baza Pitufik z radarami rańniaha papiaredžańnia.

Šviedskaja samachodnaja haŭbica Archer padčas vučeńniaŭ Dynamic Front 2024, listapad 2024 hoda, Finlandyja. Fota: Leon Neal / Getty Images

Mnohija ŭ Paŭnočnaj Jeŭropie, adnak, niepakojacca, što militaryzacyja Arktyki pieratvarajecca ŭ niezvarotny praces. Da hetaha času rehijon ličyŭsia adnym ź niešmatlikich miescaŭ u śviecie ź nizkaj napružanaściu. Surazmoŭcy FT nahadvajuć, što tut žyvuć miljony ludziej, u tym liku karennyja narody, a klimatyčnyja i sacyjalnyja prablemy adychodziać na druhi płan z-za daminavańnia pytańniaŭ biaśpieki.

Financial Times piša, što vajna va Ukrainie časova asłabiła rasijskuju vajskovuju prysutnaść u Arktycy: niekatoryja padraździaleńni byli pierakinutyja na front i panieśli tam ciažkija straty. Adnak, jak padkreślivajuć aŭtary artykuła, Rasija i Kitaj hatovyja hulać udoŭhuju, bo rastavańnie ldoŭ źmianiaje jak ekanamičnyja, tak i vajennyja mahčymaści rehijona.

Kamientary da artykuła