«Часам я жыла на 100 і на 40 рублёў у месяц». Як маці з 4 дзецьмі выстаяла ў глухой беларускай вёсцы
За 60 з лішнім кіламетраў ад Гомеля, на краі беларускай цывілізацыі, прытаіўся аграгарадок Кругавец-Калініна. Анжаліка Смыкоўская, 35‑гадовая маці-адзіночка, пражыла тут амаль 10 гадоў.
Анжаліка — увасабленне таго, што ў англамоўным свеце называюць resilience — бясконцага запасу трываласці. Яна не проста сама косіць траву і забівае цвікі, але жыве скрозь падзеі і абставіны, адна сотая доля якіх разбурыла б іншых дашчэнту: галеча, згвалтаванне, здрада маці, дзіцячы дом, смерць дзіцяці, піша Onliner.by.
«Інтэрнат навучыў даваць здачы»
«Жывём мы бедненька», — шчыра і без какецтва паведамляе Анжаліка, калі журналісты размяшчаюцца ў яе на кухні. Углядацца ў тое, як выглядае рэальная Беларусь, мінчанам не заўсёды прыемна. Затое карысна.
На кухні — спартанская простасць. Халадзільнік абклеены фатаграфіямі дзяцей: Наташы — 12 гадоў, Ангеліне — 11, Дзіму — 10, Машы — 2 з паловай. Старэйшыя дзеці зараз у школе, і толькі малодшая Маша спачатку з трывогай, а потым з цікаўнасцю вывучае незнаёмыя твары.
— Я нарадзілася ў не самай добранадзейнай сям'і. Свайго роднага бацьку я не ведаю. Ведаю толькі, што яго завуць Міша, і ўсё, — пачынае свой расповед Анжаліка. — Мама піла, і піла моцна. У 11 гадоў я апынулася спачатку ў прыёмніку-размеркавальніку, потым — у дзіцячым доме, а затым — у інтэрнаце. Але гэта не таму, што мама піла.
— А чаму?
— Мамін сужыцель… у 11 гадоў… мяне згвалтаваў, — шэптам вымаўляе Анжаліка, і на кухні наступае поўная цішыня; толькі Маша гуляе ў тэлефоне — яна не разумее значэнне такога прызнання. — Нікому пра гэта не казала, толькі вам. Мне вельмі сорамна. Калі мне было 11 гадоў, ён згвалтаваў мяне. Пасля гэтага я і збегла з дому. У прыёмніку-размеркавальніку мне было добра… Калі мама з сужыцелем прыехалі мяне забіраць, я яго ў вокны ўбачыла, пабегла да дарослых, усё расказала. Яны адразу пачалі ўсё правяраць, экспертыза… Потым быў суд. Мама даравала яму, на судзе падтрымала яго… Яму далі 10 гадоў турмы… Здрада маці — гэта вельмі балюча. А што зробіш? Ёй шклянка была даражэй… У дзіцячы дом мама да мяне прыязджала, наведвала, прывозіла цукеркі. Але я прасіла, каб яе не пускалі. Мне было балюча, не хацела яе бачыць.
Дзеці — злыя. У інтэрнаце мяне білі: «Што, занадта разумная, не хочаш курыць з намі?» Гэта заўсёды здараецца, калі паступаюць новенькія дзеці. У іх жа свае правілы, свае кампаніі. Яны кудысьці ідуць — і ты з імі павінна. Адмаўляешся — б'юць. Скардзішся — яшчэ больш табе трапіць. Урэшце мне гэта надакучыла, я пачала даваць здачы, і ад мяне адсталі, пачалі паважаць.
Потым я паступіла ў вучылішча на швачку. Там дзяўчынкі таксама нападалі: «О, з інтэрната! Дзе ж твае мамка з таткам?» Чаму яны так не любілі дзяцей з інтэрната?.. Булінг нейкі. Дыплом швачкі я ўсё-такі атрымала. Але яны ўсе мне здрадзілі. Усё, як мама, разумееце?
З 18 гадоў працавала ў калгасе. Потым была прыбіральшчыцай тэрыторый у школе і садку. З працай у нас тут вельмі цяжка. У Кругоўцы толькі калгас, школа і «Гомельшкло» — больш і няма нічога. А адукацыя ў мяне сярэдняя, з такой на «Гомельшкло» не бяруць…
Першы сын, Віктар, нарадзіўся, калі мне быў 21 год. Яго бацька піў, падымаў на мяне руку, адбіраў дзіцячыя грошы — але я не маўчала, я адказала. Выгнала яго пасля таго, як ён падняў на мяне руку. Інтэрнат навучыў даваць здачы, каб цябе не крыўдзілі.
— Яшчэ адзін чалавек, які вам здрадзіў, атрымліваецца?
— Так.
У Віці з нараджэння была рэдкая хвароба — тонкая дыхальная трубка. Ён ляжаў у ложачку, спаў і дыхаў так, быццам унутры штосьці хлюпала. Я заўважала: нешта не так, але дактары казалі, маўляў, ён здаровы. Прасіла накіраванне на аперацыю ў Мінск, казала: «Сын няправільна дыхае, дапамажыце…» Ніхто мяне не слухаў, толькі адказвалі: «Ён здаровы, там нічога няма».
У два з паловай гады Віця памёр. Я кожны дзень хадзіла да сына на могілкі, плакала. Але яго не вернеш…
Суседзі казалі, што я звар'яцела: «Дзіця даўно памерла, а ты ўсё ходзіш». — «А як бы вы паступілі на маім месцы?» Яны не ведаюць, што гэта за гора… Ад Віці засталіся толькі тры фатаграфіі — яны заўсёды побач, каля мяне — і першая цацка, сабачка — і ўсё. Я з Віцькавым сабачкам не даю нікому гуляць.
У пакоі Анжалікі, за шклом старога серванта мы бачым фота маленькага хлопчыка. Нават нараджэнне яшчэ чатырох дзяцей не ў сілах вылечыць гэту рану.
«Прасцей адной»
Пра сваіх партнёраў Анжаліка кажа неахвотна.
— Проста зараз пайшлі такія мужчыны: п'юць, б'юцца. Навошта мне такія? Прасцей адной… Я прывыкла сама ў вёсцы жыць. Не магу я ў горадзе. Бывае, выберуся ў Добруш па пакупкі — проста галава пачынае балець. Можа, паветра нейкае не такое?.. Як адна спраўляюся з чатырма дзецьмі? Як усе. Я тут не адзіная такая. Тут шмат такіх сем'яў.
Думаю, мяне можна назваць моцнай жанчынай. Усяго ў сваім жыцці я дабілася сама. І ўсё для сваіх дзяцей раблю сама. Шчыра, нават касіць умею.
Магу касіць, дровы секчы, цвікі забіваць… Улетку мы ходзім у лес, збіраем ягады і грыбы. За кілаграм лісічак у мінулыя гады плацілі па 5—8 рублёў. Мінімум па 2 кілаграмы дзеці збіраюць. Потым здаюць грыбы, атрымліваюць грошы, трацяць іх на смачнасці. У мамы ў вёсцы трымаем агарод, 20 сотак. Гародніна, бульба — усё з агарода. Ангеліна рыбачыць, мужыкоў за пояс засоўвае.
Так, з мамай я памірылася… Ну а што рабіць? Усё-такі родная маці… У душы гэты камень ёсць, але ўсё роўна размаўляю.
У калгасе ў нас маленькія заробкі, з-за гэтага ніхто не хоча там працаваць. Але я ўсё роўна спрабавала. Часамі жыла і на 100 рублёў у месяц, і на 40. Добра, што машына прыязджала з прадуктамі: дзяцей карміць жа неяк трэба.
Зараз, улічваючы аліменты і дапамогі на дзяцей, у месяц у нас бюджэт — прыкладна 1500 рублёў на пяцярых чалавек.
«У мяне ёсць адна мара»
Самы горкі пазл гэтай гісторыі: шмат гадоў Анжаліка і яе сям'я жылі ва ўмовах, якія не тое што не падыходзілі дзецям, але проста зневажалі чалавечую годнасць.
— Так, у старым доме ацяплення не было, кацёл не працаваў, спалі пад трыма коўдрамі… Дом разбураўся, столі і сцены разыходзіліся, жыллё прызналі аварыйным… А дзеці не маглі па завірусе зімой да школы дабрацца… І ісці больш было няма куды.
Як давяраць людзям і прасіць аб дапамозе, калі ўвесь папярэдні жыццёвы досвед крычыць аб здрадзе?
— Аб тым, што можна пабудаваць дом бясплатна, за кошт дзяржаўнай субсідыі, я паняцця не мела. Але ёсць кампанія, якая дапамагае шматдзетным сем'ям, якія маюць патрэбу. Яе дырэктар, Аляксандр Калеснікаў, мне ўсё растлумачыў. Мяне здзівіла: як гэта так — бясплатна? Бясплатны сыр бывае толькі ў пастцы для мышэй. Але Аляксандр сапраўды прыязджаў, займаўся ўсімі дакументамі… Я такіх людзей яшчэ не сустракала. Мне трапляліся або алкаголікі, або… як іх… аб'юзеры. А тут чалавек прыстойны. Першы раз такое!
Як пачалі будавацца, суседзі зашапталіся: «Адкуль яна грошы ўзяла?» Яны ж не разумеюць, што нам дзяржава дапамагла. Мы не тыя людзі, што з тлушчу шалеюць.
Маша гуляе са святлодыёднай палкай (на мове відэааператараў гэта называецца LED-сцік) — цалкам сабе юны Люк Скайуокер. Яна яшчэ не ўсведамляе, што ўласны дом — 75 квадратных метраў, чатыры пакоі і асобная кухня — гэта галоўная мара любога беларуса.
У дзіцячых пакоях — цацкі, граматы, кубкі… Звычайнае жыццё — з папраўкай на беднасць.
— Мы ўехалі ў новы дом у лютым 2025 года. Мне падабаецца, што тут пастаянна цяпло. І гэта сваё жыллё, уласнае, разумееце? — кажа Анжаліка. — Калгас дае дома ў арэнду. Але з арэнднага жылля цябе ў любы момант могуць выгнаць. А цяпер я сама гаспадыня. Прычым дом я атрымала адразу з аздабленнем, цалкам. Дзяржсубсідыя пайшла на пабудову дома, а сямейны капітал — на аздабленне.
Я таму і даю гэта інтэрв'ю, каб жанчыны, такія ж, як я, шматдзетныя, у якіх няма мужоў, не адчайваліся, а даведваліся інфармацыю і будавалі дамы. Каб яны мяне ўбачылі і пачулі.
Модны жалезабетонны дом выглядае чужародным на вуліцах Кругоўкі. Ён нібы валодае надзеяй прарвацца скрозь агульную безнадзейнасць навакольных земляў.
— Я лічу сябе шчаслівым чалавекам, таму што са мной побач мае любімыя дзеці. А больш мне нічога не трэба, — прызнаецца Анжаліка. — Галоўнае, каб дзеці былі здаровыя і праца была. Ёсць, праўда, адна мара — зубы паставіць… Але спярша мы зробім плот. А потым завядзем сабаку. Дзеці вельмі просяць! Спачатку, кажуць, сабаку, потым усё астатняе. Будзем думаць аб сваёй гаспадарцы. Напэўна, курэй завядзем: сваё яечка.
Ну вы прыязджайце яшчэ ў госці, ці што. Не забывайце.