Расійскія спецслужбы рыхтавалі забойствы Каспарава, Панамарова і іншых апазіцыянераў — El Mundo
Расійскія спецслужбы планавалі забіць былога чэмпіёна свету па шахматах і апазіцыйнага палітыка Гары Каспарава, а таксама былога дэпутата Дзярждумы Іллю Панамарова. Пра гэта піша іспанская газета El Mundo са спасылкай на крыніцы ў атачэнні абодвух апазіцыянераў. Амерыканская пракуратура пацвярджае існаванне змовы, але імёнаў меркаваных ахвяр афіцыйна не называе.
Уладзімір Пуцін. Фота: Sergei Karpukhin, Sputnik, Kremlin Pool Photo via AP
Паводле El Mundo, летам 2026 года ўлады ЗША папярэдзілі Каспарава, што ён стаў цэллю падрыхтаванага Крамлём замаху. Пасля гэтага яму ўпершыню з часу пераезду ў Нью-Ёрк у 2013 годзе далі спецыяльную ахову.
За сваю бяспеку Каспараў непакоіцца ўжо больш за 20 гадоў. Пасля таго як у 2005 годзе ён пакінуў прафесійныя шахматы і заняўся палітыкай, яго ў Расіі суправаджалі восем ахоўнікаў. Яны не толькі хадзілі з ім на мерапрыемствы, але і прывозілі ваду і ежу, каб Каспараў не ўжываў прадуктаў, якія маглі застацца без нагляду.
У 2013 годзе праз пагрозы Каспараў выехаў з Расіі. Пасля пачатку поўнамаштабнага ўварвання ва Украіну расійскія ўлады абвясцілі яго «замежным агентам», уключылі ў спіс «тэрарыстаў і экстрэмістаў», а ў маі 2026 года абвясцілі ў міжнародны вышук.
Другой меркаванай цэллю быў Ілля Панамароў — адзіны дэпутат Дзярждумы, які ў 2014 годзе прагаласаваў супраць анексіі Крыма. Цяпер ён жыве паміж Кіевам і Вашынгтонам, падтрымлівае ўзброенае супраціўленне расійскім уладам і, паводле яго ўласных слоў, ужо перажыў пяць замахаў.
Як сцвярджае El Mundo, завербаваны Расіяй чалавек сфатаграфаваў і зняў на відэа два звязаныя з Панамаровым месцы ў Вашынгтоне. За забойства яму прапаноўвалі 40 тысяч долараў. Аднак выканаўца пагадзіўся толькі на сачэнне і адмовіўся ўдзельнічаць у забойстве.
Удзельнікі змовы карысталіся шыфрам: папярэдняе сачэнне называлі «вымярэннем зямлі», а забойства — «будаўніцтвам». Чалавеку загадалі здымаць дом ахвяры з розных ракурсаў.
Акрамя двух пацверджаных цэляў у ЗША, паводле крыніц, магла быць яшчэ адна ахвяра: Уладзімір Кара-Мурза, які быў вызвалены ў 2024 годзе ў рамках маштабнага абмену з агентамі расійскай разведкі. Кара-Мурза ўжо двойчы быў атручаны.
Міністэрства юстыцыі ЗША абвінаваціла ў арганізацыі змовы пяцярых чалавек, якіх лічыць удзельнікамі сеткі расійскіх спецслужбаў. Сярод іх — былы расійскі разведчык Юрый Храмееў, яго сын, супрацоўнік ФСБ Кірыл Храмееў, а таксама двое грамадзян Кубы і грамадзянін Венесуэлы. Усе яны жывуць у Расіі і пакуль не затрыманыя.
Паводле амерыканскай пракуратуры, гэтая сетка займалася пошукам выканаўцаў для сачэння за апазіцыянерамі, іх забойстваў і дыверсій у краінах, якія падтрымліваюць Украіну.
Следства таксама выявіла план забойства яшчэ аднаго расійскага апазіцыянера ў Літве. За яго ліквідацыю прапаноўвалі 25 тысяч долараў. Разглядаліся напад з нажом або падпал з выкарыстаннем бензіну. Імя гэтага чалавека ў амерыканскіх дакументах не раскрываецца.
Паводле выдання, гэта мог быць Іван Цютрын, які знаходзіцца ў выгнанні ў Літве і разам з Гары Каспаравым з'яўляецца сузаснавальнікам «Форуму свабоднай Расіі» ў Вільні. Частку 2024 года ён знаходзіўся пад аховай, што супала з перыядам, калі, паводле звестак пракуратуры ЗША, пачала дзейнічаць расследаваная сетка. У апошнія месяцы паліцыя зноў папярэдзіла яго, што выявіла, што ён з'яўляецца мішэнню.
У спісе патэнцыйных мішэняў таксама знаходзіцца Руслан Габасаў, башкірскі актывіст, які знаходзіцца ў выгнанні ў Вільнюсе і выступае за незалежнасць Башкартастана. У 2025 годзе ў яго машыне была знойдзена прылада сачэння, і літоўскія праваахоўнікі пасля выкрылі змову з мэтай яго забойства.