Falš litaraturnaha hienierała
Natałka Babina piša pra kinaapovieść Alaksieja Dudarava «Bresckaja krepaść».
Jak možna zrazumieć z pradmovy čynoŭnika z aparatu sajuznaj dziaržavy, kinaapovieść — i film, jaki zdymajecca na srodki hetaj arhanizacyi, — maje na mecie pakazać «sapraŭdnaje siabroŭstva i braterstva» roznych narodaŭ padčas Vialikaj Ajčynnaj vajny. Asabliva rasijanaŭ i biełarusaŭ.
U kinaapovieści dziejničajuć realnyja ludzi — Famin, Haŭryłaŭ, Kižavataŭ. Realnymi proźviščami nazvanyja kiraŭniki niamieckich vajskovych padraździaleńniaŭ. Biełaruski skład¬nik braterstva narodaŭ — staršyna Vałašaniuk, jaki havoryć pa‑biełarusku (paźbiahajučy słovaŭ, niezrazumiełych rasijskamoŭnym) i idzie na hieraičnuju śmierć, ihrajučy na harmoniku «Polku‑trasuchu». Jašče jość čačeniec, jaki pierad śmierciu śpiavaje viasielnuju čačenskuju pieśniu… Niama ni zhadki pra bieraściejskuju turmu, dzie čakajuć śmierci asudžanyja savietami, u tym liku i budučy kardynał Śviontak. Niama ni zhadki pra adčužeńnie pałka NKVD, raskvataravanaha ŭ krepaści, ad miascovaha nasielnictva.
Novy film budzie roźnicca ad staroha, źniataha pavodle scenara Śmirnova, bolšym naturalizmam u pakazie śmierciaŭ (razarvanaje snaradam cieła dziciaci, vybityja vočy niemca i h. d.), najaŭnaściu žančynaŭ u bialiźnie, dy tym, što hieroi — abaroncy krepaści — čas ad času žartujuć. I jašče ŭ kadry buduć źjaŭlacca «liki pravasłaŭnych śviatych», što zastalisia na ścienach harnizonnaha kłuba — byłoj carkvy (miž inšym, ad 1921 da 1939 hoda heta byŭ kaścioł, a nie carkva)… I heta napisaŭ aŭtar «Viečara», jaki demanstravaŭ tady takuju tonkaść pačućciaŭ… Ech!
Kinaapovieść całkam układajecca ŭ savieckuju tradycyju tvoraŭ pra vajnu i taho žalezabietonnaha ŭsłaŭleńnia podźvihu savieckich abaroncaŭ krepaści, jakoje całkam pakryła saboju praŭdu realnaści i nadoŭha zrabiła realnuju historyju Bresta tolki prydatkam da panujučaj ideałohii. Jość niešta vyklučna niaščyraje i cyničnaje ŭ tym, jak heta reanimujecca ciapier.
Skančajecca «Bresckaja krepaść» słovami, jakija nabrany tłustym šryftam: «Prabačcie nam… Prabačcie nam… Prabačcie!» Nasamreč, da miesca. Aŭtaru sapraŭdy jość za što vybačacca. Siabroŭstva narodaŭ — vialikaja kaštoŭnaść. Lubym falšam jamu možna tolki naškodzić.
Kali ja pracavała na zavodzie, za rabotu sa škodnymi rečyvami nam vydavali małako. Kali čytała novy tvor Dudarava, mnie taksama chaciełasia napicca hetaha hajučaha napoju.
***
Alaksiej Dudaraŭ. «Bresckaja krepaść», kinaapovieść («Nioman», № 7, 8, 2009 h).