«Nie treba bajacca i adčajvacca»
Paŭłu Karončyku 34 hady. Adnojčy pažyły doktar pahladzieŭ jaho na kamisii, skazaŭ «usio strašna», daŭ pieršuju hrupu invalidnaści i, jak kaža Paša, abrezaŭ jamu kryły. 13 hadoŭ chłopiec sprabavaŭ znajści pracu, ale paŭsiul admaŭlali. Pašancavała paŭhoda tamu: asistent pa pracaŭładkavańni Anastasija Pihuleŭskaja paznajomiła jaho z dyrektaram halerei «Ŭ». I zaraz Paša pracuje tut nahladčykam. «Ja vielmi chacieŭ pracavać, tamu što razumieju: treba ž siabie zabiaśpiečvać, baćki, jak toj kazaŭ, nie viečnyja. Akramia zarpłaty, u mianie jość piensija: źbiraju hrošy na žyćcio i na svaje mary», piša TUTBY.
Kožny dzień u Paŭła sychodzić paŭtary hadziny, kab dabracca na pracu: spačatku na tralejbusie, potym na mietro — z Malinaŭki na Pieršamajskuju. Pryznajecca, što pieršy čas spaźniaŭsia: zahladzicca na niešta, a nie paśpieje dabiehčy da prypynku — płanavać svoj dzień, jak usie, jon jašče tolki vučycca.
— Kali vučyŭsia ŭ škole-internacie ŭ Iviancy, da nas pryjechali daktary. Pažyły doktar pačaŭ praviarać, jak ja ruchajusia, ci mahu ja pracavać. Pahladzieŭ, jak ja chadžu, jakija ŭ mianie ruki. I kaža: «Usio strašna, stavim pieršuju hrupu». A ź pieršaj hrupaj, jak ja daviedaŭsia, nikudy nie biaruć na pracu. Ja mocna płakaŭ. Ale mama skazała: «Nie chvalujsia, što-niebudź prydumajem!»
U škole-internacie Paša apynuŭsia, tamu što nie chacieŭ być na chatnim navučańni: brakavała znosin ź dziećmi, a ŭ zvyčajnuju škołu jaho z DCP nie brali. Baćki pastajanna pryjazdžali da jaho ŭ Ivianiec, a na vychadnyja zabirali dadomu ŭ Minsk. Pakul nie było pracy, prosta siadzieŭ doma.
Fota Dźmitryja Bruško
— Da mianie prychodziŭ dobry nastaŭnik, jaki navučyŭ mianie pracavać na kampjutary. A potym ja svaju mamu navučyŭ, ja sam jaje navučyŭ! — z honaram havoryć Paša. — Ale nastaŭnik pajšoŭ. Ja jašče niejki čas chadziŭ na hurtki, u centr. Ale tam usio pa-dziciačy, drynduški niejkija lapili. Mnie heta nie padabałasia. Dziciačy sad dla darosłych, a ja chacieŭ narmalnuju pracu, jak va ŭsich.
Na «narmalnuju» pracu Paŭła nie brali. Adzinaje miesca, dzie jamu nie admovili, — majsternia pry Śviata-Jelisaviecinskim manastyry ŭ Navinkach.
— My rabili brazhotku dla zvanočkaŭ, — uspaminaje naš hieroj. — Ale ŭ mianie nie atrymlivałasia: usie sypałasia, razvalvałasia. A jašče tam ceły dzień treba było siadzieć na adnym miescy, a mnie pa zdaroŭi heta nielha, treba ŭstavać. I ja syšoŭ.
Niekalki hadoŭ tamu Pavieł paznajomiŭsia z Anastasijaj Pihuleŭskaj, jakaja pracavała ŭ Biełaruskaj asacyjacyi dapamohi dzieciam-invalidam i maładym invalidam (BiełAPDIiMI).
Fota Dźmitryja Bruško
— Ja zapomniła Paŭła jak vielmi matyvavanaha chłopca. Jon jašče hadoŭ piać nazad kazaŭ mnie, što vielmi choča być samastojnym. I kali ja pačała pracavać pa prahramie supravadžalnaha pracaŭładkavańnia, sama patelefanavała jamu.
Sens prahramy ŭ tym, što asistent pakrokava supravadžaje čałavieka ź invalidnaściu — ad momantu, kali jon pačynaje šukać pracu, da momantu, kali ŭ jaho na pracy ŭsio atrymlivajecca i načalstva, kalehi jamu całkam daviarajuć.
— Kali da nas źviartajecca čałaviek ź invalidnaściu, my adrazu hladzim indyvidualnuju prahramu reabilitacyi — miedycynskaja kamisija daje zaklučeńnie, dzie jość pieralik rabot, jakija zabaronienyja ŭ suviazi z zachvorvańniem. Dalej zapaŭniajem ankietu — adukacyja, navyki, vopyt, čym by klijent chacieŭ zajmacca i čym nie chacieŭ, jakija jość pažadańni da hrafiku, kalektyvie, — tłumačyć Anastasija. — Užo na pieršym intervju vidać, jakaja ŭ čałavieka matyvacyja, što jamu bolš padydzie — pracavać z technikaj abo ludźmi. Vyvučyŭšy klijenta, pačynajem pošuk pracy na adkrytym rynku pracy. Dalej asistent źviazvajecca z najmalnikam. Pieršy raz pamočnik pryjazdžaje na pradpryjemstva sam, kab vyvučyć umovy pracy, pracoŭnaje miesca. Kali ŭsio dobra, druhi raz asistent pryjazdžaje na sumoŭje ŭžo z klijentam. My dapamahajem i pracadaŭcu: raskazvajem, jakija jość ilhoty, dapamahajem aformić dakumienty. Jašče adzin važny momant: kali patrabujecca, asistent prysutničaje taksama na miedkamisii, starajemsia na ŭsich etapach dapamahčy čałavieku.