Połackaja akademija ŭ prastory i časie

Irena Kadulska. Akademia Poiocka. — Vydańnie Hdańskaha ŭniversytetu, 2004. — 310 s.

U Polščy pabačyła śviet čarhovaje kapitalnaje vydańnie, pryśviečanaje historyi navuki i aśviety na biełaruskich ziemlach. Aŭtarka — Irena Kadulskaja, prafesarka Hdańskaha ŭniversytetu, specyjalistka ŭ halinie historyi litaratury i teatru XVIII—XIX st.

Temu jezuitaŭ u Połacku zakranała šmat daślednikaŭ, aŭtarka sumlenna pieraličaje ich pracy, a adpaviedny raździeł z knihi Ŭładzimiera Arłova «Tajamnicy połackaj historyi» nazvała navat «poŭnaj malaŭničych detalaŭ navukova-papularnaj pracaj ź cikavym sposabam vykładu».

Sp-nia Kadulskaja padaje Połackuju akademiju nia tolki jak asiarodak vysakajakasnaj universyteckaj adukacyi, ale i jak centar kultury ŭ šyrokim sensie: padkreślivajecca rola połackich jezuitaŭ u zapisie «tekstaŭ kultury» i stvareńni šmatlikich piśmovych śviedčańniaŭ pra svaju aśvietnickuju dziejnaść.

Aŭtarka sprabavała spaścihnuć značeńnie Połackaj akademii ŭ kantekście arhanizacyi žyćcia nievialikaha na toj čas, ale bahataha raniejšaj histaryčna-kulturnaj tradycyjaj biełaruskaha horadu. Daślednica razhladaje historyju Połacku, jaho hieahrafičnaje stanovišča, nacyjanalnuju svojeasablivaść, sacyjalnaje stanovišča, spyniajecca na pracy jezuitaŭ z połackim žycharstvam.

Važnaje miesca ŭ knizie pryśviečana historyi ŭnikalnaj akademičnaj biblijateki, raskidanaj paśla zakryćcia akademii pa knihazborach Maskvy j Pieciarburhu. Z varštataŭ połackaje drukarni ŭ 1787—1820 h. syšli vydańni klasyki ad Verhilija da Tasa, a taksama dziasiatki padručnikaŭ pa filazofii, rytorycy, matematycy, ekanomicy, movach.

Asobny raździeł pryśviečany Fizyčna-pryrodaznaŭčamu muzeju Połackaj akademii, nie pakinuta pa-za ŭvahaj akademičnaje vydańnie «Miesięcznik Połocki».

Ale jość i chiby. Źjaŭlajučysia polskim historykam, Irena Kadulskaja akcentuje svaju ŭvahu na funkcyjanavańni častki struktur Połackaj akademii mienavita jak asiarodku polskaje kultury. U hetym sensie jaje acenki j vysnovy nie zaŭsiody padajucca dastatkova arhumentavanymi — z uvahi na toje, što ŭ 1812—1820 h. Połacak byŭ ahulnaeŭrapiejskaj stalicaj jezuitaŭ i vialiki ŭniosak u padvyšeńnie prestyžu akademii zrabili aśvietniki, pedahohi, navukoŭcy rodam ź Italii, Francyi, Niamieččyny i h.d. Jany padtrymoŭvali ŭ isnych varunkach polskuju movu, chutčej, jak lingua franca ziemlaŭ Centralna-Ŭschodniaj Eŭropy. Piarečańni vyklikaje j padzahałovak manahrafii — «Ośrodek kultury na Kresach», bo paniaćcie «kresy» (pa anhielsku «Borderland») u hetym kantekście niedarečnaje.

Tamu biełaruskim historykam jašče zastaniecca što skazać pra Połacak 200-hadovaje daŭniny j pra ŭnikalny asiarodak eŭrapiejskaje kultury na jaho ziamli.

Uvosień planujecca pieramiaščeńnie histaryčna-filalahičnaha fakultetu Połackaha dziaržuniversytetu ŭ reštu budynkaŭ kolišnich Połackaha kalehijumu j akademii. Chočacca vieryć, što ź ciaham času i tam znoŭ zapanuje duch volnaj eŭrapiejskaj adukacyi.

• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0
• 0