Беднасць сапраўды забівае хутчэй. Сацыяльная няроўнасць і дыскрымінацыя прымушаюць наша цела старэць на ўзроўні ДНК
Нізкі сацыяльны статус, нястача грошай і нават рэгулярнае сутыкненне з несправядлівасцю наўпрост уплываюць на тое, як хутка зношваецца наш арганізм. Беднасць і дыскрымінацыя літаральна прымушаюць чалавека старэць раней, чым закладзена прыродай.
Ілюстрацыйнае фота. Здымак: Наша Ніва
Як піша тэлеграм-канал «Bel-Geek.com — Тэхналогіі і Навука», маштабнае даследаванне на гэту тэму нядаўна з'явілася ў аўтарытэтным навуковым часопісе Nature Human Behaviour. Каманда Biosocial з Інстытута развіцця чалавека імя Макса Планка ў супрацоўніцтве з навукоўцамі з Калумбійскага ўніверсітэта ў Нью-Ёрку прарабіла каласальную аналітычную працу.
Яны аб'ядналі і прааналізавалі звесткі са 140 незалежных даследаванняў, якія ахапілі амаль 66 тысяч чалавек ва ўзросце ад нараджэння да 86 гадоў. Мэта была адна: высветліць, наколькі глыбока сацыяльныя праблемы пранікаюць у нашу фізіялогію.
Эпігенетычны гадзіннік, які не падманеш
Каб зразумець, як менавіта беднасць уплывае на цела, навукоўцы выкарыстоўвалі так званыя «эпігенетычныя гадзіннікі».
Калі тлумачыць простай мовай, гэта своеасаблівыя хімічныя меткі на нашай ДНК. Яны працуюць як унутраны таймер, які паказвае не пашпартны, а рэальны біялагічны ўзрост чалавека і хуткасць, з якой яго арганізм набліжаецца да згасання.
Даследчыкі супаставілі гэтыя біялагічныя паказчыкі з умовамі жыцця людзей, улічваючы ўзровень іх даходаў, адукацыю, агульнае сацыяльнае становішча і досвед сутыкнення з дыскрымінацыяй. Вынік больш чым пераканаўчы.
Людзі, якія вымушаныя выжываць у горшых сацыяльных умовах або рэгулярна сутыкаюцца з несправядлівым стаўленнем, маюць выразныя прыкметы паскоранага біялагічнага старэння ў параўнанні з тымі, чыё жыццё больш шчаслівае і забяспечанае.
Цікава, што гэтая заканамернасць стала найбольш відавочнай дзякуючы новым тэхналогіям. Калі першае пакаленне эпігенетычных гадзіннікаў было настроена пераважна на адсочванне храналагічнага ўзросту і слаба рэагавала на сацыяльныя фактары, то больш дасканалыя алгарытмы другога і трэцяга пакаленняў, якія вымяраюць рызыку захворванняў і сам тэмп старэння, паказалі магутную сувязь паміж фізіялогіяй і сацыяльным статусам.
Цень дзяцінства
Самае страшнае ў гэтым працэсе тое, што сацыяльная няроўнасць пачынае разбураць арганізм яшчэ ў самым пачатку жыцця.
Даследаванне даказвае, што дзеці, якія растуць у бедных сем'ях з нізкім сацыяльна-эканамічным статусам, ужо ў юным узросце дэманструюць прыкметы паскоранага біялагічнага старэння.
Больш за тое, гэты біялагічны цяжар застаецца з чалавекам назаўжды. Дарослыя, чыё дзяцінства прайшло ў галечы, працягваюць старэць хутчэй нават праз дзесяцігоддзі, незалежна ад таго, наколькі паспяхова склалася іх далейшае жыццё.
Не менш разбуральным фактарам была і дыскрымінацыя. Разглядаючы дадзеныя з амерыканскіх даследаванняў, навукоўцы заўважылі выразную расавую і этнічную няроўнасць у хуткасці старэння.
Чарнаскурыя ўдзельнікі, чыё жыццё гістарычна часцей спалучана з сістэмным расізмам і сацыяльным ціскам у ЗША, старэлі біялагічна хутчэй за белых суграмадзян. Падобная, хоць і крыху меншая розніца, назіралася і пры параўнанні лацінаамерыканцаў з белым насельніцтвам.
Напрыканцы свайго аналізу даследчыкі адзначаюць, што іх праца не толькі даказвае сувязь паміж сацыяльнымі ўмовамі і хуткасцю старэння, але і дапамагае ўдакладніць, якія менавіта біялагічныя маркеры найбольш адчувальныя да знешняга ўплыву. На думку навукоўцаў, у будучыні гэтыя ж эпігенетычныя гадзіннікі могуць стаць важным інструментам.
З іх дапамогай можна будзе ацэньваць рэальную эфектыўнасць сацыяльных праграм — ад барацьбы з беднасцю да адукацыйных рэформ — у справе запаволення біялагічнага старэння і паляпшэння здароўя насельніцтва.