«My prosta chočam dadomu». Paŭdniovaafrykaniec raskazaŭ, jak dačka eks-prezidenta Zumy padmanam zavierbavała jaho vajavać va Ukrainie na baku Rasii
Adzin z paŭdniovaafrykancaŭ, jaki apynuŭsia na terytoryi Danbasa, jak jon śćviardžaje, u vyniku padmanu, raspavioŭ pra žachi, jakija jamu daviałosia pieražyć na vajnie. «Toje, što vy bačycie ŭ filmach, my bačym najavie», — kaža jon.
Duduzile Zuma-Sambudła. Fota: Per-Anders Pettersson/Getty Images
40‑hadovy mužčyna šle siamji hałasavyja paviedamleńni. Jany poŭnyja adčaju. Jon kaža, što jaho ŭciahnuli ŭ vajnu padmanam, i jon vielmi choča dadomu, piša Bi-bi-si.
Bi-bi-si nie raskryvaje jaho asobu ź mierkavańniaŭ biaśpieki. U hetym materyjale jon fihuruje pad imiem Sipcho, a jaho brat, jaki znachodzicca ŭ Paŭdniovaj Afrycy i sprabuje dapamahčy viarnuć jaho dadomu — Ksałani.
«Jon žyvie ŭ pastajannym strachu, bo nie viedaje, što jaho čakaje i jak projdzie noč, bo jany znachodziacca ŭ zonie bajavych dziejańniaŭ», — kaža Ksałani.
Bi-bi-si prasłuchała hałasavyja paviedamleńni, jakija Sipcho adpraŭlaŭ svajoj siamji. Jon kaža, što byŭ zavierbavany dvuma ludźmi, adna ź jakich — Duduzile Zuma-Sambudła, dačka byłoha prezidenta PAR Džejkaba Zumy, jaki ciapier uznačalvaje hałoŭnuju apazicyjnuju partyju krainy uMkhonto weSizwe (MK; na movie zułu nazva aznačaje «Dzida nacyi»). Zuma-Sambudła admaŭlaje, što naŭmysna ŭvodziła ludziej u zman, i kaža, što sama stała achviaraj padmanu i manipulacyj i ciapier «hłyboka ŭzrušanaja» tym, što zdaryłasia.
«Jany [mierkavanyja viarboŭščyki] navat kupili nam avijabilety, kab my mahli dabracca siudy [u Rasiju]», — kaža Sipcho ŭ adnym z paviedamleńniaŭ.
Ksałani raspaviadaje, što jaho brat pakinuŭ Paŭdniovuju Afryku 8 lipienia, dumajučy, što jon nakiroŭvajecca prachodzić navučańnie na ciełaachoŭnika dla partyi MK.
Partyju MK stvaryli ŭ 2023 hodzie. Jana nazvanaja ŭ honar ciapier nie isnujučaha vajennaha kryła kiroŭnaj partyi Afrykanski nacyjanalny kanhres (ANK), jakoje zmahałasia z rasisckaj sistemaj aparteidu ŭ Paŭdniovaj Afrycy. Zuma doŭhi čas byŭ členam ANK, ale potym vyjšaŭ ź jaje paśla surjoznaha kanfliktu sa svaim pierajemnikam Siryłam Ramafosa, i pierad parłamienckimi vybarami stvaryŭ svaju partyju, jakaja zaniała na vybarach treciaje miesca.
Siastra inšaha paŭdniovaafrykanca, jaki apynuŭsia na vajnie, raspaviała, što jaje brata zavierbavali dla prachodžańnia «kontrraźviedvalnaj» i «achoŭnaj» padrychtoŭki dla MK — na hetuju prapanovu jon pahadziŭsia, pakolki byŭ biespracoŭnym.
Jon nie čakaŭ apynucca na poli boju pad kamandavańniem rasijan.
«Ź imi abychodziacca jak z rabami, im zahadvajuć, što rabić, a kali jany nie padparadkoŭvajucca — im pahražajuć», — kaža jon.
Pa słovach Ksałani, hrupie paŭdniovaafrykancaŭ, u liku jakich byŭ jaho brat, pa prybyćci ŭ Rasiju dali na padpisańnie kantrakty. Dakumienty byli na ruskaj movie, jakoj jany nie viedali. Jany źviarnulisia pa dapamohu da Zumy-Sambudły, deputata parłamienta ad partyi MK, i jašče adnaho mierkavanaha viarboŭščyka — Ksałani nazvaŭ hetaje imia. I Zuma-Sambudła, i druhi čałaviek pryjechali ŭ Rasiju, i ich prysutnaść, jak ličyć Ksałani, pierakanała hrupu padpisać kantrakt, pakolki jany im daviarali.
U hałasavym paviedamleńni Sipcho raspaviadaje, što jaho razam z astatnimi členami hrupy adpravili va Ukrainu ŭ pačatku žniŭnia. Zatym ich raździalili, i jon apynuŭsia siarod tych, chto trapiŭ u Danieck.
«My pobač ź linijaj frontu, prykładna za 10 km ad jaje», — raspavioŭ jon.
Bi-bi-si aznajomiłasia ź videazapisam ekrana hrupavoha čata ŭ WhatsApp, dzie pierapisvalisia niekatoryja z hetych paŭdniovaafrykancaŭ.
«Nam skazali, što my jedziem u biaśpiečnaje miesca, ale my zajechali jašče hłybiej u piekła. I kali my prybyli, było try ataki dronaŭ», — napisaŭ adzin ź ich.
«Kali što-niebudź zdarycca, chłopcy… da sustrečy», — napisaŭ inšy.
U niejki momant u čat dadaŭsia kantakt pa imieni Duduzile Zuma-Sambudla.
Hety čałaviek sprabavaŭ supakoić ich: «Trymajciesia, my robim usio, što možam».
Bi-bi-si sprabavała źviazacca z abanientam, jaki vykarystoŭvaje hety numar telefona, ale nichto nie adkazaŭ. U WhatsApp, kudy Bi-bi-si taksama adpraviła paviedamleńnie hetamu čałavieku, u akaŭnta na hetym numary ŭ profili stajała fota Zumy-Sambudły.
Ułady PAR raniej paviedamlali, što atrymlivali «sihnały biedstva» ad svaich hramadzian, jakija apynulisia va Ukrainie ŭ zonie bajavych dziejańniaŭ u vyniku padmanu. Jany abiacali dziejničać praz «dypłamatyčnyja kanały», kab viarnuć ich dadomu, ale hetaha pakul nie adbyłosia. Z momantu publikacyi zajavy ŭ pačatku miesiaca nijakich novych kamientaryjaŭ ad urada nie było.
19 listapada ahienctva Bloomberg sa spasyłkaj na svaje krynicy paviedamiła, što paŭdniovaafrykancaŭ u rasijskuju armiju vierbavała deputat Duduzile Zuma-Sambudła, dačka byłoha prezidenta. Paźniej stała viadoma, što na jaje taksama padała skarhu jaje siastra pa baćku, 43‑hadovaja Nkosazana Zuma-Mnkubie. Jana abvinavaciła jaje ŭ vierboŭcy 17 mužčyn. Paśla hetaha Zuma-Sambudła taksama padała zajavu.
U aŭtorak elitnaje padraździaleńnie palicyi PAR, «Jastraby», paćvierdziła, što atrymała zajavy ad abiedźviuch žančyn. «Jastraby» nie paviedamili nijakich padrabiaznaściaŭ, ale zajavili, što «abiedźvie spravy rasśledujucca sumiesna, kab vyznačyć, ci mieli miesca jakija-niebudź złačynstvy, uklučajučy mahčymy handal ludźmi, niezakonnuju vierboŭku, ekspłuatacyju abo machlarstva».
Bi-bi-si aznajomiłasia z kopijaj afidevita — piśmovych pakazańniaŭ pad prysiahaj, jakija, pa infarmacyi miascovych ŚMI, dała Zuma-Sambudła. U im jana nie admaŭlaje, što ŭdzielničała ŭ vierboŭcy ludziej dla pajezdki ŭ Rasiju, ale śćviardžaje, što vieryła, niby havorka idzie pra «zakonnaje» navučańnie.
«Ja nie była viarboŭščykam, ahientam, apierataram abo pasiarednikam u jakoj-niebudź niezakonnaj dziejnaści», — śćviardžaje jana.
Bi-bi-si taksama bačyła zajavu, padadzienuju ŭ palicyju Zumaj-Mnkubie. Jana śćviardžaje, što jaje siastra i jašče dvoje mužčyn (jana pakazvaje ich imiony) «pad iłžyvymi padstavami» zavabili ŭ Rasiju 17 paŭdniovaafrykancaŭ i pieradali «rasijskaj najomnickaj hrupie», jakaja adpraviła ich vajavać va Ukrainu «bieź ich viedama abo zhody».
«Siarod hetych 17 mužčyn, jakija prosiać urad Paŭdniovaj Afryki ab dapamozie, vosiem źjaŭlajucca členami majoj siamji», — havorycca ŭ zajavie Zumy-Mnkubie.
Z pakazańniaŭ Zumy-Sambudły vynikaje, što jana sama prachodziła ŭ Rasii niebajavy treninh.
Ź joj vyjšaŭ na suviaź arhanizatar, jakoha jana, pavodle jaje słoŭ, da hetaha momantu nie viedała, i prapanavaŭ nabrać jašče ludziej — jak jana padumała, dla ŭdziełu ŭ anałahičnaj prahramie. Paśla čaho jana «pa naiŭnaści padzialiłasia infarmacyjaj» ź inšymi ludźmi, u tym liku z členami siamji.
«Ja b ni pry jakich abstavinach śviadoma nie padvierhła svaju siamju abo jakoha-niebudź inšaha čałavieka niebiaśpiecy», — havorycca ŭ afidevicie.
Pavodle jaje słoŭ, dla jaje stała «hłybokim uzrušeńniem i stresam» uśviedamleńnie, što ludziej takim čynam zavabili na vajnu.
«Ja sama stała achviaraj padmanu, skažeńnia infarmacyi i manipulacyj», — dadaje Zuma-Sambudła.
Dačka Džejkaba Zumy ŭžo znachodzicca pad sudom pa abvinavačvańniach, źviazanych z teraryzmam i zdradaj.
Jaje pieraśledujuć za vykazvańni ŭ sacyjalnych sietkach, zroblenyja čatyry hady tamu padčas biesparadkaŭ u Paŭdniovaj Afrycy paśla aryštu jaje baćki: jon admoviŭsia ŭdzielničać u rasśledavańni karupcyi časoŭ svajho prezidenctva. Pratesty pryviali da padpałaŭ i maradziorstva i zabrali žyćci jak minimum 300 čałaviek. Zumu-Sabudłu abvinavačvajuć u padbuchtorvańni da hetych biesparadkaŭ, adnak jana nazyvaje abvinavačvańni palityčna matyvavanymi.
Džejkab Zuma byŭ prysudžany da 15 miesiacaŭ turmy, ale nie adbyŭ turemny termin i byŭ vyzvaleny ŭmoŭna-daterminova ŭ suviazi ź pierapoŭnienaściu turmaŭ.
Pa infarmacyi Bloomberg, niekalki čałaviek padobnym ža čynam byli zavierbavany ŭ susiedniaj Batsvanie.
U adnym z hałasavych paviedamleńniaŭ, prasłuchanych Bi-bi-si, havorycca, što pieršapačatkova zavierbavanych paŭdniovaafrykancaŭ było 24, ale traich viarnuli ŭ Rasiju, pakolki jany byli pryznanyja nieprydatnymi pa stanie zdaroŭja.
U inšym hałasavym paviedamleńni havorycca, što adzin z paŭdniovaafrykancaŭ, jakoha prymusili zastacca va Ukrainie, byŭ paranieny, mahčyma askiepkam, i jaho miescaznachodžańnie nieviadoma.
Ksałani kaža, što časam ad brata pa piać dzion niama nijakich viestak, tamu što jon zaniaty «vajennymi spravami».
«Siamja pieražyvaje za jaho žyćcio», — kaža jon.
U hałasavych paviedamleńniach, adpraŭlenych siamji, Sipcho z razu ŭ raz paŭtaraje adno i toje ž: «Tut ciažka… my ŭsie prosta chočam dadomu».