Sudździa skazała: «Skažy dziakuj, što ty ŭvohule da sudu dajšoŭ. Nastupnaha razu možaš nie dajści.»
Adsiedzieŭšy 5 sutak u IČZ Žodzina, 20-hadovy žychar namiotavaha miastečka Andrej Famin viarnuŭsia ŭ Horadniu i daviedaŭsia, što jaho adličyli ź miascovaha medyčnaha ŭniversytetu. Voś jaho apovied pra razhrom namiotavaha miastečka, sud i źniavoleńnie.
Adsiedzieŭšy 5 sutak u IČZ Žodzina, 20-hadovy žychar namiotavaha miastečka Andrej Famin viarnuŭsia ŭ Horadniu i daviedaŭsia, što jaho adličyli ź miascovaha medyčnaha ŭniversytetu. Voś jaho apovied pra razhrom namiotavaha miastečka, sud i źniavoleńnie.
– V tu noċ vsie było kak obyčno: ihrała muzyka, vystupali oratory. Ja stojał v ocieplenii horodka. Vdruh vybiežała hruppa, primierno 20 milicionierov. My byli spokojny, potomu čto ponimali – eti milicioniery nam ničieho nie sdiełajut, ich śliškom mało. No oni ottieśnili vsiech žurnalistov daleko k dvorcu profsojuzov. Čieriez nieskolko minut prijechało 3 ili 4 MAZa, iz nich vyskočili śpiecnazovcy i okružili nas. Dievuška, kotoraja była s mikrofonom, kričała im, čtoby oni nie bili ludiej. Omonovcy snačała priedłožili ujti dobrovolno – i nieskolko čiełoviek vyšli za kolco, no ich srazu žie schvatili i zatołkali v avtobus. My v ocieplenii vzialiś za ruki. Omonovcy načali nas brať: vyryvali iz kolca, tianuli za vołosy, vołokli v mašiny. Tak zabrali piervoje kolco, ostalnych – pod ruki i zašvyrivali v avtobus. Nado skazať, čto ich hłavnyj vsie vriemia hovorił – nie biť, no oni byli očień ozłoblenny.
– Kak omonovcy vieli siebia v mašinach, kohda vieźli vas v śpiecprijemnik?
– V mašinach oni nabili nas bitkom, było tiesno, mnohije stojali. Kak tolko kto-to pytałsia čto-nibud́ skazať – bili. Kułakami, nohami, nie dubinkami – dubinkami tam nie osobo razmachniešsia. Orali, čto dołho nie spali iz-za nas. U odnoho parnia bieł-čyrvona-biełyj fłah był na plečach zaviazan – to oni silno stianuli uzieł u nieho na horle, tak, čto on dažie pokraśnieł i stał zadychaťsia. Kohda my čieriez tri dnia jezdili na sudy – śledy pobojev byli vidny primierno u 10% zadieržannych.
– Čto było na Okriestina?
– Na Okriestina nas postavili licom k stienie v koridorie, mnohich – na ulicie voźle stieny. Omonovcy i milicija chodili vdol i orali. Tam byli miedrabotniki, iz piersonała śpiecprijemnika. U odnoj iz žienŝin był javno vyvichnut palec, ona poprosiła pomoŝi u vrača śpiecprijemnika, ta prosto posmotrieła i skazała «žiť budieš». Nikakoj pomoŝi eti miedrabotniki nam nie okazyvali – eto mienia, kak buduŝieho miedika, poraziło.
Mnie tiažieło sorijentirovaťsia, skolko vriemieni my tak stojali – s 4 časov noči primierno do 8 utra. Vozmožnosti posmotrieť, skolko vriemieni, u nas nie było. Doprosiťsia, čtoby pojti v tualet, było słožno. Byli sriedi milicionierov tie, kto otpuskał, a byli tie, kto v otviet prosto orał i unižał. Kohda oni nie smotrieli, možno było pieriekinuťsia paroj słov, no jeśli oni zamiečali – načinali orať. Vsie eto vriemia «oformlali» zadieržannych, sostavlali raporty, protokoły, opisyvali imuŝiestvo. 8 časov utra – eto vriemia, kohda očieried́ došła do mienia. «V 3.15 był zadieržan za učastije v niesankcionirovannom mitinhie. Vykrikivał łozunhi «Dołoj Łukašienko!» i «Žyvie Biełaruś!» – tak było napisano u mienia v protokole. U ostalnych primierno to žie samoje. Pośle etoho mienia otpravili v kamieru.
Tam było 6 kojek i 15 čiełoviek, no my chotia by smohli posidieť. So mnoj v kamierie był bas-hitarist hruppy Deviation Nikita. Nas tam prodieržali primierno do 18 časov i pośle etoho povieźli v Žodino. Piervyje sutki nam ni na Okriestina, ni v Žodino nie davali ni jesť, ni piť. Nastrojenije nie było osobienno bodrym – v piervyj dień mnie nado było svyknuťsia so vsiem etim. Dla mienia lično etot zachvat był nieožidannym. V horodkie hovorili, čto do 25-ho skorieje vsieho, vłasti nie budut ždať, no vsie ravno – okazałoś nieožidanno.
– V IVS Žodino ty okazałsia v tot žie viečier?
– Da. V Žodino nas jeŝie raz žiestko obyskali. Zabrali vsie, absolutno vsie: dieńhi, očki, knižki, tielefony – tolko odieždu ostavili. Ja prosił choť tabletki ot prostudy ostaviť, no i ich zabrali. Nas provieli v kamiery – tut užie količiestvo kojek sootvietstvovało količiestvu ludiej. Ja objavił hołodovku v śviazi s niezakonnym zadieržanijem – i mienia pierievieli v kamieru, hdie sobrali druhich «hołodovŝikov». Nas tam było dieviať, v osnovnom studienty, minskije studienty, jeŝie był čiełoviek, kotoryj rabotał inžienierom, druhoj – Stas Počobut lidier hruppy Deviation. Voobŝie, vsie moi sokamierniki – eto byli ludi ili s vysšim obrazovanijem, ili studienty vuzov.
– Skolko vriemieni prošło s momienta zadieržanija do suda?
– Do suda ja prosidieł troje s połovinoj sutok, chotia, kak hovorili, po zakonu zadierživať mohut nie boleje čiem na 72 časa. Kto-to iz našich sokamiernikov etu prietienziju vyskazał v sudie. Sud́ja jemu otvietiła: «Skaži spasibo, čto ty voobŝie do suda došieł, v śledujuŝij raz možieš nie dojti».
Pośle suda mienia viernuli užie v druhuju kamieru, tam nas było šiesť čiełoviek: vsie studienty i odin učitiel fiziki. V IVS, po idieje, jesť bibliotieka, my triebovali knihi, no nam ich nie vydavali. U triech čiełoviek v našiej kamierie była prostuda, my dołho triebovali doktora, i snova hołodovku objavili – tolko tohda k nam privieli doktora, žienŝinu let 30-ti. I tožie poraziło, kak prieniebriežitielno ona k nam otniesłaś: u mienia była tiempieratura 38,2, a ona dała dvie tabletki paracietamoła i skazała «na paru dniej chvatit». Jeŝie u odnoho čiełovieka načał obširno po vsiemu licu vysypať hierpies, on poprosił joda ili čieho-nibud́, čtoby prižieċ. Ona skazała «nie trohaj, samo projdiet». Bolšie my jeje nie vidieli. Pieriedači nam stali pieriedavať tolko pośle suda. Kormili nas tri raza v dień, v principie, koje-čto iz toho, čto davali, jesť možno było. My prosili horiačieho piťja, čtoby choť kak-to horło sohrieť. No nam nie davali.
– Otličałoś li otnošienije k vam milicii, administracii IVS, omonovskoho konvoja, ot toho, kak vsiu situaciju priedstavlało BT?
– V administracii IVS k nam po-raznomu otnosiliś. Etot izolator priednaznačien dla uhołovnikov, a oni ponimali, čto my nie uhołovniki. Sriedi milicionierov byli tie, kto vsie vriemia mołčał, było pochožie, čto-to do nich došło. Byvało, diełali pobłažki, razriešali dniem ležať na narach, eto voobŝie-to zaprieŝieno, maksimum – možno sidieť. No byli takije, kto tupo stojał na svojem i sčitał nas nizšimi suŝiestvami. Sčitali, čto tolko oni pravy, a my – potieriany dla obŝiestva. V moj poślednij dień popałsia žiestkij ochrańnik, zaprieŝał ležať, smotrieł tŝatielno, kak my zapravili nary.
No śpiecnazovcy, kotoryje nas brali na płoŝadi, vozili v Žodino, potom v sud i z suda – imienno tak i hovorili: čto my vsie spłošniakom narkomany i prostitutki. My s nimi pytaliś razhovarivať, každyj raz, kohda oni nas soprovoždali. No było vidno naskolko u nich pročiŝieny mozhi: oni bukvalno citirovali biełorusskoje tielevidienije –v stranie vsie chorošo, i čto my – diehienieraty. Otnošienije omonovciev za vsie dni iźmieniłoś tolko tiem, čto oni stali mienieje ahrieśsivnymi.
– Nikto iz nich nie projavił kakuju-to čiełoviečnosť?
– Byli tie, kto nie bił. Eto maksimalnoje projavlenije čiełoviečnosti. No, jeśli kto-to bił – jeho nie ostanavlivali.
– Kak vy provodili vriemia v kamierach?
– Sdiełali šaški iz chleba. Razhovarivali, v osnovnom pro pałatočnyj horodok. Dumali, čto dalšie diełať. U nas nie było informacii o tom, kak prochodit 25 marta. My znali, čto dołžno pridti mnoho naroda, vied́ v horodkie my listovki rasprostraniali, zvali ludiej. No my biespokoiliś, čtoby lidierov do etoho dnia nie zabrali. S ariestovannymi 25 marta my nie pieriesiekaliś. No sami milicioniery rasskazyvali «vaši vośmierych sołdat pobili prutami, vzryvpakiety prinieśli». Potom k nam popali haziety i to, čto my pročitali, vsieliło nadieždu.
– Kak vy ocienivali vsie, čto proizošło? Kak vy sčitajetie, nužien li był pałatočnyj horodok, stoiło li voobŝie eto zatievať?
– Da. Eto bolšoj proryv v istorii Biełarusi. Eto samaja dlitielnaja akcija poślednieho vriemieni i ona silno povlijała na obŝiestvo: ludi, dažie jeśli nie stojali s nami sutkami, oni prinosili čto-to, pomohali nam. Etot horodok dał moŝnyj zariad enierhii dla prodołžienija boŕby. Dažie jeśli my nie dobiliś etim horodkom pobiedy, to my, po mieńšiej mierie, sozdali dla nieje priedposyłki. My vsie nadiejemsia, čto pobieda blizka, my rassčityvajem na 26 apriela, na Čiernobylskij šlach.
– No možno li było to-to sdiełať inačie?
– Možiet byť, nado było načinať 19 marta, potomu čto tohda było diejstvitielno mnoho ludiej. No nikto nie ožidał, čto nie budiet soprotivlenija. Vsie hotoviliś k tomu, čto tam budut kordony milicii, kotoryje nado budiet proryvať, čto voobŝie na płoŝad́ vojti nie dadut – sovieršienno k druhomu hotoviliś.
– Ty prijechał v Hrodno i uznał, čto tiebia vyhnali iz mieduniviersitieta. Kak k etomu otnieśliś roditieli, kak siejčas vidiš svoje buduŝieje?
– Roditieli mienia poddierživajut. Tolko mama očień pierieživała, i dažie płakała, kohda ja vyšieł. Oni mienia vstriečali. I nikto nie skazał «začiem ty tuda polez?» Oni mienia ponimajut, v koncie koncov, oni mienia takim vyrastili.
Koniečno, chotiełoś by prodołžiť obrazovanije tut, pusť dažie płatno. No ja ponimaju, čto jeśli ostanuś v hrodnienskom mieduniviersitietie, to rano ili pozdno mienia vsie ravno vykinut. Ja popytajuś prodołžiť obrazovanije v druhom horodie – v Minskie ili Vitiebskie. I vsie-taki očień zdorovo znať, čto jesť vozmožnosť učiťsia i v Polšie.
S moimi sokamiernikami my obmienialiś kontaktami i sobirajemsia dieržať śviaź. My vstrietimsia 26 apriela na Čiernobylskom šlachu. My budiem viesti informacionnuju rabotu, čtoby doniesti do ludiej, kak vsie było na samom diele.
Irina Čierniavka