Замест парэшткаў Вітаўта за сцяной Віленскай катэдры знайшлі толькі кучу камянёў. Але ўлады Літвы гатовыя выдаткаваць на працяг пошукаў яшчэ 1,5 мільёна еўра
Праверка гучнай гіпотэзы пра тое, што ў міжваенны час польскія даследчыкі таемна схавалі косткі вялікага князя літоўскага ў замураваным калідоры пад капліцай Святога Казіміра, завяршылася за адзін дзень. Скептыцызм прафесійных гісторыкаў цалкам пацвердзіўся, аднак урад Літвы ўжо рыхтуе маштабную праграму даследавання іншых сутарэнняў сабора.
У замураванай пустаце пад капліцай Святога Казіміра нічога не знайшлі. Фота: Інстытут гісторыі Літвы
Як паведаміў 5 лістапада 2026 года Інстытут гісторыі Літвы ў сваім фэйсбуку, а таксама нацыянальны вяшчальнік LRT, першы этап інвазійных даследаванняў у Віленскай кафедры завершаны значна раней за запланаваны тэрмін. Свідраванне сцяны з вонкавага боку храма адбылося ў сераду, 4 лістапада, пасля чаго ўнутр замураванага калідора запусцілі 3D-камеру і трохвымерны сканер геафізічнай кампаніі «Geobaltic».
Прыборы паказалі, што ўнутры старажытнага дрэнажнага калектара XVII стагоддзя няма ні чалавечых парэшткаў, ні якіх-небудзь прыкмет саркафага ці труны — камера зафіксавала на дне нішы толькі кучу камянёў і будаўнічага друзу.
Замураваная пустата пад капліцай Святога Казіміра з кучай камянёў унутры, знятая праз прасвідраваную адтуліну 3D-камерай. Фота: UAB «Geobaltic» / Інстытут гісторыі Літвы
Як мы падрабязна расказвалі напярэдадні, праверка гэтай лакацыі стала вынікам «палітычнага рашэння» ўрадавай камісіі пасля таго, як рэстаўратар Саўлюс Подзерыс увесну 2026 года заявіў у Сейме, што ў 1931 годзе палякі знайшлі ў каралеўскай крыпце чатыры шкілеты, але ўтаілі парэшткі Вітаўта і замуравалі іх за заходняй сцяной маўзалея.
Вокнавая студня, знутры якой свідравалі адтуліну ў замураваную пустату пад капліцай Святога Казіміра. Фота: Інстытут гісторыі Літвы
Падчас навуковага семінара прафесійныя гісторыкі і археолагі жорстка крытыкавалі гэтую версію за лагічныя нестыкоўкі, а археолаг з Палаца вялікіх князёў Гінтаўтас Стрышка нават жартам прапаноўваў выпісаць Подзерысу рахунак за дзяржаўныя выдаткі, калі за сцяной нічога не знойдуць.
Свідраванне адтуліны ў замураваную пустату пад капліцай Святога Казіміра. Фота: Інстытут гісторыі Літвы
У афіцыйным паведамленні пра вынікі свідравання Інстытут гісторыі Літвы дапусціў тонкую іронію на адрас ініцыятара пошукаў, пазбавіўшы яго нават статусу аўтара ідэі:
«Наяўныя даныя ўжо дазваляюць сцвярджаць, што паўтораная Саўлюсам Подзерысам гіпотэза, якую раней публічна вылучаў доктар Вітаўтас Урбанавічус, аб магчымым знаходжанні парэшткаў Вітаўта Вялікага менавіта ў гэтай пустаце не пацвердзілася».
Схема свідравання (выгляд зверху). Чырвонай лініяй паказаная траекторыя бура, які прайшоў з вонкавай студні (абведзена кружком) на краі бетоннага ростверка ў замураваны калідор, які ідзе ў каралеўскім маўзалей (квадратнае памяшканне № 22 з дзевяццю скляпеннямі). Фота: скрыншот прэзентацыі Інстытута гісторыі Літвы
Нягледзячы на адсутнасць касцей, навукоўцы выканалі ўвесь пратакол даследавання. Спецыялісты Інстытута біянавук Цэнтра навук аб жыцці Віленскага ўніверсітэта амаль дзве гадзіны збіралі праз прасвідраваны канал мікрабіялагічныя пробы з муроўкі і паветра ізаляванай пустаты. Вынікі гэтых лабараторных аналізаў стануць вядомыя не раней чым праз месяц.
Ужо 5 лістапада рабочыя пачалі кансерваваць прасвідраваную адтуліну вапнавым растворам і вяртаць на месца знятыя гранітныя пліты падлогі ў галерэі сабора.
Новы бюджэт у 1,5 мільёна еўра і надзеі прэм'ера
Выдаткі Канцылярыі ўрада Літвы на свідраванне каля капліцы Святога Казіміра склалі крыху больш за 33,6 тысячы еўра. Аднак урад краіны падкрэслівае, што гэта толькі пачатак маштабнага вывучэння галоўнай святыні Літвы.
Паводле звестак урадавай канцылярыі, паралельна Навуковая рада Літвы фінансуе праект па даследаванні найстарэйшай муроўкі сабора і вызначэнні абсалютнай храналогіі этапаў яго будаўніцтва коштам 74,9 тысячы еўра.
Акрамя таго, паводле ліпеньскага рашэння Кабінета міністраў ужо абвешчаны мэтавы конкурс на комплексныя міждысцыплінарныя даследаванні Віленскай кафедры з бюджэтам да 1,5 мільёна еўра — пададзеная навукоўцамі заяўка цяпер праходзіць экспертную ацэнку.
Зводная карта сутарэнняў Віленскай кафедры, дзе сумешчаны польскі план 1932 года, сучасны 3D-скан (блакітна-зялёны контур) і месцы ранейшых раскопак. Чырвоным колерам (11 месцаў) вылучаныя патэнцыйныя пустоты, якія ёсць на планах 1932 года, але сёння недаступныя; жоўтым (6 месцаў) — засыпаныя грунтам памяшканні, дзе ніколі не вяліся раскопкі; шэрым (2 месцы) — невядомыя геарадарныя анамаліі пад падлогай. Фота: скрыншот прэзентацыі Інстытута гісторыі Літвы
Раней супрацоўнікі Інстытута гісторыі Літвы па выніках 3D-сканавання і прасвечвання геарадарам налічылі ў сценах і пад падлогай кафедры больш за 20 недаследаваных пустот і засыпаных зямлёй крыптаў.
Прэм'ер-міністр Літвы Міндаўгас Сінкявічус, каментуючы журналістам вынікі першага свідравання 5 лістапада, заявіў, што разлічвае на поспех да 2030 года, калі будзе адзначацца 600‑годдзе са дня смерці вялікага князя:
«Мы давяраем нашым прафесіяналам, якія выкарыстоўваюць абсталяванне. Надыдуць прыгожыя юбілеі, і я спадзяюся, што да года Вітаўта мы будзем гатовыя і парэшткі знойдзем».